Këngët e Millosaut (Botimi I, pjesa 1)

[Këngët e Milosaos]

KANGJELI I

Lis jeta kishë́ ndërruar,
uj të̀ rī ndë dejtit
kalthëruar te dit’ e rē:
por llumbārdh’ e Anakreontit
rronej Tēmp e moçë̀me.
Nd’ uj një dit vate te mali
e s’ u pruar si kish zākon.
Vet çë̀ atë́ s’ e thajti bora,
s’ e përgjaku akulli,
se m’ u resht njera çë̀ rā
tek e bardha shpia ime.
Kūr te drita dheu me shpī
u zbulua je dejti
si gharea çë̀ del për sīsh,
mua më̀ zgjoi, tue fjuturuar
qelqevet finestë̀rës.
M’ u pataksa e ruata jashtin:
rrusht pak skallangūr
dheut [t]ë̄n i kīn hjē;
lule liu të̀ ghapura,
nd’ era i tundën e përzien,
nd’ at ninul qeshë̀njën:
si ato lule qielli:
Ti ruaje e së́ kultoje
një́ mbuīn njerë̀zish:
kallë̀zoret mbë dhemat
mbajn kangjele. Kā i ghoi
aghiena ndër time motë̀ra
kish’ arrë̄n; e më́ma ime
ëmrin tim thoj për ndë̀ shpī.
Një̄ gharē m’ u rrodh te kurmi
si gharea mbrëmjes te shtrati,
kūr vajza e ngroghët
ndien pë̀r të parë̀zën
sist çë́ m’i frighien.

(Vazhdo leximin: pjesa 2)

 Jeronim De Rada

Vepra letrare II (2014)
[Këngët e Millosaut / I Canti di Milosao
(Botimi i parë, 1836)
]

Postuar tek Jeronim de Rada | Etiketuar me

Qerbelaja (poema e plotë)

(lënda: kap. I; kap. II; kap. III; kap. IV; kap. V; kap. VI; kap. VII; kap. VIII; kap. IX; kap. X; kap. XI; kap. XII; kap. XIII; kap. XIV; kap. XV; kap. XVI; kap. XVII; kap. XVIII; kap. XIX; kap. XX; kap. XXI; kap. XXII; kap. XXIII; kap. XXIV; kap. XXV)

 

        I

Urdhëro, Zot’ i vërtetë!
e më dërgo tatëpjetë
engjëllinë krah-zjartë,
fjalë-ëmbl’ e këmbë-artë.
Dotë këndonj urtësinë,
e dotë rrëfenj Alinë,
edhe fëmijën’ e tija,
t’ i mësojnë njerëzija,
të nxjerr një pikë nga deti,
një druthezë nga rremeti,
e të tregonj trimërinë
dhe durimn’ e njerëzinë
pa të them dhe Qerbelanë,
edhe zotërinjtë t’ anë.
Jakë, jak o e-vërtetë!
ulu pakë tatëpjetë,
O ëngjëlli i uruar!
andaj të kanë dërguar,
që të ndritosh njerëzinë
e t’ u rrëfesh urtësinë.
Ti me gojët t’ imë fole,
se pa ty po s’ hap dot gole.
Pa eja, me ëmblësirë
na rrëfe bukur’ e mirë,
ç’ hoqnë zotërinjtë t’ anë,
edhe ç’ na lan’ e na thanë.
Komb i Arabit një herë
ish i-qet’ e i-pandjerë,
dhe i-dobët’ e i-shkretë,
sikur s’ ish fare në jetë,
edhe kishte marrëzitë,
po më pasdaj erth një ditë,
Zoti dërgoj urtësinë,
që e naltëson njerinë,
pa qëndroj në mest të tyre,
ishte njeri pej fytyre.
Ajy ishte Muhammeti,
po s’ e besonte rremeti,
edhe zunë t’ a mundonin,
zëmrënë j’ a përvëlonin,
si e bënin kurdoherë
për shokët e tij të-tjerë,
q’ i munduan’ e i vranë,
dhe gjë pa-bërë s’ u lanë,
i mbërthyen’ e i varrë,
i ther’ i çanë me sharë,
këtë me gurë e zunë,
e me shigjetë i-shtunë,
i bënë shumë mundime,
të-këqia hidhërime.
Ebu-zhehti dhe Lehepi,
të pa tundurë si plepi
shumë më qafë i ranë,
nonjë kursim nukë lanë,
sa mundim’ e të-këqija
hoqi Zotëri e tija!
po më shumë me Syfjanë,
ndezi, q’i vrau Hamzanë,
të ungjin’ e tij të ndjerë,
q’ ishin trim mi trimat’ e tjerë,
pa Hinduja e pabesë,
q’ ishte mëm’ e Mavijesë,
i pat ngrënë mushkërinë,
e çqeu si ujku dhinë!
O Hindu! moj egërsirë,
gjakn’ e njerëzet ke pirë!
Kështu zemrënë j’ a doqnë,
nga mëmëdheu e ndoqnë,
e la do-mos-do Meqenë,
vate të zij Medinenë.
Ajy shkoj, po pas i ranë
armikët e nuk’ e lanë,
pa upsheh ndënë një shpellë
mb’ anë nj’arë, q’ ish e mbjellë,
merimaga lesë thuri
pëllumbi zoqthitë shpuri
armikëtë atje vanë,
po s’ ka njeri këtu thanë,
panë cergën e folenë,
edhe me mënt kshu e gjenë.
Këta ng’ armikët shpëtuan
edhe në Medine shkuan,
Medineja mir’ i priti,
dhe armikët’ i goditi.
Zot i-math, q’e do njerinë,
i fali ndihmës Alinë,
q’ ish dragoj i Perëndisë,
edhe mbret’ i trimërisë,
ishte një mëngë nga deti,
që kishte dalë së qeti,
brënda n’ urtësit e tija
dukej fjeshtë Perëndija.
Muhammeti me Alinë
upërpoqnë për njerinë.
Ata të dy një trup ishin
dhe një shpirt të vetëm kishin,
ishin kushërinj të-parë
dhe t’ afërt e të-pandarë,
të dy bashk’ ata një janë,
Muhammet-Ali u thanë.
Atje ish zot’ i-vërtetë,
edhe Krisht’ i-gjallë vetë,
njër’ ish krej i gjithësisë,
i-dashur i Perëndisë,
njër’ ish rrënj’ i njerëzisë,
i afërt’ i Perëndisë.
Kishin Zotërinjtë t’ anë
ungjë Abasn’ e Hamzanë;
Aliu Xafer Tajarë
kish vëlla, që është vrarë,
ish njeri shum’ i-lëvduar,
edhe zot’ i zotëruar,
kish dhe Ykajlin’ e-ndjerë,
q’ ish i-butë posi shqerë;
m’ i dashur nga miqt’ e tija
ish Selmani nga Persija.
Ata kishin miqësinë
më të tërë njerëzinë,
po armikëtë s’ i linin,
ngado vijnë pas u binin,
papo të gjithë u derdhë,
edhe përsipër’ u erdhë,
po, kur pan’ atje Alinë,
muarrë dhe agjirratinë,
sa muntn’ e shtuanë vrrapnë
s’ mbet as një, po u përhapnë.
Ca i bëri trimërija,
të tjeratë urtësija,
Arabija, q’ ish e-shuar,
e në bot’ e-padëgjuar,
me një her’ u lulëzua.
Vunë lig’ e fe e besë,
njeriut i dhanë shpresë.
Arabëtë më ç’ do anë
gjith’ ubënë Mysllimanë.
Muhammeti ca më parë
ish martuar’ e kish marë
grua Meme-Hadixenë,
me të bëri Fatimenë.
Aliu me Fatimenë
bënë Hasan’ e Hysenë;
njer’ ish djell, njeri hënë,
dhe ata dy yj ubënë.
Kur erth koha për të ndarë,
Muhammeti duke marë
Alinë me Fatimenë,
edhe Hasan’ e Hysenë,
posi squka zoqt’ i mblodhi,
peqinjtë sipër u hodhi;
djemt’ e mij, tha, këta janë,
Ali-Aba ndaj u Thanë.
Mblodhi shokëtë në mbledhë,
dh’ ata erdh’ e bënënë rredhë,
u tha: këta të m’i doni,
kurrë të mos m’i mundoni,
kush më ka dashur mua!
të dojë këta që dua!
Të parë u le Alinë,
t’ a kini si Perëndinë.
Kështu tha dhe psherëtiti,
e një pikë lot’ i xbriti!
Gjithë shokët’ e tij qanë,
dhe undan’ e më s’e panë.
E mbaroj punën’ e tija,
dhe vete te Perëndija,
shpirti me trupt uxbërthyen,
dhe prapë nga erdh’ u kthyen,
njëri nga Zoti kish xbritur,
tjetri nga dheu ish ngritur.
U mbloth gjithë njerëzija,
pleqësi e vegjëlija,
ca të urt’ e ca të-marrë,
të vinin një të-parë!
thanë shumë thash’e theme
të vërteta e të rreme,
ubënë fjal’ e trazime,
dhe hoqnë shumë mundime,
xgjuadhë Ebabeqirë,
atë gjënë më të mirë.
Pa Beqiri la Ymerë
q’ ishte ndaj soje m’ i-ndjerë;
pas ati vunë Osmanë,
q’e kishte ungjë Syfjanë!
Me qën’ Aliu në jetë
burr i urt’ e i vërtetë,
tjetrë njeri s’ duhej vënë,
po ç’ të duash! ishte thënë.
Vërtet i par ish Osmani,
po mbretëronte Mervani,
q’ ishte i nip’ i Syfjanit,
kushrir i-par’ i Osmanit,
njeri shum’ i-mallëkuar,
dhe i-lik e i dëbuar
fajtor i-keq kish qënë
pa e kishinë përzënë,
Osmani atë e solli,
gjithë ligësit’ i ndolli,
ç’hoqnë vëndësit e-gjorë,
q’ i pat Mervani në dorë;
Kish Jemen e Arabinë,
Persini Iraknë Syrinë,
Egjyptënë e të tjera
mbretëri shumë të gjëra.
Mblodhi Mervan’ i Osmanit
gjithë farën’ e Syfjanit,
edhe i vuri në punë,
pa ata kosënë vunë!
ishinë të liq të tërë,
nukë lanë dhe pa bërë
botën gjith’ e munduan,
e rropnë dh’ e përvëluan,
Mavijes i dha Syrinë
e lartësoj faqe-zinë!
q’ ishte i bir i Syfjanit
i-kushërir’ i-Mervanit,
i bir’ i Hindusë shtrigë
q’ ish e nëmurë dh’ e ligë.
Hoqi shumë njerëzija,
mori këmbë ligësija!
Bota më këmbë u ngrinë,
dhe Osmanit po i vinë,
Egjyptasitë më parë
po vininë duke sharë,
me të gjeturë Osmanë,
gjithë me një her’ i ranë.
E kish keq punën Osmani,
të mos ish Imam-Hasani;
ashpëruarë të-tërë
rrëmuj’ e-madhe ish bërë.
Në mest të ati rrëmeti,
që zjente gjithë qyteti,
del Aliu me të mirë,
e me shumë ëmbëlsirë,
fjalë të bukurë zuri,
punën ndë udh’ e vuri.
E-tërë bota pushuan,
e fjalë tej -a dëgjuan,
u bint gjithë njerëzija
në fjalët t’ ëmbla të-tija,
sicili i-urtë ndejti
e njeri nukë bëzejti,
po të-tërë u qetuan,
unjnë kryet’ e pushuan.
Atë rrëmuj’ e pushojti
dhe u ngrit’ e më s’mënojti,
vate të shite Osmanë,
aty la Imam-Hasanë.
I thotë Osmanit Aliu,
është si foshnjë njeriu,
po t’ i këllaç djallëzinë,
e mahnit fare njerinë,
bëhetë si egërsirë,
dhe soje s’ vjen pun’ e-mirë,
kur t’ i tregosh urtësinë,
e bën si ëngjëll njerinë.
Ligësi shum’ u rrëfye
andaj bota ngriti krye.
Një njeri që ësht’ i-parë,
është shumë nënë barrë
dhe ndaj zotit të-vërtetë,
dhe ndaj njeriut në jetë,
bariu ka bagëtinë,
i madhi sheh njerëzinë,
s’ i bëjnë dëm bagëtisë,
qysh t’ i bëjmë njerëzisë!
sillej mirë Muhammeti,
pa e doj gjithë rrëmeti,
e di ç’ hoqmë ti dhe unë,
sa i ndrejtmë këto punë
në kohëzat të atija,
që na shihte Perëndija?
Kush i bën liksht njerëzisë,
ka nëmën e Perëndisë,
janë shumë të-këqija;
rëndësi e marrëzija,
në mest t’ ënë ndryshim s’ kemi
të gjithë vëllezrë-jemi,
duhet të jemi të mirë,
të kemi dhembj’ e mëshirë.
Me njerëzit, që dërgoni,
botënë po e mundoni.
Abdullllahu, që ka vatur
n’ Egjyptë, dorën ka xgjatur,
pa rënkim i varfërisë,
çpejt i vete Perëndisë.
Dëgjo dhe neve një herë,
Abdulllahn andej e ngrerë
m’ atë vënt dërgo-Mehmenë,
t’ ardhurit bashkë të venë,
e deshnë Ebubeqirë,
dota duan dhe të birë.
Ky n’ Egjyptë të dërgohet,
rrëmuja kshu të qetohet.
Atje të zer’ urtësinë,
të dëbonjë marrëzinë,
të përzerë ligësitë,
dhe gjithë makutëritë,
me Perëndi të punonjë,
gjithë punët ti ndërtonjë,
të vështrojë varfërinë
edhe gjithë njerëzinë
pas udhës së Perëndisë
pas mëndjes e urtësisë.
Lakmim të mos bënjë kurrë
po të jet’ i-drejt e burrë.
S’ heth poshtë Perëndija
atë qe do njerëzija.
Kshu tha mbret i urtësisë,
shtyll e lart e njerëzisë.
Çfjalë the të qofsha falë!
fjala jote tuntte malë!
erdhi e-shoq e Osmanit
Najleja si ftuj e stanit;
i tha plak! dëgjo Alinë,
që të tregon urtësinë,
mos dëgjo Mervan e-marrë
që rreh të të bënjë varrë.
Kështu e bintnë Osmanë,
bëri sindëkur i thanë.
I ngrit e hipi Mehmeti,
edhe dolli nga qyteti.
Egjyptasit pas i ranë
dhe të tjerët’ u-përndanë,
u hap gjithë ç’ish rremeti
qyteti në prehje mbeti.
Po nukë flij djallëzia,
që lint soje ligësija
u ngrit shum’ e-shëmëtuar
myxyra e-mallëkuar,
djallëzija fjeshtë vet,
dhe po vij rrotull’ e qetë!
ndenj në zëmërt të Mervanit,
q’ ishte i zot i Ozmanit.
Papo erth uzgurdullua,
edhe qëndroj u mejtua,
djallëzija e mësonte
dhe ajy po më s’ mënonte.
Njjeri n’ Egjyptë dërguan
dhe Abdullllahut i shkruhan:
Po të vjen aty Mehmeti,
bashkë me të dhe rrëmeti,
ti vështro t’ a vraç Mehmetnë,
edhe t’ a përndash rremetnë,
se u bë me të përdhunë
pa dashurë ne këto punë,
dhe vështro e mos i lerë
të vinë tjatërë herë
njerëzija këtu kurrë,
po qëndro trim edhe burrë.
Kartënë e shkroj Mervani,
edh’ e vulosi Osmani,
nuk’ e dimë vetë deshi,
apo Mervani e qeshi.
I dërguari s’ mënojti,
po mori kartën e shkrojti.
Tek vij njeriu i-gjorë,
të mos na bjerë në dorë!
mun në dorët të Mehmetit,
në mes të gjithë rrëmetit!
papo, kartënë ja gjenë
edhe kokënë j’ a prenë!
Kartën në dor’ e rrëmbyen;
të-tërë prapë u kthyen,
thanë: opopo ç’ na qeshnë!
edhe na bënë si deshnë.
Këta shumë t’ ashpëruar,
edhe fort të-idhëruar,
e rrethuan Medinenë,
dh’ e tuntnë gjithë qytenë.
U mbyll në shtëpit Osmani,
me ca shokë dhe Mervani,
se ata Mervanë donin,
pa Osmanë s’ e kërkonin.
Të dy zotërinjtë tanë
Hasani, Hysejni vanë
muarrë edhe Kamberë
e qëndruanë më derë,
që të ruanin Osmanë,
edhe shokët e Mervanë,
pa armë në derë rrinin,
njeri të hyj nukë linin,
pa rën unë; tha Hasani,
nukë vritetë Osmani
djal’ i mëmë Fatimesë
nga dera më s’ u la shpresë.
Bota gjithë e mësuan
dhe armikëtë u shtuan
u bënë si mizërija,
u mbloth gjithë njerëzija.
Në rremet i njerëzisë
i vanë prapa shtëpisë
pa e rëzuanë murë,
e duke hequrë gurë,
bënë shtekn’ i hynë Osmanit,
gjenë shokët e Mervanit
me vërtik të-math u ranë,
e të-tërë ç’ qen’ i vranë.
Njëri heq kordhën e prehtë,
q’ ishte posi pend e-lehtë,
edhe Mervanit i bije,
si shakull përdhe e shtije!
pastaj shtinë më Kamberë,
u plagos dhe ra në derë,
e Hysejni me Hasanë,
të dy bashkë brënda vanë,
në mest të tyre u hynë,
e në gjak të dy u mbynë;
ca nga armikët’ i vanë
dhe tek rrij e vran Osmanë.
Aliu me armë dolli,
dhe pakë shokë pas solli,
po armikët u përndanë,
si e vranë dhe Osmanë,
as një aty nuk mbeti,
po duallë nga qyteti.
Aliu vdekurë plaknë,
e gjet, e topilë gjaknë
i erth keq pa afr’ i erdhi,
qau e lot shumë derdhi
pasdaj e qërtoj Hasanë,
që s’ e shpëtoj dot Osmanë.
Pa Telhanë, q’ u gëzua
pa shumë ju zemërua,
tha: e patmë shok në jetë,
dhe ish njeri shum’ i-qetë,
miku për miknë helmohet,
s’ është mirë të gëzohet,
pa dhe vdekja s’ është bërë
për një, është për të tërë.
Po Mervani çbënet vallë?
ra, po edhe ish i-gjallë!
Qafënë ja kishin prerë,
pa kish rën’ e ishte nderë,
kur hyri brenda Hasani,
u përmënt pakë Mervani,
shërbëtor i-tij e mori,
pshehtazi më krah e nxori
tek një plak e ve e shpuri,
ajo plagënë ja zuri,
qafa e-shtrembër i mbeti
që vdekj’ e zezë s’ e gjeti!
E shpëtoj Imam Hasani,
pa kish vaturi Mervani;
kish më punë të punonte,
andaj e thëna s’ nxitonte!

 

        II

Njerezitë gjith u mblodhë,
Alinë të-par’ e xgjodhë,
edhe Telhaj Zyberë
e gjithë burrat e tjerë
thanë: të vemë Alinë,
e të zemë njerëzinë,
gjithë kush dorë të marë,
e t’ a kemi për të parë.
Aliu, mua më ndjeni,
u tha, një tjetrë të gjeni,
në këtë punë s’ i qeshi,
me të-vërtetë s’ e deshi,
po e-tërë bota donte,
këtë barrë t’ ja ngarkonte.
Kshu umbloth’ e upërmblodhë,
barrënë siprë j’ a hodhë,
edhe Telhaj me Zyberë
dhe gjithë shokët e-tjerë,
thanë: Puna s’ vete mbarë
po s’ vum’ Alinë të parë.
Ata të-tërë kshu thanë,
Ajy tha: vini Telhanë.
Telhaj tha: Përpara teje
s’ del, mos kini shpresë meje.
Ajy tha: vini Zyberë,
pa ka dhe shumë të tjerë;
kë të doni atë vini,
u lutem mua më lini,
unë nga gjithë më parë
dorën e tij duke marë
dota kem mik e mi krye.
Maliq Eshteri ju kthye,
tha: Është jotja kjo punë,
pas fjalësë që di unë
mëmëdhenë mos e lerë
të prishet far’ e të bjerë
nuk e la në dorët t’ ënë,
m’ i-pari ynë, ç’ ka thënë?
punën e drothm e përdrothmë
degë më degë e hothmë,
gjer sa hynë djallëzitë,
na prunë më këtë ditë!
punës pse i rri i-huaj?
kë pret t’ a bënj as më thuaj!
s’ sheh se ç’ bëri ligësija?
e qysh u bë Arabija?
Nga vdekj’ e të parit tënë
vjet njëzet e pes u bënë,
bota nga dale po vinë
në rripë e në greminë;
puna jon u çkatërrye,
edhe fat i-bardhë u thye.
Gjithë ç’ bëmë dëm na vanë,
ligësitë në shesht janë,
puna, q’ është marë xvarë
të mos përmbysetë fare.
Po s’ more ti parësinë
dot’ a qajmë Arabinë,
se nuk’ i le ligësija
e rremja e dhelpërija,
djallëzit’ e marrëzitë,
të qasenë mirësitë!
Nuk’ s’ bëjnë dot të-tjerë,
pa të hysh ti këtë herë
ka nevojë njerëzija
tani ti dhe Perëndija!
Puna është më qaf t’ ënde,
ç’ të kanë thënë përmënde!
në na lënç dhe këtë herë,
neve vamë në skëterrë,
gënjeshtrë të madhe ngjallë,
së-vërtetës t’ i kesh mallë!
po s’ të vumë ty të parë
ne djalli do të na marë!
epna dorënë t’ a zemë,
se ne tjetrë njeri s’ vëmë.
Kështu tha Maliq-Eshteri,
pa Telhaj edhe Zyberi
u lëshuan me një herë
edhe të-tjer e të-tjerë,
e tërë ç’ ish njerëzija
muarrë dorën e tija;
gjithë dorë duke marë,
e bën Alinë të parë;
barrënë siprë ja shtinë
Aliut me të-përdhunë.
P’ ajy s’ e doj madhërinë,
kish të bën me Perëndinë,
gjithënjë në këtë jetë
ishte me zotn’ e vërtetë,
kishte mik varfërinë,
e kish t’ ulëtë shtëpinë,
madhërinë nuk e donte,
përpara njeriu s’ shkonte,
makutësin e përzinte,
lakmimetë s’ i dinte
të varfëritë kujtonte,
edhe qant’ e afëronte
në prakt të tij kushdo shkelte,
duar thatë nuk delte,
e prishte gjën e shtëpinë,
për t’ yshqyer varfërinë,
dhe shpirtinë t’ i kërkonin,
kurrë, jo, nukë dëgjonin,
një të dij, që s’ ha një ditë,
svinte në gojë kafshitë;
kujdo i flit me të mirë,
dhe me shumë ëmbëlsirë,
njeriu edhe t’ a shante,
kurr ajy mëri s i mbante
gjithë ç’ është njerëzija
ishte fëmijz e-tija,
për ç’ do njeri kish mëshirë,
dhe kujdo i bënte mirë.
Armik kurrë nuku kishte,
me gjithë botën mik ishte,
puonte për Perëndinë,
duke dashurë njerinë,
Perëndin atje e gjente,
ajo udhë i pëlqente.
Dituria, njerëzija
miqësija, dashurija
urtësitë, mirësitë
të gjitha ishin të titë,
ashtu edhe trimërija
ish e tërë gjë e tija.
Djallëzitë, ligësitë
pabesitë, marrëzitë
kurrë afërë s’ i shkonin,
ëngjëllitë ja mërgonin
thua q’ ish Zot i vërtetë
çfaqurë në këtë jetë.
Aliu kishte dëshirë,
që të bij ditën e-mirë,
të vijë ligë njerëzinë
edhe besë urtësinë.
Mëndj’ e tij ish shum e lartë,
nukë shkruetë në kartë!
Po njerëzit e Mervanit,
fara e fis’ i Syfjanit
përsipër e kishin marë,
si cili ish bër i parë,
gjithëkush mbret ishte bërë,
edhe të-rëndë të-tërë
pa njëri nuku peshonin,
e fjalë nukë dëgjonin.
Po m’ i lik edhe m’ i ndyrë
dhe më djall e me myxyrë,
gjithë ligësija vetë,
që s’ kishte gjë të vërtetë,
që përmbysi mirësinë,
la për jetë djallëzinë
ishte i bir’ i Syfjanit
m’ i dashuri i Mervanit,
Mavijeja pastë nëmë
që ishte myxyr e gjëmë!
ish i lik e i pabesë,
pej njerëzije s’ kish pjesë
djalli vet ish faqe-ziu
me fytyrë pej njeriu!
mbledhur gjithë djallëzitë,
e të-tëra ligësitë
m’ atë fytyrë pej njeriu!
popo! e-madhe myxyrë!
Aliu ish e vërteta,
që mbahetë soje jeta,
ishte vetë njerëzija,
q’ atje është Perëndija;
Mavijeja nj’ egërsirë,
shpirt errët e pamëshirë,
ish i rënd e i-mërzitur,
i paudh e i-mahnitur,
s’ donte të shih njeri mirë,
për të-liga kish dëshirë,
kët’ armikn’ e Perëndisë,
dëmëtar e njerëzisë
kush e nxori pej skëterre.
Zot i-math! ti pse t’ a lere
kush e pru, q’ ish i-përzënë?
ti, o shtrig o moj e-thënë!
Zot i-math e i-vërtetë!
dëm i-math u bë në jetë!
Mavijeja marrëzitë,
dhelpërit e ligësitë,
dhe djajtë të gjith i mblodhi,
punënë në mest e hodhi,
pa ata të-tërë ç’ qenë
një ngajë mezi e gjenë!
u ngrinë far’ e Syfjanit,
kërkonin gjakn e Osmanit.
Thoshin, Aliu t’ a marë,
andaj e vumë të parë.
Nuk e doninë Alinë,
se s’ e vrau njerëzinë!
Gjaku nga kush duhej marë?
Kë të vrisninë më parë?
Mavijenë dhe Mervanë,
q’ e ngatëruan Osmanë,
ata të dy djajt e ndyrë
e prunë atë myxyrë!
Në shtek ish gjaku i-shkretë,
pa nuk ish fjal’ e-vërtetë
se Syfjanasit e vranë,
edhe pun e tij, Osmanë.
Aliu njerës të-mirë
me mënt shum e me mëshirë
xgjodhi e i vu në punë,
po të shumët ja përzunë!
se fare turp s’ kishte mbetur,
i vërtetë kishte vdekur!
gënjeshtra mbretëronte,
dhe djallëzija gjykonte
bota u bë e pa besë
për shtëpit të Fatimesë!
Shumë të këqija bënë
popo! mos u qoftë thënë!
Pas vdekjes së Hadizhesë
nga vashat e Medinesë
Muhameti punë-mbarë
dhe gra të tjera kish marë,
një ng’ ato ish Ajisheja
qe gënjeu Mavijeja;
m’ e-rënd’ ish nga gjithë gratë
Ebabeqir e pat atë.
Fatimeja kishte shkuar,
pas t’ et më s’ kishte mënuar
gjalljen pas Ati s’ e deshi,
dhe më buza nuk i qeshi!
I la fëmijënë krerë
Zonj’ e-madh’ e shum’ e-ndjerë
Atë breng’ aqe të-gjatë
t’ a hiq dita bëhej natë!
dhe e dinte Fatimeja
ç’ do të bënte Mavijeja!
Aliu për Fatimenë
dhe Hasani me Hysenë
qante gjithë njerëzija,
pa jetën e mbuloj zija!
O mëma jon’ e vërtetë!
të qofshim fjalë për jetë!
ç’zemërë të bardhë pate!
te-keqen e baltës s’ ate!
Atë q’ e do Perëndija,
i ep shumë të-këqija!
shih Ibrahimn e Musan,
dhe Merjemen edhe Isanë
Isufnë dhe Jakupnë,
e të-varfërin Ejupnë,
dhe Dautn’ e Sylejmanë
Zeqirjan e Jahjanë!
dhe Mensur e Nesiminë,
e Myhjiddin-Arabinë!
për njerëinë u përpoqnë,
nga njeriu brengë hoqnë!
sja mer mëndja njerëzisë
punërat e Perëndisë!
Ish martuar tjatrë herë
Aliu dhe djem të-tjerë
kishte, si Abas Alinë,
si Muhammet-Hanifinë,
edhe të tjer’ e të-tjerë
burra të mir’ e të-ndjerë.
Ngrihet atje djallëzija
e gjettë nga Perëndija!
mer fytyrën e Nymanit
edhe fjalët e Mervanit
le qytetn e Medinesë,
i derdhetë Mavijesë,
vate n’ atë Shamt të-shkretë
djallëzija vet’ e-qetë,
mer dhe linjën’ e Osmanit,
ja sjell të birt të Syfjanit!
Linjënë në shesht e nxjerrin,
e të-rreme shumë tjerrin,
nden linjënë e Osmanit
vetë i bir’ i-Syfjanit,
dhe ze e lëvdon Osmanë
edhe shokët’ e Mervanë
bota qajn’ e më s’ pushojnë!
edhe gjakn e tij kërkojnë!
Pa i dërgon Ajishesë
nj’ a dy a tre të-pabesë.
Si e mësoj Mavijeja,
del në Meqe Ajisheja,
edhe xegit njerëzinë,
bint të-tër ata, që s’ dinë,
dhe kërkon gjakn e Osmanit!
si tha i-bir’ i-Syfjanit!
Ngrihetë djalli më këmbë,
e ha njerëzit me dhëmbë!
edhe Telhaj me Zyberë,
me dy tre shokë të tjerë
ikinë nga Medineja,
ashtu u tha Mavijeja,
në Basrë ngrihen e venë!
marrënë dhe Ajishenë!
lenë besënë më njanë,
edhe fjalënë që dhanë!
Po ajo zëmëra trime
s’ bije fare në shtërngime
as prishetë as ngushtohet,
nga njerëzija s’ mërgohet.
Është ngriturë rëmeti,
sicili hiqet si mbreti,
kanë zënë marrëzinë,
lëftojnë me Perëndinë!
Aliu nukë lëftonte
me urtësi doj t’ i shtronte
po armikëtë s’ dëgjonin,
urtësinë nuk e donin.
Ajy kish shumë dëshirë,
t’ i vij në udhë të-mirë,
po ishin të pabesë
gjithë miqt’ e Mavijesë,
e kishinë me të dhënë,
me të marr’ e me të ngrënë,
me të rrjepur varfërinë,
andaj s e donin Alinë!
Ajy i mbante si shokë,
edhe miq e përmbi kokë,
ata e kishin me frikë,
edhe me kordh’ e me thikë!
Mavijeja njeri s’ donte,
e njeri nukë peshonte
po ng’ ajy qen’ i-pabesë
të-liqtë kishinë shpresë!
gjithë bota u mahninë,
kërkoninë robërinë,
i vanë pas Mavijesë
që s’ kish njerëzija pjesë!
Njeriu le njerëzinë,
edhe xgjedh makutërinë
mer të-ligën, le të-mirën
le dritën, mer errësirën,
këto i nisi Mervani,
q’ e vuri më pun’ Osmani.
Ajy ishte i-përzënë,
se trathëtor kishte qënë
s’ bënë mirë, që e prunë
e në punëra e vunë.
Foshnjat, kur lintnin qëmoti,
ja sillninë ati Zoti,
që vu lig’ e bes’ e shpresë,
edhe ligësivet lesë,
e punoj për njerëzinë,
ndritoj gjithë Arabinë,
i-ati i-Fatimesë,
q’ i pru njerëzija besë,
i përkëdhelt’ e i donte,
i këndont’ e i uronte.
Kur lindi, edhe Mervanë
ja pru e-ëma me tanë,
t’ a këndonte e t’ a uronte,
t’ an e t’ ëmën t’ i gëzonte.
Po me të parë Mervanë,
thirri, mos m’ a qasni pranë!
se ky është djalli vetë
q’ është çfaqurë në jetë
ligësi dotë punonjë,
jetënë dot’ a shkretonjë
e njohu ngah fytyra,
që ishte vetë myxyra.

 

        III

Ajisheja me Telhanë
në Basrë ungrin e vanë,
muarrë edhe Zyberë
me pakë shokë të-tjerë,
atje mblodhë ushtërinë,
të lëftojnë me Alinë.
Djalli vetë ishte ngritur,
edhe bota ish mahnitur,
parësi e vegjëlija,
si cili qëllimn e tija,
nukë kishte mbetur besë
në ditët të Mavijesë
njeriu hante njerinë,
të huajnë dhe të-tinë
Aliu me shok’ e panë,
q’ undes zjari më ç’ do anë,
i la Sehlin Medinesë,
Kasëmn’ i dërgoj Meqesë,
dhe vet’ unis me një mijë,
të vërë punët më vijë.
Ajisheja me të-tjerë,
me Telhan e me Zyberë
më një vënt posa arriti
fjal’ e të shoqt’ e mahniti,
se atje i lehnë qëntë,
dhe pa përhapurë dhëntë
fjala qi kish thën’ i dolli
vëndi në mëndje ja solli.
Ja kishte thënë më parë
këtë që kish për të ngarë.
Fajn e njohu me një herë,
dhe la Telhan e Zyberë,
u tha unë do të kthehem
pas këtaj nukë gënjehem
po ata prap e gënjyen,
edhe me vehte e kthyen,
Ajisheja me Telhanë,
e me të-tjerëtë vanë,
Barsësës ju afëruan,
një njeri brënda dërguan,
u thanë, neve lëftojmë
gjakn’ e Osmanit kërkojmë
n’ ubëfshi me ne u qasim,
në mos u bëfshi, u vrasim.
Basrasit më dysh u ndanë,
gjysmët vanë me Telhanë
thanë, Aliu pa marë
gjaknë, s’ bëjmë të parë
të tjerëtë deshn Alinë,
dhe njohnë parësinë.
Aliu kishte dërguar
në Basrët të-mallëkuar
Osman Anifnë, q’ ish burrë
e të rreme s’ thoshte kurrë,
u dha gjithë njerëzisë,
mos hiqni pas djallëzisë
se kjo në kurt dot’ u shtjerë
të mos delni tjatër herë,
bëhuni me Perëndinë,
edhe dëgjoni Alinë,
q’ është mbret’ i urtësisë,
njeriu i Perëndisë,
mos ju falni Mavijesë,
q’ është i-lik e i pabesë.
Basrasit e gjor u çanë
e më dy gjysma u ndanë,
ca u bënë me Alinë
e ca me Telha-fatzinë
Harithi që doj Alinë,
s’ doj Mavije-faqezinë
i tha Telhajt e Zyberit,
mos i shtini vlejten nderit;
ju pa lënë Mehdinenë
zutë dor’ e bëtë benë,
dh’ e bët Alinë të-parë
punën e patë të mbarë
të vërtetënë e njohtë,
tani përse u përndahtë?
një njeri po që dha fjalë
nga besa qysh munt të dalë.
Ju të dy s’ na kishit shkruar?
s’ mbani mënt që na kërkonit
e gjithënjë na shtrëngonit,
që ta nxirnim ne Osmanë
e ta përzinim Mervanë?
tani doni gjakn’ e tija
s’ kini turp nga Perëndija,
gruan e të-parit t ‘ënë
përpara e kini vënë
e kini bërë si shtrigë,
dhe të-pabesë e të ligë
juve deshtë me kurorë
bëki një grua këmborë
e shkeltë me këmbë nderë,
dh’ e shpini derë më derë
s’ kini turp të turpëroji
pa mblidhni mënt e mejtoji
Harithit i tha Zyberi
me pahir Malik-Eshteri
na vu e muarmë dorë
se na kish gjetur të gjorë
Harithit këto i thanë
Zyber-plaku me Telhanë.
Dhan e dhan edhe gjë s’ bënë
djalli zihjen u kish shtënë
u nda i biri me t’ anë
e vëllaj la të vëllanë
kishte vleftë djallëzija,
pa nder s’ gjente urtësija
bënë shumë fjal e punë
po nonj udhë nukë vunë
muarr armëtë nër duar,
u zu luft e-mallëkuar;
ushtërit aqe lëftuan,
sa njerëzitë u shuan
u shua gjithë qyteti,
thua, se njeri më s’ mbeti!
Osman i Hanifit iku,
se shokët ja shoj armiku;
tek vij mbudh Alinë gjeti,
u turpërua dhe mbeti,
po Aliu m’ ëmbëlsirë,
me të mir e me mëshirë
e pyeti gjër e gjatë,
i mësoj gjithë të-ratë,
punëtë q’ ishinë bërë,
edhe luftënë të-tërë.
Pasandaj Osman’ i mjerë,
i tha, Telhaj me Zyberë
s’ vinë n’ udhë me të mirë,
me paqë e me mëshirë,
fjal’ ata nukë dëgjojnë,
janë gati të lëftojnë,
ësht’ e madhe djallëzija
pa s’ shkon fare urtësija!
ata udhe kanë dalë,
nukë bindenë me fjalë;
po me luftë do t’a ndani!
këto fjal i tha Osmani.
Aliu pak u mentua,
Osmanit i tha, s’ më thua!
këta mos janë të marrë?
s’ janë ata q’ ishin më parë?
kshu tha dh’ e ngrin ushtërinë,
si ndenjn e hangër e pinë.
Pastaj në Pikar vent zunë
ushtërin atje e shpunë,
e tek do dërgoj të-parë,
të mbledhënë ushtarë.
Dërgoj Mehmen e Xhaferit,
pastaj Maliqn e Eshterit
në Qofe, edhe të-tjerrë,
van’ e erdhë disa herë,
po të gjith ata, që vanë,
nuk’ e bintnë Ebumusanë!
që ishte atje i-parë
i-paudhë e i-marrë
sicili donte të vinte
po ajy s’ donte t’ i linte,
kërkonte gjakn e Osmanit
ishte nga an e Syfjanit.
Më pastaj dërgoj Hasanë,
me Amarë të dy vanë,
Amar i bir i Jasirit
i-mir i-bir i të-mirit,
uzu me Epumusanë,
ushan’ e nga dish u vranë,
po Hasani me të mirë
me paq’ e me ëmbëlsirë,
djal i urt i Fatimesë
qëndroj në mest të Qofesë,
bindi gjithë njerëzinë,
u rrëfeu urtësinë,
dhe me vehte duke marrë
shtatë mijë ushtëtarë,
u ngrit erdhi tek i ati
me gjith ushtërit që pati;
Maliqi me shokë vate,
hyri në Qofe ndaj nate
Ebumusan e përzunë,
një tjatrë të-parë vunë;
Telha-plaku me Zyberë,
Ajisheja e të tjerë
e ngrehnë në Basrë fronë!
të-rreme shumë po thonë!
e xegjitin njerëzinë,
të lëftonjë me Alinë!
Aliu njerës dërgonte,
vëllazërinë kërkonte,
shumë t’ urta fjal u thotë,
po të gjitha dëm e kotë!
fjalëtë për dit i kthenin
e kërkonin ta gënjenin.
Aliu me ushtërinë
ngrihen e në Basrë vinë,
dy ushtëri kundrejt vanë,
një më njan e një mënjanë.
Më nesëret që me natë
Aliu mer shokë shtatë,
edhe në shesht duke dalë,
ndenji hipurë më kalë,
kërkoj Zyber e Telhanë,
ata të dy bashkë i vanë.
Aliu si ish më kalë,
zu e u tha këto fjalë:
Vëllezërë, pa më thoni,
ç’ janë këto që punoni?
juve të-parë më vutë,
pastaj tjatër udhë zutë?
pa më thoni ç’ u kam bërë?
që u mblothtë kshu të-tërë?
kështu është njerëzija?
përse humbi miqësija?
s’ ishim kurdo-herë shokë,
dhe miq për jet’ e përkokë?
të zihemi në mest t’ ënë?
S’ e mbani mënt ç’ kini qënë?
bota nesh do të mësonte,
për jet’ ashtu të punonte,
kur bëjmë ne marrëzinë!
ç’ do të thon ata që vinë?
të heqë nesh njerëzija!
na ndjen vallë Perëndija?
Për atë zon’ e vërtetë!
kjo pun është shum e-metë!
që tani mirë mentohi,
se pastaj do të pendohi,
këto punë foshnje janë,
mirësi me vehte s’ kanë,
për njerëzit e-vërtetë
nuk i vlen këto kjo jetë,
gjer më sot për Perëndinë
dhe për gjithë njerëzinë
jemi përpjekur të-tërë,
sot tjatrë punë është bërë!
Kështu u tha zot’ i-ndjerë,
pa tha Telhaj me Zyberë:
Gjakn e Osmanit kërkojmë!
kurrë nuk’ e harrojmë!
Ajy tha, ata q’ e vranë
dhe meje mallëkim kanë,
nga vrasj e tij, as më thua
vallë nesh kush u gëzua.
I lutemi Perëndisë
në mesthit të njerëzisë,
të jetë i mallëkuar
ajy që është gëzuar
Telhaj fjalën’ e dëgjojti,
unji krye e pushojti!
Këto fjalë si i thanë
të dy bashkë me Telhanë.
Aliu pyet Zyberë,
i tha, e mba mënt një herë
me ty bashkë Muhammeti
ç’ erth në shtëpi e më gjeti,
edhe posa më pa mua,
qeshi pak e u gëzua,
ti i the pse me Alinë,
e ke kaqe miqësinë.
Të tha ty, duke uruar,
Ajy zot i-zotëruar,
shih t’ a kesh vëllazërinë
për jetë ti me Alinë,
edhe si do që të bjerë
ti t’ a kesh mik kurdoherë.
Këto fjal’ i tha Zyberit,
ati zëmëra të mjerit
j’ u droth! pa duke mejtuar,
i tha, e paskam haruar!
pasdaj lottë çurk’ i-vanë,
mi leshat të kalit ranë!
Tha, ti gënjeshtërë s’ thua,
tani m’ erth në mënt dhe mua.
Këto fjalë atje thanë,
pasdaj ikn’ e u ndanë.
Vate n’ ushtërit Zyberi,
dhe i tha Telhajt i-mjeri:
Unë s’lëftonj me Alinë,
nuk’ e bënj dot marrëzinë,
Zyberit Telhaj i thotë:
Qeshemi në gjithë botë,
të shkuarat t’ i harrojmë,
dhe nesërë të lëftojmë!
Punënë kshu e vendosnë
edhe fjalëtë i sosnë.
Ata mijë plot tri-dhjetë,
Aliu kish dhet’ e tetë.
Lufta dhe nuk ishte zënë,
e-shigjeta s’ ishte shtënë,
Aliu mbleth njerëzinë
porositi ushtërinë,
u tha: Ne vëllezrë jemi,
e të ndarë nukë kemi
tani hyri djallëzija,
pa u prish vëllazërija,
ne lëftojmë djallëzinë,
po s’ e mërzitim njerinë.
Këta zotërinj që shini,
të gjithë fort mir’ i njihni,
që janë miqthitë t’ anë,
dhe shumë të mirë janë!
pa kemi qënë një herë
shokë me këta të mjerë!
kur patmë të-parin t’ ënë,
vëllezërë kemi qënë!
pa tani ka hyrë djalli,
e të-varfërit’ i talli!
Ju mos u bëni të-marrë,
mos u bini për të vrarë,
po vetëm sa të mburohi,
se ndryshe do të pendohi,
mos i ndiqni, mos i goditni,
janë vëllezërit t’ anë,
vret i vëllaj të vëllanë?
Kështu u tha parësisë,
edhe gjithë ushtërisë:
Luft’ e-zezë me të zënë,
s’ qen’ ata që kishin qënë!
u ndes aqe luft’ e shkretë,
sa u bë gjaku kënetë!
U plagos Telhaj i-mjerë
dha shpirtin më një ferrë!
m’ anët tjatrë ca të-tjerë
vranë dhe Zyber e-mjerë!
Aliut van’ e i thanë
duke lëvduar q’ e vranë!
U tha, nëmë dotë ketë
nga Zot i math i-vërtetë
dhe mallëkim kurdo-herë
ajy që vrau Zyberë!
Se ata, q’ e kishin vrarë,
s’ bënë si u tha më parë,
po u ranë e i vranë
dhe Zyber’ edhe Telhanë
Aliu me lot i qau.
Mervani me shok’ i vrau,
të shtonte armikërinë,
pasdaj të bënte të tinë!
këta të dy duke vrarë,
më nukë lanë të parë,
nd’ arkë Ajishen e shpunë,
e mbi kamilët e vunë
me hekura e mbuluan,
pas soje gjith u lëshuan.
Aliu tha, mos u bini,
po kamilënë të zini,
dhe dërgoj Maliq-Eshterë
me pakë shokë të-tjerë,
ata u derdhë t’ a zënë,
po armikëtë s’ i lënë,
dhe me shigjeta u shtinë,
këta përpara i vunë.
Maliqi, trim i-vërtetë
i pret atje shtat a tetë,
pa po me vrap u lëshua,
kamilës ju afërua,
gjith armikëtë i theu
edhe frenë e rrëmbeu,
shokëtë gjith u përndanë,
vetëm Ajishen s’ lanë.
Kamila s’ donte të vinte,
vëndinë që kish s’ e linte,
Maliqi një kordh i bije,
si lisnë mbë dhe e shtije!
Aliu dërgoj Mehmenë,
që t’ a mirte Ajishenë.
Pa shih ç’ punoj djallëzija,
e gjettë nga Perëndija!
Ajisheja me Mehmenë
motërë dhe vëlla qenë.
Kësaj lufte an’ e mb’ anë
luft’ e kamillës i thanë,
shigjetë Aliu s’ shtiri,
e dorë në kordhë s’ vuri.
Kur e gjet vrarë Telhanë
e qau si të vëllanë,
Ajishenë Basr’ e shpunë,
dhe në një shtëpi e vunë,
Aliu me miqt’ e tjerë
j’ a bëri si duhej nderë,
e faj asaj nuk i shtinë,
po atyre, që e vunë,
s’ nëmi Aliu Osmanë,
as Zyberë, as Telhanë,
s’ e mallëkoj dhe Ajishenë,
po Mervan e Mavijenë,
q’ i prunë më atë ditë,
e i hodhë në rrëshkitë,
se ajy ish zot i-mirë,
kishte të-madhe mëshirë,
pa dhe këta kishin pjesë,
në punët të Mavijesë.
Pastaj Ajisheja dolli,
zoti Ali e përsolli,
pa i dha edhe Mehmenë,
edhe Hasan e Hysenë,
atë në Meqe e shpunë,
kshu u mbarua kjo punë.
Aliu i ndjen fajtorët,
ngushëllen edhe të gjorët,
të plagosurit i shrojti,
të vdekurit i mbulojti.
Ndenj në Basrë edhe cazë
pa la Abdhullllah-Abazë,
vetë vat’ e zu Qofenë,
të sill m’ udhë Mavijenë.

 

        IV

I dashur’ i Perëndisë,
q’ ish miku i njerëzisë,
kart’ i dërgoj Mavijesë,
asaj bushtrës së pabesë,
po i biri i Syfjanit
s’ ju përgjiq t’ et të Hasanit.
Amr’ i-Asit i pabesë
ish miku i-Mavijesë,
ish njeri i-mallëkuar,
e fort shumë i-djallëzuar,
s’ kish nga njerëzija pjesë
pa desh t’ i vij Mavijesë,
të bijt’ e tij nuk e lanë,
të dy me një her’ i thanë:
Mos u bëj me Mavijenë,
që ka rrjepur mëmëdhenë,
të bëhemi me Alinë,
që është me Perëndinë.
Amri u tha, Mavijesë
dot’ i vet’ e të mar pjesë
nga ç’ ka mar e do të marë
këtë punë shoh të-mbarë!
Mavijeja e pat bërë
këtë, q’ ishte djall’ i tërë,
shumë të math e të-parë,
se po shum i kishte ngarë,
e pyetnë dhe dëgjonte,
punë pa atë s’ punonte.
I thotë, tani ç’ të bëjmë?
e ç’ ngajë vallë të gjejmë?
kshu tha i-bir i Syfjanit,
Ajy tha, gjakn e Osmanit!
atë neve të kërkojmë
kurrë të mos e harrojmë,
linjënë me gjak t’ a nxjerrim
e injët’ t’ ona t’ i çjerrim,
duke thirur nat’ e ditë,
dhe me, të dhën’ e me të mitë
t’ i gëxitim njerëzinë,
e të ngrehim mbretërinë.
Këto punëra punuan
njerëzinë e marruan,
kushdo, q’ ishte i pa-besë,
i vate pas Mavijesë,
ca me frikë ca me mitë
i mbaruan djallëzitë
humbi fare urtësija,
e drejta e njerëzija!
ç’ erdhi një e-zeza ditë
që s’ vleninë mirësitë,
Aliu luftë po s’ donte,
po këto gjith i mësonte
u dërgoj fjalë të vinë,
edhe mblodhi ushtërinë,
pej Meq’ e pej Medineje,
pej Basre e pej Qofeje,
papo j’ u derth Mavijesë,
asaj dhelprës së-pabesë.
O moj dhelpëra dinake!
të vërtetënë e flake,
edhe të rremënë prure,
e në vënt t’ asaj e vure!
njerëzinë e shkretove!
dhe besën e turpërove!
Syfjanasitë u ngrinë,
mblodhë gjithë ushtërinë,
Mavijeja vu të parë
Amrinë mi ushtëtarë.
Amri nga ata, që mblodhi,
një mijë të-fortë xgjodhi
mbi ata vuri Verdanë,
edhe i dërgoj më njanë,
pas ati dhe Amri vetë,
unis me mijë tri-dhjetë;
pas ati dhe Mavijeja
dolli me rrëmet si reja!
Aliu nisi Kamberë
me dy tri mijë të-tjerë,
vu mbi të-tjer’ ushtëtarë
të bir e Nasrit të-parë,
dhe i nxori nga qyteti,
vetë me të tjerët mbeti,
pasdaj dhe vetë s’ qëndrojti,
nga ur’ e Beskësë shkojti.
Mavijeja dhe të tjerë
dërgoj me Ebu-Averë!
Aliu kundrejt Averit
nisi të bir’ e Eshterit,
këtë trimnë vu të-parë
përmbi gjithë ushtëtarë.
Nga nj’ anë vinte Averi,
nga tjatra Maliq-Eshteri
papo të dy ushtëritë
u afruanë një ditë;
një më nj’ an e një më nj’ anë
përtej e përkëtej ranë,
nëpër bregore u hodhë,
ndenjnë një dit e u çlodhë.
Dërgoj i bir’ i Eshterit
një kart’ e i shkroj Averit.
Nukë erthmë të lëftojmë,
kemi ardhur të gjykojmë,
njerëzija të mos vritet,
gjaku të mos përsëritet,
nuk’ i do zot’ i-vërtetë
të këqijatë në jetë,
ka besuar Perëndinë
ajy, që e do Alinë,
në dashtë bota t’i mbesë
këjo punë Mavijesë,
edhe neve ndryshe s’ themi
e nga erthmë prapë vemi,
po njerëzija e dinë,
nuk e çkëmbejnë Alinë,
gjithë kush po dotë shohë,
të drejtënë dot’ a njohë.
Maliq-Eshteri kshu shkrojti,
shpejt kartënë j’ a dërgojti,
Aliu u kishte thënë,
luftë kurrë të mos zënë,
potë dërgojn’ e t’ a thresin,
të qëndrojnë e t’ a presin,
ajy luftënë s’ e donte,
gjak e dëm nukë kërkonte,
i vij keq për njerëzinë
e kish të-tërë të-tinë.
Ja dhanë kartën’ Averit,
pa i shkroj Maliq-Eshterit.
Neve erthmë të lëftojmë,
pa të këtilla s’ dëgjojmë,
duan luftë, nuku fjalë,
kush është burrë të dalë!
Maliqi duke kënduar
kartënë i zemëruar,
me vrap e nisi një djalë,
Averit i dërgoj fjalë:
Ne të mos vim’ e të vemi,
këto sy-për-sy t’ i themi.
Averi këtë s’ e deshi,
dëgjoj fjalënë dhe qeshi.
Ahere u ashpërua,
hipi dhe u afërua
Maliq i-bir i Eshterit,
papo i thiri Averit:
Del, i tha, del të lëftojmë,
ne të dy të mos mënojmë,
se kam turp nga Perëndija,
të vritenë njerëzija,
janë vëllezërit t’ anë,
këta neve faj s’ na kanë.
Kështu tha Maliq Eshteri.
Birruni thiri Averi,
Averi i vëngër ishte,
mëndjen të-verbër’ e kishte.
Gjith ushtarët që qenë,
si greratë u përzjenë;
u therr, u prenë, u vranë,
me mijë të-vrarë ranë!
Maliqi kordhën e hoqi,
armikëtë gjith i ndoqi,
të shumët syresh i preu,
dhe të tjerëtë i theu.
Burr o i bir’ i Eshterit!
ç’ i dhe dërmënë Averit!
Averi do-mos-do iku,
se më s’ qëndroj dot armiku.
Në Siffin vate Averi,
aty mbet Maliq-Eshteri,
Averi me shokë venë,
gjen’ atje dhe Mavijenë
Aliu duke arritur
e nga kali duke xbritur,
i dërgoj fjalë, t’ a presë
me një djalë Mavijesë.
Po Mavijeja s’ dëgjonte,
në jetë njeri s’ peshonte,
ushtëri e Mavijesë,
balt’ e Shamit e-pabesë,
anë lumit kishte rënë,
ujëtë e kishin zënë.
Shokët e Aliut vanë,
dhe përtej atyre ranë
ubë e-madhe rrëmujë
se s’ donin t’ u epin ujë!
këta për ujë po vinin,
ata s’ doninë t’ i linin!
Aliu të gjith’ i mblodhi,
parësin e pleqtë xgjodhi,
pa ja dërgoj Mavijesë,
tha: ujët të mos e presë,
këtu as ajy, as unë,
nuk’ erthmë për këtë punë,
në mest t’ ënë një gjyq kemi,
po armikë nukë jemi,
në mest t’ ënë s’ ka të-ndarë,
dhe të-pasdajm’ e të parë,
pleqësija le t’ a gjenjë,
të xgjedhë kë të pëlqenjë,
neve s’ erthmë për rrëmujë,
e të zihemi për ujë,
s’ vuajmë për vehten t’ ënë,
se kështu s’ na kanë thënë,
po vetëm për njerëzinë
se besojmë Perëndinë;
për udhët të Perëndisë
pas ligjës së urtësisë
për komp e për mëmëdhenë,
për bes e për Muhammenë.
Mavije zemërë-guri
pleqësinë e përzuri,
u tha prapë të mos vini,
ujë nga unë ju s’ kini!
kshu tha djall i mallëkuar!
Maliqi me të-dëgjuar
këtë fjal u ashpërua,
dhe u bë posi dragua,
s’ kishte nge për të mejtuar,
se ish shum’ i-zemëruar,
hoqi kordhën u lëshua
mi armikët si fajkua.
I ndoqi si shqipia zoknë,
më s’ e panë shoku shoknë,
të-gjithë në armë erdhë,
shumë gjakëra u derdhë!
armikëtë i përzunë,
edhe përpara i vunë,
Maliqi ujët e zuri
ushtërin atje e shpuri.
Këta etjenë e shuan,
e prehnë e u qetuan,
ushtëri e Mavijesë
mbeti pa uj’ e pa shpresë.
Mavijeja pleqësinë
e dërgoj e pan Alinë,
përpara soje qëndruan,
edhe ujë i kërkuan.
Aliu tha: Le të vinë,
të marën’ uj’ e të pinë,
neve ujëtë s’ e zemë
pa atë juve s’ u lemë.
Uji ësht’ i Perëndisë,
nuk’ është i njerëzisë,
ç’ bëtë ju neve s’ e bëjmë,
se atë të lig’ e gjejmë,
një, që beson Perëndinë,
s’ e mundon kurrë njerinë,
shithin’ e shtijenë retë,
lumën e bëjnë rëketë,
lumi, që vjen valë valë,
edhe çan fushën e malë,
del të nginjë njerëzinë,
dhe kafshët e bagëtinë,
edhe ajy sokth i-qetë
pi e ngre sytë përpjetë,
po ju këtë t’ a kujtoni,
kurrë të mos e harroni!
Me të thënë këtë fjalë
lott’ i vanë posi valë!
pa vështoj Fyratn’ e-shkretë,
edhe tha: Zot i-vërtetë!
Se atje tek ajy lumë
do të ngjasin punë shumë!
Fyrati rrjeth dhe taninë,
njerëzitë ven’ e s’ vinë!
po të drejtënë të themi,
si ajy dhe neve vemi,
ajy vet’ e vjen ne deti,
edhe ne tek i-vërteti,
sindëkur nukë shtron lumi,
kshu dhe njeri brengë-shumi!
Lum kush është zemrë-qruar,
posi lumi i-kulluar,
mjerë kush vete i ngarkuar
si lumi i-trubulluar!
Katr’ a pesë ditë shkuan,
që ndenjn’ e nuku lëftuan.
Aliu nisi Besherë
me shtat’ a tetë të-tjerë
këta pleq të-mirë vanë
e Mavijesë i thanë:
ç’ po bën kshu ti? o i-gjorë
pendohu edhe hiq dorë,
se te Zoti kur të vemi,
ne të mjerëtë ç’ ti themi?
pa nukë do Perëndija
të vritetë njerëzija,
të rrish pak e të mentohesh,
nga këto dotë pendohesh.
Ti të zihesh me Alinë!
e të mundosh njerëzinë!
s’ ke frikë nga Perëndija?
edhe turp nga njerëzija.
Kshu i thanë pleqt’ e-ndjerë
ajy kthenet me një herë:
Duamë gjakn’ e Osmanit!
u thot’ i-bir i Syfjanit!
P’ ati i thotë Besheri:
Dhelpëritë tani leri,
jak’ u bëj mik me Alinë,
hidhe poshtë djallëzinë,
pa ajy gjyq dotë shihet,
dh’ e-vërteta dotë njihet,
si j’ a zunë gjithë shtigjet,
Mavijeja u përgjigjet:
Duamë gjakn e Osmanit!
kshu tha i-bir’ i Syfjanit!
pa tha, kordha dota ndanjë,
gjaku gjaknë dot’ a lanjë!
kjo fjal e zemëroj plaknë,
tha, nga kush e kërkon gjaknë?
Atë let’ a gjenj Aliu,
tha Mavijeja faqe-ziu,
këtë fjalë e dëgjuan
pleqtë, dhe s’ dënjnë po shkuan
Aliut van e i thanë,
qëllim për paq ata s’ kanë
gjithë duan të lëftojnë,
dhe s’ e dinë ç’ gjë kërkojnë!
Pas kësaj luftënë zunë,
opopo! e-madhe punë!
përpiqeshin ushtëritë,
e lëftoninë për ditë!
u vran’ u therrë, u prenë,
u shuanë e më s’ benë!
Katrë muaj ushtëritë
lëftoninë nat’ e ditë!
qenë tetë-dhet’ e shtatë
luftëra më të-mbëdhatë!
Aliu luftën e preu,
prapë pleqësin’ e kreu,
van’ i thanë Mavijesë:
Në ke Perëndi e besë!
fjalët e të-parit t’ ënë
nuk i mba mënt, një ka thënë?
Ti ç’ kërkon në këtë jetë,
duke qën Aliu vetë?
pa hiqu, për Perëndinë!
mos e vra kshu njerëzinë!
Kshu i thanë Mavijesë
pleqt’ e-urtë paçin ndjesë!
Mavijeja u tha: mua
vallë më pandehtë grua,
apo të mitur e djalë,
të më gënjeni me fjalë?
Pleqtë te Aliu vanë,
të gjitha ç’ u tha j’ a thanë.
Aliu tha: Unë donja
këto punë t’ i drejtonja
me fjalë e me të mirë,
për luftë s’ kisha dëshirë;
më mirë le parësinë,
se të shuanj njerëzinë,
po e shoh që t’ qënka thënë,
dhe s’ është në dorët t’ ënë,
nuk e le dot Mavijenë
që ta prishnjë Mëmëdhenë.
J’ a rrëfej gjakn e Osmanit
unë të-birt të-Syfjanit.
Kshu tha pa zu luft’ e-rezë,
vdekja zbriti posi rezë
lëftoninë dit e natë,
mbretëront’ e shkreta shpatë,
gjer sa vranë dhe Amarë!
plakn’ e-urtë! kordhëtarë!
Dolli edhe fjal’ e-thënë
e ati të parit t’ ënë:
Ana, që të vras Amarë,
nëmën e ka për të marë.
Oh! ç’ u vra Amar-Iasiri!
ra i-vdekurë i miri!
Amar’ e doj Muhammeti,
Aliu edhe rrëmeti.
Aliu kur pa Amarë,
plakn’ e varfërë të vrarë,
qau shum e psherëtiti,
dhe sytë përpjet i ngriti,
deti p’ an u trumbullua!
edhe shum’ u ashpërua!
Tha: Kordhë s’ donja të shinja,
e mi djemt’ e-mij të shtinja,
po më qaf i past armiku!
se zëmërënë ma pshiku.

 

        V

Më nesëret me gdhirë,
u ngrit ajy zot i-mirë,
u fal me Zotn’ e-vërtetë,
dhe hipi e dolli vetë.
Kal i tij kur hingëlliti,
gjithësin e trënditi!
U tremp shumë nga dyldyli
Mavije zëmërë fyli,
se s’ e kish parë më parë
përmbi krye Zylfikarë!
aqe shumë ju tremp syri,
sa brenda në tendët hyri,
dhjetë mirë e rrethuan,
me kordhë në dor’ e ruan,
sillni, tha, kalën të hipënj,
se më s’ ri dot, po dot’ ikinj!
Si ljepuri ishte bërë,
edhe po dridhej i-tërë!
Amri pej krahu e zuri,
e me vrap në vënt e vuri,
i tha: pa qëndro një herë,
Aliu s’ vjen të na bjerë,
Mavijeja u qetua,
Aliu u afërua,
tha: Pa i thoni të dalë,
se dua t’ i them dy fjalë,
ku ësht i bir’ i-Syfjanit?
që kërkon gjakn e Osmanit.
Armikëtë zë s’ i bënë
s’ gjenin fjalë për të thënë.
Del! tha pa del! o Mavije!
se unë më tjetër s’ shtije.
Neve të dy të lëftojmë,
njerëzinë t’ a shpëtojmë,
se s’ na ka faj njerëzija,
a e gjeç nga Perëndija!
Mavijeja vdiq nga frika,
s’ u përgjiq se i ra pika.
Dyldyli u ashpërua,
u ngjeth edhe u harbua,
dy, tri herë shkrefëtiti,
e një herë hingëlliti,
papo me vrap u lëshua,
armiku u tëmërrua!
gjithë shokëtë u derdhë,
bashkë me Alinë erdhë,
edhe hyn’ e u përzjenë,
Aliu doj Mavijenë!
pa Maliqi me Averë
dhe të tjerëtë u therrë!
atë dit e ata natë
mbretëroj lufta me shpatë
sa u bë vëndi kënetë!
thoshnje, bije gjak nga retë!
Më nesëret duke gdhirë,
u ndes prapë lufta mirë!
ushtëri e Mavijesë
më nukë kishinë shpresë,
ikën e muarrë dhenë,
edh’ e lanë Mavijenë.
Pesë-dhjetë mij u vranë
të Mavijesë m’ at’ anë!
dhe këtej njëzet e pesë
mijë ranë miq me besë.
Mavijeja ish qetuar,
rrij si ljepuri mbuluar,
Amrit i thotë, na zunë!
nga të ikim ti dhe unë?
një të-rremë të mejtojmë
mase me atë shpëtojmë!
Amri thirri ushtëtarë!
ne na kanë për të vrarë
po lini shigjet e pallë,
se po na zënë të-gjallë
vini mi ushta Kuranë!
se të shumëtë na lanë!
Ata kuranëtë vunë,
dhe ulërimënë zunë!
se ish ahere kurani,
q’ e pat mbledhurë Osmani.
Këta e panë kuranë,
edhe luftënë e lanë.
Thanë, ky letë ndanjë
edhe të-liknë t’ a shanjë.
Ati ne i prumë besë
zihjen ajy le ta presë!
Aliu tha: O të marrë
pse s’e bëninë më parë?
kët’ e bënë si u muntnë,
edh’ e panë të lik funtnë,
këtu s’ ka gjë të vërtetë,
ësht’ e-rremë kjo e shkretë,
sa gjakëra që u derdhë!
punët gjer këtu sa erdhë
ne me fjalë po kërkonim,
edhe me gjyq të mbaronim,
ata luftënë e zunë,
më këtë shkallë e prunë,
tani gënjeshtërë gjenë,
si e panë, që më s’ mbenë,
i besoni Mavijesë!
ka ajy fe edhe besë,
të-rremen Amri e gjeti,
juve mbi atë po fshteti,
e bënë sa të shpëtojnë,
pa prapë do të lëftojnë,
këta juve u gënjejnë,
e të tilla u rrëfejnë,
po juve mos i besoni,
ngrihi me vrap e lëftoni.
Doni fjalën e vërtetë
njeriu është kuran vetë,
besa është në krahruar,
nuk’ është në kartë shkruar
kshu njeriu i vërtetë
tha, dhe hodhi një shigjetë,
po shokët u zemëruan
dhe gjith’ u ngrin’ e ndaluan.
Pa u tha? qënki të marrë
të-tillë njerës s’ kam parë
mezi punën e mbaruam,
pa me një her e rrëzuam.
Kshtu u tha. Ata thanë,
S’ e godijmë dot kuranë
thirrë dhe Maliq-Eshterrë,
t’ i ler e të mos u bjerë.
Kshu thanë, se djallëzitë
na kallë atë ditë.
A moj djallëzi e shkretë
të shoftë Zot’ i vërtetë
Maliqi dhe po lëftonte,
të-rremetë s’ i dëgjonte.
Këta gjith u zemëruan,
dhe Maliqnë e ndaluan.
Popo tha Maliq-Eshteri,
e më shpëtoj nga dora derri
dota zinja Mavijenë
e t’ a ngorthnja posi qenë.
Maliqi vjen dhe u thotë:
a u turpëruat në botë
si i vram e si na vranë,
pastaj nxuarrë kuranë.
Unë gjall s’ e kisha lënë
ç’ bët’ a mos u qoftë thënë
derthmë gjak edhe lëftuam,
më së fundi gjë s’ fituam
njerëzin e gjor e vramë,
e fajtorëtë i lamë
qysh u mundi dhelpërija
e u humbi marrëzija.
Kshu u tha Maliq-Eshteri
e me lot qau i-mjeri.
Ata tjatrë fjalë s’ thanë,
po s’ e godijmë Kuranë.
Këta tani po u falë,
ta gjejmë punën me fjalë!
Maliqi tha: qënka thënë
s’ qënka në dorët t’ ënë
t’ i bën Zoti s’ më haj malli,
po janë punë prej djalli.
Kshu tha trimi dhe pushojti,
pranë Aliut qëndrojti.
Kshu u mahnit ushtërija,
se i hyri djallëzija,
njeri më nukë dëgjonin,
punënë s’ e kupëtonin,
gënjeshtrës i prunë besë,
dhe Amrit e Mavijesë!
Aliu nis pleqësinë,
t’ a pyesë faqëzinë,
punënë si dot bëjnë,
e ç’ mënyrë do të gjejnë.
Kurani qysh dot’ i ndanjë,
e të-këqijat t’ i lanjë,
dhe fjala ku dotë mbesë?
Kshu i thanë Mavijesë.
Mavijeja tha: Ne jemi
vëllezër’ e nukë kemi
armiqësi në mes t’ ënë,
po kjo punë kshu ish thënë!
Tani dy njerës të vemë
dhe në dorët t’ ua lëmë,
të atyre këtë punë,
papo Amrinë vë unë,
vini dhe ju kë të doni,
po nxitoni, mos mënoni!
Pleqtë u kthyen e vanë,
Aliut këto j’ a thanë.
Ata q’ ishinë të kthyer,
dy të marr e të gënjyer,
me një herë gjithë thanë,
të vëmë Ebu-Musanë!
Aliu tha: ju të-tërë
at’ e dini ç’ na ka bërë.
Po ata me të përdhunë
prap Ebu-Musanë vunë.
Hyri në mest t’ ushtërisë,
marrëzi e djallëzisë
njeri më nukë dëgjonin,
bëninë sindëkur donin
e lidhë fjalën e thanë;
Amri me Ebu-Musanë,
edhe gjithë pleqt e tjerë,
që janë t’ urt’ e të-ndjerë,
pas dhjetë muajsh të mblidhen,
në Xhendel gjithë të hidhen;
ata të dy të gjykojnë,
të-tjerëtë të dëgjojnë;
ata të dy si ta gjejnë
të-tjerëtë t’ a pëlqejnë.
Maliqi me shokët s’ donin,
po të marrëtë s’ dëgjonin.
Aliu tha: kur e thoni,
letë bëhetë si doni,
se unë për ju përpiqem,
mundimitë nuk i hiqem;
po t’ a dini këtë punë
nuk’ e pëlqenj kurrë unë.
Këto bën e kështu thanë,
edhe më pas u ndanë.
Në Qofe erdhi Aliu,
në Sham vate faqe-ziu.
Aliu shokët’ i ndjeu,
edhe grat’ i përdëlleu
që qanin e s’ pushonin,
se të-vrarëtë kujtonin
kush të bir’ e cila t’ anë,
kush të shoqn’ a të vëllanë
njëri mikn a kushërinë,
e sicili do të tinë.
Po ca nga ata, q’ u kthyen,
nga të-marrët q’ u gënjyen,
si erdh’ aty u pendohnë,
fjanë pas kohe e njohnë,
vin’ e Alinë’ e shtërngojnë
dhe duanë të lëftojnë
edhe i thonë të dalë
Aliu tha: dhamë fjalë,
tani nukë bën t’ a kthejmë,
e marrëzi të rrëfejmë,
unë për mirë s’ e pashë,
dhe që ahere u thashë;
e bëtë me të përdhunë,
tani si t’ u a bënj unë!
Kështu u tha Zot’ i mirë,
me mëshir’ e m’ ëmbëlsirë,
se kishte shumë durime,
ish pa nonjë fare sqime
ajo Zemr’ e-bardh e-mirë,
që ishte plot me mëshirë,
nuk’ i qasej ligësisë,
dhelpëris e djallëzisë.
Këta gjithë krye ngrinë!
donin t’ a vrisnin Alinë!
thoshnin: Na la Mavijenë,
të na Mbretëronjë, qenë,
atë qenë e-tërbuar,
njerinë e mallëkuar,
Mavijenë vet e lanë,
dhe më-së-fundi kshu thanë.
Pa këtyre që u ndanë,
bota të dalë u thanë;
se nga udha kishin dalë,
e kishinë marë malë.
Ishte gjisht i Mavijesë,
pa u bënë të pabesë.
Muajtë e shkretë rrodhë,
bota në Zhendel u mblodhë;
Amri me Ebu Musanë
nga gjithë shokët u ndanë,
bashkë më një tendë hynë,
shoku shoknë nga dish mbynë
dhan e muarr e u zunë,
Amri thosh: Të bëhem unë
a t’ ja lemë Mavijesë,
dhe puna këtu të mbesë!
Kët’ Ebu-Musaj s’ e deshi,
po dhelpëra plak e qeshi,
i tha: Të nxjerrim Alinë,
dhe Mavije faqe-zinë,
të mblidhetë pleqësija,
edhe gjithë njerëzija,
kë të duanë të venë,
dhe në parësit t’ a lenë.
Fjala në funt këtu mbeti,
po prite gjithë rremeti.
Del Ebu-Musaj së pari,
se u gënjye i-marri!
Pleqësi! tha, pa dëgjoni!
juve vini kë të-doni.
Kshu tha dhe unazën nxorri,
në dorët tjatër e mori,
edhe tha, duke treguar
unazën që kish nër duar:
Unazënë si e nxorra,
edhe në dorët e mora,
ashtu nxjerr edhe Alinë,
dhe Mavije faqezinë,
juve një të-parë gjeni,
e vini, kë të pëlqeni.
Kështu tha plaku dhe ndejti,
edhe më nukë bëzëjti.
Dolli dhelpra rrjepacake,
shtrig e ligë varfanjake,
Amri, djall i-mallëkuar,
shpirt-lik e sy-xgurdulluar,
si tjatri unazën nxorri,
edhe në dorët e mori.
U thotë me zë të-thatë
unazënë a e patë?
si nxorrë këtë taninë,
ashtu e nxjer dhe Alinë!
Kshu tha, pasdaj prap e vuri
unazën e fjalën zuri,
pa tha: e shihni, o burra!
prap unazën si e vura?
ashtu ve dhe Mavijenë,
u rroft edh’ e paçi mbrenë.
Kshu tha dhe dhelpëra dinake,
skil e ndyrë rrjepacake,
Ebu-Musaj e dëgjojti,
pa e shau dhe e qërtojti:
Qen’ i qenit, i tha ç’ thua,
Mavijenë unë s’ e dua.
U rrëmbyen’ e u zunë,
mjekëratë i këpunë,
posi qent’ u përlëfytnë,
njeri tjatrinë mbytnë,
gjykatëritë u zunë,
edhe s’ mbaruanë punë,
gjith bota u përndanë,
nga kishin ardhur vanë.
U prish gjithë jet e shkretë,
më s’ mbeti gjë e-vërtetë.
Armikët e rinj po shtohen
të ligatë po madhohen,
i vëllaj le të vëllanë,
hidhetë më tjatër anë,
njerëzija egërsirë
bëhet e më s’ sheh të-mirë,
të pak’ ishinë me besë,
dhe ata mbenë pa shpresë.
Të dalëtë u mahninë
donin ta vrisnin Alinë!
po Aliu me të-mirë,
me mëshir e m’ ëmbëlsirë
doj të vinte urtësinë,
e t’ a xbutte njerëzinë,
me të-mirëzë kërkonte,
zemratë t’ i ëmbëlsonte,
e t’ a shtronte Arabinë
duke sjellë mirësinë,
paqenë donte të vinte,
edhe luftënë ta ngrinte,
po urtësija s’ bën punë!
ata kërkoninë drunë!
gjer sa pshoj zemëra-trime,
u dha nëm e mallëkime.
Armikëtë që e lanë,
van e zunë Nehrivanë,
edhe luftënë kërkonin,
Alinë më nuk’ e donin!
Do-mos-do kordhën u vuri,
i ndau e i përzuri,
dhe me këtë hoqi shumë,
u derth gjaku po si lumë.
Dhe Egjypta u trazua,
e shumë u ngatërua,
Mavijeja zjarrë kalli,
njerëzin e mori djalli.
E kupëtoj Mavijenë
Aliu dhe nis Mehmenë,
dërgoj Mehmenë një herë,
nisi dhe Maliq-Eshterë.
Mavijeja me të msuar,
djallëzit’ i kishte ftuar;
atje tek shkon udh e gjerë,
që vij bota kurdoherë,
ishte i-parë Zebleja,
q’ e kishte mik Mavijeja;
pa Mavijeja Zeblesë,
q’ ish si ajy i-pabesë,
i dërgon gjë shum e mitë,
dhe i këllet djallëzitë,
e i thotë që t’ a ftonjë
Maliqnë e t’ a elmonjë!
Vërtet Zebleja e ftojti,
se Maliqi atje shkojti.
Oh! pastë nëmë për jetë!
e helmoj trimnë e vërtetë!
Burrë si Maliq Eshterë
mëmë më s’ pjell tjatrë herrë!
E bëri këtë Zebleja,
dërgoj me vrap Mavijeja
Amrinë, djall’ e vërtetë
n’ atë Egjyptë të shkretë,
q’ ishte shum e-djallëzuar,
edhe fort e-trumbulluar.
Gjithë ç’ qenë të-pabesë,
i ndininë Mavijesë!
Lëftoj me Amrin Mehmeti
edhe i-tërë qyteti,
me zëmërim shum u vranë
u tunt vëndi an’ e mb’ anë,
po shokëtë me Mehmenë
n’ Egjyptë të pakë qenë,
trimatë të gjith u vranë,
e armëtë nuk i dhanë!
Në një gërmadhë Mehmenë
hipurë në kal e gjenë,
pa i ranë edh’ e vranë,
dhe barkun e kalit çanë,
e atë brënda e kallë
q’ i vëllaj t’ a dij të gjallë.
Se i vëllaj i-Mehmetit
ishte në mest të rrëmetit,
ajy ish me Mavijenë,
nuku ishte me Mehmenë.
Kur hyn në mest djallëzija
s’ ka duk as vëllazërija,
Aliu duke mësuar
e shumë duke helmuar,
e qau Maliq-Eshterë
dhe atë Mehmetn’ e-mjerë,
disa dit e mbajti zinë,
fare s’ e hapi shtëpinë.
Abdullllah Abazi erdhi,
e bashkë me atë lot derdhi.
Dot’ i vinin Mavijesë,
po s’ mbet njerëzi e besë.

 

        VI

S’ e munt djalli Perëndinë,
as Mavijeja Alinë,
se s’ mundetë mirësija,
s’ bije poshtë Perëndija.
Nj’ emërë që rron për jetë,
thua ësht i-Zoti vetë.
Aliu zemrën e kishte
trime shum e nuk e prishte,
me fjalë plot ëmbëlsirë
zih t’ i bij në udhë të mirë,
të mblith mëntë njerëzija,
e të ngrihej ligësija.
Po kur Mavijeja fjalë
dërgon dhe kart’ e të-falë,
vëndin i thotë t’ a ndajmë
kështu zihjenë t’ a lajmë,
un’ Egjyptën e Syrinë,
ti Persin e Arabinë,
Aliu nuk i sill besë,
pa s’ ju përgjiq Mavijesë,
se ndryshe thosh, ndryshe bënte,
të vërtetë nuk i gjente.
Më njanë paqe kërkonte,
më anët tjatrë dërgonte,
vëndet një nga një i zinte,
e njeri të gjallë s’ linte,
lufta ishte e pa prerë
e gjaku derdhej për-herë,
njerëzija hoqi shumë,
punët’ ishinë për lumë;
më pasdaj dërgoj Besherë
me shumë shokë të-tjerë,
ven’ e zënë Medinenë,
bënë Ebu-Hyzejrenë,
pa i derdhënë Meqesë,
e bëjnë të Mavijesë.
Aliu nis Harithenë,
e zu prapë Medinenë,
u ngrit Ebu-Hyzejreja
e iku nga Medineja;
dhe Vehapi zu Meqenë,
prapë si ishinë mbenë.
Po bota ish trubulluar,
njerëzija ish tërbuar,
burri burrit po i binte,
e dy gurrë bashkë s’ linte.
Donin t’ a vrisnin Alinë,
dhe Mavije-faqe-zinë,
edhe Amrin e-pabesë,
se njeriu s’ i mbet shpresë.
Pa thonë në Sham vanë,
edhe Mavijes i ranë,
s’ e vranë, po e plagosnë,
nukë vdiq s’ edhe s’ ju sosnë!
edhe n’ Egjyptë vanë,
të vrisnin Amrin thanë,
e atje thonë lathitnë,
s’ e njohn’ e tjatrë goditnë.
Të dy të liqtë shpëtuan,
pa Aliut j’ u lëshuan,
t’ a vrisnin me të pabesë,
mos paçin nga Zoti ndjesë.
Abdurrrrahman’ i Mylxhemit,
i-rrem i bir’ i të rremit,
nga Egjypta ishte thanë,
nga ata, që vran’ Osmanë,
dhe ca thon’ ish nga Iemeni
Abdurrrrahman zemrë qeni;
Thonë ky ish zemëruar
ng’ ajy Zot’ i lartësuar,
se një kordh i preu më parë,
Aliu s’ ja kishte marrë;
i kishte thënë s’ e dua
se kjo nuk është për mua,
kjo të duhetë një ditë,
që të mbaronç porositë.
Ca një grua kanë thënë,
q’ ish e bukurë si hënë,
Abdurrrrahmani e donte,
po ajo paj i kërkonte
gjakn e Aliut taninë
shih si e shit bukurinë,
as po kshu edhe Shënjt-Janë
armikët e tij e vranë.
Po këto mëngjan të-rreme
janë gjith e thash e theme,
ishte gjisht’ i Mavijesë,
pun’ e dhelprës së pa-besë.
Aliu vetëm shëndinte,
madhërit ajy s’ i dinte,
nukë mbante shërbëtorë,
po shkonte me shkop në dorë,
të varfërit i donte,
keq t’ i bënin nukë mpshonte,
dhe pleqet u bënte nderë,
u vij në shtëpi nga herë,
dhe foshnjët’ i përkëdhelte,
zëmërënë u’ a çelte.
Nata s’ ishte shum e-gjatë,
Zoti yn u ngrit me natë,
vate t’ i falej për jetë
ati Zotit të-vërtetë.
Shpirti edhe mëndj’ e tija
ishinë te Perëndija.
Abdurrrrahmani së-qeti
erdhi, tek falej, e gjeti,
së prapi me të pabesë
hoqi kordhënë t’ a presë
qen i-qetë posi hije
shtij e në kokët i bije,
pas asaj rrojti dy ditë,
pa ufut drita në dritë.
Në Nexhet shokët e shpunë,
opopo, e madhe punë.
Miqtë Alinë e qanë,
të-parë vunë Hasanë.
Ka vdekur pandeni vallë,
ajy për jet’ ësht’ i-gjallë
se s’ vdes kurrë urtësija,
nukë humbet Perëndija.
Ajy dhe sot ësht’ i-gjallë
për atë, që i ka mallë,
Miqtë vun’ Imam-Hasanë
që ngjan së gjithash më t’ anë;
kishte gjithë urtësinë,
dhe mëndjen e diturinë,
mirësitë si i-ati
dhe Imam-Hasan’ i pati.
Mavijeja u harbua
thosh: s’ ma del dot njeri mua,
mblodhi gjithë mizërinë,
të rrëmbente Arabinë.
Miqt e Aliut s’ u kthyen,
shpirtin e tyre s’ e lyen;
si dhe Abdullllah-Abazi
miqësin e tij s’ e xbrazi,
q’ e kish kushëri të-parë
nga një vatrë ishin ndarë
pa s’ u bë me Mavijenë,
nuk’ e peshoj fare qenë.
Zijasi ish me Alinë,
e urdhëronte Persinë,
i këllasën djallëzitë,
i apënë gjë e mitë,
e gënjejn edh e rrëmbejnë
e me vehte e këthejnë,
pa ngjizin shumë të rreme,
të prapëta thash e theme,
edhe më-së-fundi thanë,
q’ e kish at Ebu-Syfjanë,
ish vëllaj i-Mavijesë
nga një mëmë pa martesë,
ngordhi kau, i la viçnë
e bëri vëlla dobiçnë,
pa e mori të vëllanë,
e mbante gjithënjë pranë.
Të-parëtë duke ndarë
tutj’ e tëhu si kusarë,
gjithë botënë e rropnë,
dhe me gjë nuk u ngopnë.
Dyzet mijë kordhëtarë
Imam-Hasani ka marë,
i derdhetë Mavijesë
me ushtërit të Qofesë;
po ata të mallëkuar
s’ kishin zemrë të qëruar,
pa gjithënjë e gënjenin,
edhe fjalën e këthenin,
kishte vdekur mirësija
ishte ngjallur djallëzija.
Shumë herë helm i hodhë,
shumë her e rropn e vodhë,
në luftë vetëm e lanë,
dhe së-pshetazi i ranë.
Ajy fort mir i njihte,
po bënte sikur si shihte,
pa dhe helmi s’ e helmonte,
edhe shigjeta s’ e shponte.
Qysh ra poshtë mirësija,
edhe humbi njerëzija,
u bë bota e-pabesë
nga punët e Mavijesë.
I dhanë breng’ e munduan,
zëmrënë ja përvëluan.
S’ ka hequr njeri në jetë,
sa hoq Imam i-vërtetë,
nga do vat’ e tekdo iku,
gjet një brengë nga armiku.
Hazezhi, një i pabesë
nga ushtëri e Qofesë,
s’ pat nga Perëndija frikë,
i ra sa mundi me thikë
në kofshët Imam-Hasanit,
edhe hipi majë manit.
Hasani tha: mos e ngisni,
lereni e mos e vrisni,
po shokët e tij e vranë,
nuk’ e dëgjuan Hasanë;
ng’ ajo plagë sa u shrua,
zemëra ju përvëlua.
Nga njerëzit’ e pabesë
më s’ i kishte mbetur shpresë,
dy-zet herë helm’ i dhanë,
e me të-pabes i ranë,
dhe nër miqt’ e tij kur vinte,
armiku pa dëm s’ e linte.
E shih se ditë-me-ditë
po shtoheshin djallëzitë,
pa i mblodhi njerëzinë
edhe nisi ligjërinë:
un u tha madhëri s’ dua,
nuk’ është punë për mua,
dua shumë urtësinë
s’ ma ka kënda marrëzinë;
lufta, gjaku s’ më pëlqejnë
dhe njerëzit që më rrejnë;
u shoh q’ u bëtë të marrë,
s’ jini si qetë më parrë;
për ju dua të përpiqem,
në zjart të hynj e të digjem
t’ u shpëtonj nga ligësitë,
dhe t’ u nxjerr të shini dritë
se jini në errësirë,
punënë s’ e kini mirë.
Po ju s’ dashki Muhamenë,
qënki me Mavijenë,
un u dita miqtë t’ anë,
ju besuaki Syfjanë.
Nuk e dashki lirinë,
kërkuaki ligësinë,
s’ u pëlqejnë mirësitë,
andaj xgjothtë marrëzitë.
Unë dua t’ u bënj mirë
si im atë me mëshirë,
juve njëdizaj t’ im atë
me të pabes ma vratë,
doni me vrarë dhe mua,
e përse? ç’ u paskan hua?
juve dashki Mavijenë,
t’ u vërë në gojë frenë,
në të këqija t’ u hedhë
e t’ u mbanjë nënë xgjedhjë
edhe tu ketë në dorë
si rop e si shërbëtorë!
gjithë komp i Arabisë,
q’ i vate pas djallëzisë,
mallëkim pastë për jetë
nga ay zotth i vërtetë!
Më vjen keq për ju të-gjorë,
po pas këtaj hoqa dorë.
Unë u shoh për të huaj,
po shini punën t’ uaj,
se të-mirën s’ e pëlqeni,
me të-ligët e çkëmbeni,
pa më qafë mos më bini,
se mua shok më s’ më kini.
U ftohç nga njerëzija,
u porçe te Perëndija,
e lashë dhe parësinë,
edhe plakn edhe shtëpinë,
se po kaqe të këqija,
s’ i duron as Perëndija.
Dot’ i lutem’ Perëndisë
t’ u ap udhën e lirisë,
e t’ u heqë djallëzitë,
t’ u sjellë mëndje dhe dritë.
Zot’ i math e i vërtetë,
pa dashur njeriu vetë,
nukë ja ep djallëzitë,
sindëkur dhe mirësitë.
Pas këtaj si bëfshi gjeçi,
un’ ikënj! ju mirë mbeçi!
Kshu tha dhe u mallëngjye,
edhe fytyra j’ u kthye.
Mer udhën e Medinesë,
e le vëndin’ e pabesë.
Shkoj në Medine Hasani,
po atje ishte Mervani!
në këmbët të Mavijesë!
dhe i-par i Medinesë!
Mervani këllet një plakë,
q’ i kish sytë të kuq flakë,
atë plakë, si na thonë,
e quanin Ansonë;
po ajo gënjen Esmanë,
ta helmonjë Imam-Hasanë!
E shoq’ e Imam-Hasanit
me arratit të Mervanit
u bë grua e-pabesë!
popo! pun e Mavijesë!
Shum i falë gjë e mitë,
pa e prunë më atë ditë
Esmasë helmin’ i prunë,
dh’ e vunë në këtë punë!
O popo! e shkreta mitë
qysh i dha kshu arratitë!
O Esma! moj e-pabesë!
ti të birt të Fatimesë
i dhe helmin e helmove!
shtëpizënë e shkretove!
s’ pate frikë Perëndije!
edhe turp prej njerëzije!
mënt-shkurtër e leshra-gjatë
turpërove gjithë gratë,
s’ atë vjehre pse s’ ingjave!
që u dha nder gjithë grave.
Shumë her i kishin dhënë
helminë, po s’ e kish zënë,
e shoqeja shum’ i shturi
këtë her’ edh’ e sëmuri!
Imami yn atë ditë
nga goja nxori mëlçitë,
ishte shtriturë si shtyllë,
dhe verdhurë e bërë dyllë!
Imam-Hysejni i vate,
pa i tha: vëlla! ç’ pate?
e pa shtritur e të verdhë
lottë si breshri j’ u derdhë.
Fëmijënë e thërriti,
edhe ndënj i porositi,
si të sillenë në jetë,
qysh të jenë të vërtetë.
Më pasdaj pakëz e lanë
Me Hysen’ Imam-Hasanë,
Imam Hyseni më s’ dolli
pa gjithë brënda i solli,
qani, u tha, shokë! qani!
se na la Imam-Hasani!
qau me lot të vëllanë,
edhe gjithë ç’ qenë qanë!
Motërat e gjithë gratë,
dhe plakat edhe të-ratë
me mallëngjim shumë qanë
qanë për Imam-Hasanë!
Edhe ju syt e mij qani!
e ju! o shokë! zi mbani!
qaj, pa qaj, o zëmra ime,
se më s’ më mbenë durime!
me ner të math shum’ e shpunë,
në Beki Iman’ e vunë.
Deshnë t’ a vininë pranë
Muhametit, po s’ i lanë,
kishte duk fjal’ e Mervanit,
edh’ e të birt të Syfjanit!
Ata që donin Alinë
e besonin Perëndinë,
kishin gjithënjë dëshirë
për njerëzi, për të mirë;
pa gjithë miqt e Hasanit
nuk i ngjaninë Mervanit,
s’ i ngjanin as Mavijesë,
e të-tjerët të pabesë.
Vëndin e të parit t’ ënë
Aliu e kishte zënë,
pa Aliu la Hasanë,
edhe ajy të vëllanë;
atë vënt njeri s’ e zinte,
tjatrë nukë munt të rrinte;
Mavijeja u çpengua,
nga këto pun u gëzua.
Tani as gjakn e Osmanit,
as plagënë e Mervanit,
Mavijeja s’ i kërkonte,
as ngoje t’ i zinte donte.
Rrëmbeu dhe Arabinë,
edhe Jemen e Persinë,
dhe më i shtoj ligësitë,
të rremet’ e djallëzitë;
e pat prishur parësinë,
ngrehu në Sham Mbretërinë
s’ mbetej një nga të-këqijat,
të-tëra ishin të-tijat;
botënë po e mundonte,
njerëzinë e helmonte,
njerëzit e tij e miqtë
ishinë gjithë të liqtë.
Syfjanasitë i prunë
të-tërë në pun’ i vunë;
gjithë ç’ ishinë të parë,
qenë rrokës e kusarë;
miqt e Aliut ku qenë,
ikën e muarrë dhenë!
se Mavijeja i zinte,
e të gjallë nuk i linte!
i mundont’ e i helmonte
shtëpinë u a shkretonte!
Mi gjithë këto kuxonin,
Alinë e mallëkonin!
nëmnin fëmijën e tija!
shumë duroj Perëndija!
papo duk e shar Alinë!
shpërnderonin Perëndinë
t’ u bëfsha Zot i vërtetë
si s’ e prishe këtë jetë!
Më pasdaj për me mos dalë
në shesht nonj e-pshehtë fjalë,
e muarrë dhe Esmanë
Syfjanasit edh’ e vranë!
lanë foshnjatë pa mëmë,
e bënë mëngjezë mbrëmë
ditënë e bënë natë,
i lanë pa mëm e atë.
Mundi dritën errësira!
mbet e liga vdiq e mira
e vërteta u mbulua
gënjeshtra u lulëzua!
Mavijeja dit’ e natë
në të lig e në mëkatë,
ish njeri i shëmëtuar,
edhe shum i sgurdulluar,
hante sa hanë tre kuaj,
e sa hanë pesë buaj!
edhe një fjalë kur fliste,
njerinë sikur e vriste
s’ kish me vethe një të-mirë
pa ishte shum i-pështirë,
ligësitë shum i donte,
një ditë pa dëm s’ e shkonte;
s’ kish në zemërë mëshirë,
dhe mëndjen e kish këllirë;
njerëzit e tij i ngjanin,
njerinë me dhëmbë e hanin.
Si Mervani e të-tjerë,
mjerë njerëzi e-mjerë
ish i-lik e ish i-ndyrë
ish shum e madhe myxyrë.
Miqt e Aliut që mbenë,
të gjith i zun e i prenë,
i kërkuan më ç’ do anë,
e me të pabes i vranë!
Pa pru Hyxrin e Adiut,
q’ ish një nga miqt e Aliut,
me shumë shokë të tjerë,
të tërë burra të ndjerë,
u tregoj së pari varrë,
q’ e kish hapurë më parë,
Mavijeja vet u thotë:
tani mos mundohi kotë,
po në doni të shpëtoni,
Alinë t’ a mallëkoni!
Hyxri erth u zëmërua,
pa i tha: ç’ fjalë thua:
nuk e mallëkonj Alinë,
s’ e shpërnderonj Perëndinë,
po dotë shanj Mavijenë,
që na shkretoj Mëmëdhenë,
nëmë të ketë për jetë,
nga zot i-math i vërtetë,
dhe nga njerëzi e tërë
me ç’punëra na ka bërë!
për të rrojtur dhe tri ditë,
ne s’ i zemë ligësitë,
më mirë sonte të vdesim,
se me turp të math të mbesim.
Dhe të-tjerëtë kshu thanë
pa i zun e gjith i vranë!
Ng’ ata burratë me besë
gjithëkush deshi të vdesë!
Trimëri shumë rrëfyen,
fjalënë nuk’ e këthyen,
s’ e harruanë Alinë,
as besën as miqësinë,
shpirtinë me gas e dhanë,
fjalën e ligë s’ e thanë,
o ju burrat’ e-vërtetë!
u qofsha falë për jetë!

 

        VII

Mavijeja mbret ish bërë,
e njerëzitë të tërë
i pabesi i mundonte,
dhe njeri nukë peshonte,
shumë punë shtoj e nxorri,
botënë më qaf e mori,
me një tërkuzë të-shkretë
njerin’ e lidhi për jetë!
S’ qenë mjaft këto që bëri
Mavije zëmërë-gdhëri,
po shtërngoj dhe njerëzinë,
parësin e pleqësinë,
që të njohënë të-birë,
atë Jezitn’ e fështirë!
për mbret pas vdekjes së tija!
popo! mjerë njerëzija!
Atë njeri, që s’ e donte,
nuk e lij, po e helmonte!
ngrysej i gjori e s’ gëdhihej,
dh’ emëri më nuk’ i ndihej!
veç farës’ së Mavijesë
tjatrë të mos ketë pjesë,
ata në front të qëndrojnë,
për jetë të mbretërojnë!
gjithë botës i ra pika
njeri s’ bëri zë nga frika!
ajy, q’ është nënë zgjedhë,
mëndjen nukë mund t’a mbledhë!
kët’ e bëri Mavijeja,
po trazoj dhe Mugireja,
q’ ish njeri shum i-pabesë
dhe ndihmës i Mavijesë,
të dy dhelpëratë dinake
ishinë posi binjake!
Vetëm pesë njerës s’ deshnë,
një fjale s’ i vunë veshnë:
Imam-Hysejni q’ ish burrë,
e s’ vij n’ atë fjalë kurrë,
Abdurrrrahman’ i Beqirit,
që më s’ ish i të pahirit,
Abdullllah-Abaz i gjorë,
që më s’ kishte gjë në dorë,
se ish plakur e ish shuar!
dhe nga syt’ ishte verbuar,
Abdullllahu i Ymerit,
dh’ Abdullllahu i Zyberit.
Mervani më nukë rrinte,
po këta s’ munte t’ i zinte,
erth dhe vetë Mavijeja
në Medine si rrufeja;
ca i qërtoj ca i trembi,
pa qëndroj në mest si gjëmbi
po s’ bënë dot prapë punë
pa e hoqn’ e s’ e këpunë.
Mavijeja ish një kërmë,
q’ u dha botës kaqë dërmë!
vdiq e vate në skëterrë,
e kallë në dhet si derrë;
vate ne djalli shpirt’ i-ndyrë
po mbet një tjatrë myxyrë.
Ç’ do njeri po dotë vdesë!
jet’ e-shkret’ është si vesë
po lum kush është i-mirë
mjer ajy, q’ ësht’ egërsirë.
Mavijeja tej çe nxorri?
nëmënë me vehte mori.
Të paudhëtë u ngritnë,
e vunë në front Jezitnë.
Jeziti s’ ish si i ati,
ish më shum i lik lugati,
fat i-zi o fat’ i-shkretë,
Jezitnë bën mbret në jetë.
Më njan ishte mirësija,
m’ anët tjatrë djallëzija,
më njan ishin urtësitë,
m’ anë tjatrë marrëzitë,
më njan ishte e-vërteta,
më njan e-rremja e-shkreta,
më njan ish Imam-Hyseni
m’ anët tjatrë Jezit qeni;
njër” ish djal i Fatimesë,
tjatri i Mavijesë;
Hysejni kish at’ Alinë,
Jeziti kish faqe-zinë;
njër’ ish mbret i-bir’ i-mbretit,
dhe i nip i-Muhametit;
tjatr’ ish i-bir’ i-Zyfjanit,
i-kushërir’ i-Mervanit,
njër’ ish me Zotn e vërtetë,
tjatri ish djalli vetë.
Drita që ndrin gjithësinë,
e na rrëfen Perëndinë,
ishte Imam i vërtetë,
që la emër për jetë.
Për atë Zot s’ ka lëvdatë
kjo fjal është shum e gjatë;
mirësi e ati s’ thuhet,
është e-lart shum e s’ shkruhet,
gjer atje ne nukë vemi,
pak është sado të themi.
Jeziti fronë e zuri,
në ligësit dorë vuri,
ndenj në front të gjakëtuar,
në një vënt të mallëkuar,
njerëzis i vuri frenë,
e shkoj shumë Mavijenë,
të ligat ajy i zuri,
e ky gjer në funt i shpuri.
Imam-Hysejnë kujtonte
nat’ e dit’ e shkumbëzonte.
Në Medine nga Jeziti
ish dërguarë Veliti,
Jeziti ati i shkrojti,
e një kartë i dërgojti,
i thotë: Zoti im atë,
që përpiqej dit’ e natë
e ish njeri i uruar
pa dhe vdiq i-shenjtëruar,
me urdhërit të tij vetë
më ka lënë mbret në jetë,
kush s’ më bënetë rrop mua
t’ a vras se më nuk e dua.
Ja dha Mervanit Veliti
kartën qi dërgoj Jeziti,
Velitit Mervan’ i thotë,
tani kohë mos hump kotë,
po vra më parë Hysenë,
në do të shpëtosh vehtenë!
Hysenë! tha, veç atija
kam frikë nga Perëndija,
ësht’ i nip i Muhametit,
s’ bënet ësht urdhër’ i mbretit.
Mervani i thotë vraje,
punënë që sot ti ndaje!
Kështu tha Mervan i-ndyrë,
q’ ishte e madhe myxyrë!
Pa e thir Imam-Hysenë
Veliti me Mervan-qenë,
me gojë këto ja thanë,
edhe kartënë ja dhanë.
Imam’ i thotë Velitit
nuk i bënem rop Jezitit;
thotë vetëm këtë fjalë,
edhe ngrihetë të dalë.
Mervani thotë t’ a vrasim,
Veliti tha, nuk e ngasim,
se na nëmin njerëzija,
na vret edhe Perëndija.
Pa Imami me të dalë,
i dërgoj Veliti fjalë,
i tha: me vrap këtej ikë,
se është e madhe frikë
Mervani s’ të le të-gjallë,
ti e njeh fort mirë djallë.
Imami u ngrit e iku,
se nuk e linte armiku,
iku me gjithë fëmijë,
opopo, brëngë me mijë,
la qytetin e Medinesë,
j’ u lëshua Meqesë,
po ashtu ish dhe Meqeja,
e kish shkelur Mavijeja.
Në Qofe kjo u dëgjua,
pa bota gjith u gëzua,
të tërë vrap u mblodhë
katr’ a pesë njerës xgjodhë,
j’ a dërgojn Imamit t’ ënë,
me kartëra duke thënë:
Neve qemë të-pabesë,
po sot të kërkojmë ndjesë
se e pamë Mavijenë
dhe njerëzit’ e tij ç’ qenë,
hoqmë shumë të-këqija
nga ligësit e atija,
pa jemi të-dëshëruar,
të djegur të përvëluar;
Jezitnë neve s’ e njohim,
se po punërat i shohim,
sonte jemi zëmrë-larë,
dhe ty të kemi të-parë,
dota prishim gjaknë t’ ënë
dota prishim edhe gjënë,
se neve s’ jemi të-huaj,
jemi të shtëpisë s’ suaj,
ne armëtë do t’ i marim
e të liqtë dot’ i therim;
po jakë sa munt më parë,
të mos e ftohimë zjarrë.
Këto fjalë dhe të tjera
fluturake posi era
Imamit ata i shkruan,
e në Qofe e kërkuan.
Miqtë Imamit i thanë,
edhe nër këmbë i ranë,
të mos dilte nga Meqeja,
si dolli nga Medineja,
s’ e njerëzit e Qofesë
nukë mbajnë fjal e besë;
po ata prap i dërgonin
kart’ e njerës edh’ e ftonin.
Nis të kushërinë Myzlimnë,
e dërgoj në Qofe trimnë,
i bir’ i Ykajlit ishte,
e shokët të-rrall i kishte,
i-tha të vij e të shohë,
të-vërtetënë t’ a njohë;
Myslimi në Qofe vate,
dhe u fut brënda ndaj nate;
Vanë bashkë me Myslimnë
Myhtari me Ibrahimnë,
ishin të dy djemt e tija,
që u ndanë nga fëmija,
Ibrahimi ish vjetsh tetë,
Myhtari nëntë, a dhjetë.
Ajy Imam i-vërtetë,
që nukë kish shok në jetë
nukë vetëm nga Qofeja,
nga Basra, nga Medineja,
po dhe nga vënde të tjerë
mirte kartra nga herë,
gjithë për të-par e donin,
edhe me drit e kërkonin.
Myslimnë atje e pritnë,
miqësin e përsëritnë
edhe fort shum u gëzuan,
të gjithë miq ju treguan,
njëzet mijë kordhëtarë
Imamn e njohnë të parë.
Myslimi punë mbarojti,
Imam-Hysejnit i shkrojti:
të vinç sa të munç më parë,
se puna po vete mbarë;
Jezitnë nuk e durojnë,
gjithë ç’ janë të kërkojnë;
po ngreu çpejt edhe jakë,
mos mëno as shum as pakë.
Kshu i shkroj Myslim i gjorë
gjithë miqtë vunë dorë;
pa i shkroj dhe parësija:
Në je ti e Perëndija!
të na dëgjosh këtë herë,
në rrobëri mos na lerë.
Këta gjithë bënë benë,
që të vdesim me Hysenë.
Imami punën e dinte
po gjetkë s’ kish ku të vinte
se dhe në Meqe s’ e linin,
armikëtë pas i vinin!
duhej të linte Meqenë,
të vij e të zij Qofenë;
ndonëse miqt e tij s’ donin
ta mbanin aty kërkonin.
Në Basrë dërgoj Selmanë,
të mblithte sa miq që janë,
dhe gjetkë dërgoj të-tjerë,
miqtë nga janë t’ i bjerë.
Pa pastaj u ngrit e dolli,
parësija e përsolli,
me gjithë fëmijë iku,
të mos ja zinte armiku!
Fëmijënë s’ doj t’ i shpinte,
po nukë kish ku ti linte!
se armikëtë j’ a ngrinin,
n’ atë Shamt të-zi j’ a shpinin!
Në Qofe kishte dërguar
mbretëri e mallëkuar
të parë Numan-Beshirë,
q’ ishte një plak i pështirë.
Ngrihetë djalli pa ndjesë
q’ ësht i lik e i-pabesë,
mer një fytyrë të-ndyrë,
bëhetë posi myxyrë,
pa vete e pjek Numanë,
duke hequrë më njanë
a e di ç’ bëhet’ i thotë,
a po rri pa pun’ e kotë?
Këtu njerëzi e tërë,
me Hysejnë janë bërë,
punënë më udh’ e vunë,
së pari Myslimnë prunë,
tani dhe Hysejnë presin,
bënë be gjithë të vdesin.
Numani mbleth njerëzinë,
dhe ata të-gjithë vinë,
u thotë: dëgjonj një fjalë,
e s’ e di si dot’ u dalë;
një punë të-ndryshme zutë,
Myslimnë këtu e prutë,
dhe Hysejnë po e prisni,
brënda në qytet t’ a kllisni!
Mos-ni, se nuk u del mirë
se Jeziti s’ ka mëshirë,
e ka zëmrënë të gurtë
edhe shpirtinë të-murtë
mjerë! mjer’ ajy i gjorë!
që t’ i bjer ati në dorë!
ësht i keq edh’ egërsirë
s’ ka vetëdijë të-mirë
të dëgjonjë për Hysenë,
e përmbys gjithë Qofenë!
edhe foshnjëzat e mjera
dot’ i thernjë posi shqera.
Kshu tha, ata u përndanë,
e lanë vetëm Numanë,
q’ ish një plak i përzhëlitur
si kalliz’ i kahënitur.
Po njerëzit e pabesë,
këlyshët e Mavijesë,
Jezitit i kishin shkruar,
punën ja kishin treguar.
U zemërua Jeziti,
botënë më këmb e ngriti.
Të-parë Jeziti thonë
në punëra kish Serhonë,
që ishte një i Krishterë
me zëmrë të zezë sterë,
të dy bashk ata u mblodhë,
e Ybejdullllanë xgjodhë,
q’ ishte i bir i Zijadit,
nip i Mavije-lugatit,
se Zijadi kishte vdekur,
ky në vënt të tij kish mbetur,
në Basr’ e kishin dërguar
njerinë e mallëkuar,
pa këti me vrap i shkruan,
e njeri çpejt i dërguan;
një tjatrë atje të lerë,
dhe mjaft ushtëri të ngrerë,
edhe Qofenë të zërë,
e të shohë ç’ është bërë.
Ybejdi Selman e zuri
me shokëtë zëmrë guri,
vrau ata dhe Selmanë,
pa la aty të vëllanë,
dhe ju lëshua Qofesë
me mijë katër a pesë.
Si rrufeja me vrap vate,
dhe hyri brënda ndaj nate,
pa, për të mos kupëtuar
me napë ishte mbuluar!
njerëzitë, që e shinin,
nukë muntninë t’ a njihnin,
i gënjeu gjithë qeni
e pandehnë q’ ish Hyseni!
pa të gjithë u gëzuan,
e zëmërat u zgjeruan!
po pasdaj të gjith e njohnë,
së rish zëmërat u ftonë.
Hyri në Qofet të-shkretë
Ybejdi me shumë vetë;
më nesëret pleqësinë
mbleth e gjithë njerëzinë,
ca gënjeu, ca lëvdojti,
ca shau e ca qërtojti,
gjithë kërkon t’ i gënjenjë,
e Myslimnë rreh të gjenjë!
Myslimi ish te Haniu,
q’ e kish pasur mik Aliu;
atje edhe djemtë venë,
Ybejdullllahu rreh dhenë!
kishte një rop zemrë-kllirë,
ajy gjen një plak të-mirë,
dhe i thotë me të qetë
O ti! njeri i vërtetë!
që besove Perëndinë,
edhe Muhamet-Alinë,
a mos ke parë Myslimnë?
q’ e kam t’ afërë e t’ imnë,
nga Hysejni diç i bije,
dhe dua tani t’ ja shpie!
pa shih, i tha, se ç’ i solla,
dhe i rrëfen ca të holla!
e rrejti me të pabesë
plaknë qen i Mavijesë,
dhe plaku, q’ ishte gënjyer,
Myslimnë ja pat rrëfyer!
vete atje dhe ja shpije,
edhe në këmbë i bije!
Myfeddal quhej ky djalë,
që bën gjithë këto fjalë!
Këta këtu i gënjeu,
dhe Ybejdit i rrëfeu.
Zot i math e i-vërtetë
ajy ishte djalli vetë!
Pa ja rrethojnë shtëpinë
edh’ e marrënë Haninë,
te Ybejdi e këllasin,
s’ e lenë gjall po e vrasin.
Myslimi dyke mësuar
dhe djemtë duke dërguar
te Sherihu, q’ ishte burrë,
e syri s’ i trembej kurrë,
miqet u dërgojti fjalë,
kush është trim letë dalë,
njëzet mijë kordhëtarë
q’ i dhanë fjalë më parë,
me Myslimnë u lëshuan,
Ybejdinë e rrethuan;
u ndes me nxit luft’ e-shkretë,
dhe u vranë shumë vetë,
Myslimi kordhën’ e zhveshi
dhe u hoth posi rrebeshi,
armikëtë duke prerë,
e të vrarë duke nderë
e bëri gjaknë kënetë,
duke vrarë mijë tetë!
Ybejti gënjeshtrë gjeti
si e pa qu munt rrëmeti,
me gënjeshtrët të-gatuar
nis Shimrin e mallëkuar,
me të-tjerë të-pabesë
ng’ ata djajt e-Mavijesë,
duallë dhe ulërinë,
thanë opopo! se ç’ vinë!
me mijë vin ushtëtarë
pej Shami po ca më parë
ndahi e zini shtëpitë!
u therrë si bagëtitë!
Pa njerëzi e Qofesë,
që nukë kish shumë besë,
me një herë u përndanë,
Myslimnë vetëm e lanë!
po nata, duke nxituar
me errësirë nër duar,
arrin dhe mbulon Myslimnë
e shpëton ng’ armikët trimnë!
Myslimi rrotull po vinte,
nga të bënte nukë dinte,
pa i dërgoj Perëndija
nja dy e tre miqt e tija,
me ata bashkë i miri
vate te Mehmet Qethiri.
I zot i shtëpis i priti
me gas shum e i gostiti.
Ç’ ësht e mirë miqësija
në të-tilla të këqija!

 

        VIII

Më nesëret në të ngdhirë
e thirrë Mehmet Qethirë!
se armikët kallëzuan,
papo erth e i rrethuan.
Me të vajturë Mehmeti,
prap u ngrit gjithë qyteti,
Ybejd’ i kërkoj Myslimnë,
dhe Myhtar e Ibrahimnë.
Mehmet Qethiri ish burrë,
i tha: nukë të jap kurrë!
Kush më shkel prakn e shtëpisë,
më vjen ng’ an’ e Perëndisë,
pa vrarë mua më parë,
atë s’ munt njeri t’ a marë.
Këta ziheshin me fjalë,
të-tjerëtë duke dalë,
Ybejdullan e rrethuan,
Mehmet-Qethir i kërkuan.
E lëshoj Mehmet-Qethirë,
po i mbajti penk të-birë.
Nga të parët e Qofesë
djal’ i Ebu-Ybejdesë,
Myhtari, trim i-vërtetë,
mblodhi dhe shokë tri-dhjetë,
e poqi Mehmet-Qethirë,
i tha, të nxjerën të-birë,
pa të mblidhenë të tërë,
gjithë bashkë duke bërë
edhe Qofenë t’ a lenë,
të gjejnë Imam-Hysenë,
si duhetë të lëftojnë,
armikëtë t’ i dëbojnë.
Këta këto fjalë thanë
po kur nga Shami u dhanë
dhjetë mijë ushtëtarë,
Amirë kishin të parë,
ajy Ybejd i-pështirë
e thërret Mehmet Qethirë;
Ajy me mijë tri-dhjetë
niset e hyn brënda vetë,
Ybejdi e shan më parë,
Ajy heq kordhën e larë,
desh t’ i bij po nuk e lanë,
e së prapësmi i-ranë,
Mehmet Qethiri u bije,
katr a pesë poshtë shtije,
pasdaj të-tjerët i ranë
të gjithë bashk’ edh’ e vranë!
Si u vra Mehmet-Qethiri,
mbi ta u vërvit i biri,
vrau disa, pa e vranë,
e të gjallë nuk’ e lanë.
Të tjerëtë u vërvitnë,
ushtëritë u goditnë,
atë ditë aq u vranë,
sa numurë nukë kanë!
Gjithë Qofeja u shua
u bë gjaku si përrua!
Ata që mben u përndanë,
prapë Myslimnë e lanë;
i-varfëri nga do vinte,
më tufë armikësh binte;
nukë del dot nga qyteti,
se ish rrethuar i shkreti;
armikët vetëm e panë,
dhe ju qepn e pas i ranë;
do-mos-do kalit i xbriti,
dhe u psheh e zë më s’ qiti.
Ybejdi tha: Kush t’ a gjenjë,
dhe të vinj e ta rrëfenjë,
dot’ i jap ç’ gjë të kërkonjë,
po ajy që të kuxonjë,
e më shtëpi t’ u këllasë,
vetë vehtenë të vrasë!
Si u err u bë skëterrë,
del andej Myslim i-mjerë,
edhe vete më një krua,
kur atje na gjen një grua,
ish një plakëz e drobitur,
e-fishkur e përzhëlitur,
e kish afrë krojt shtëpinë,
plaka, q’ ish me Perëndinë;
ajo më shtëpi e kalli,
se s’ kishte pjesë nga djalli,
donte Muhammet-Alinë,
andaj ja hapi shtëpinë
Myslim i gjor atë natë
u mejtua gjër e gjatë,
i erdhi nër mënt fëmija,
edhe djemthit e shtëpija,
edhe Hyseni, që po vinte,
e në rrezik të-math binte,
pa qau e psherëtiti,
po thua shpresën e ngriti,
i vanë lotë si lumë,
pa s’ e zu i shkreti gjumë,
plakëz e varfërë qante,
me shpres e gjora e mbante,
edhe fjalënë s’e priste,
me zë të unjëtë fliste.
Djal i plakës i-pabesë,
që rrij xgjuarë në shtresë,
fjalëtë duke dëgjuar
i paudh i mallëkuar,
më nesëret kallëzojti,
e të gjitha i tregojti!
Ybejdi vesh mir e mori,
dhe Mehmet-Eshathnë nxori,
armikëtë me vrap vinë,
edh’ e rrethojnë shtëpinë!
Myslimi armëtë mori,
edhe kordhënë e nxorri,
del me vërtik shum e shtije
më s’ vuri re se ku bije!
nja dy qint armik i preu,
të-tjerët gjith i theu,
po ata më shumë u shtuan,
gjithë bashkë e rrethuan,
pa i ranë me shigjeta,
edhe me ushtat e shkreta,
ca me shpat e ca me drurë
ca me balt e ca me gurë!
kokën e ballët ja çanë
të dy krahëtë ja thanë,
dhe krahërorë ja çpuan,
e shumë herë e rrëzuan,
krahët i vuri një muri,
Beqir-Hamrani i shturi,
buzënë ja pret me shpatë
një tjatr i ra me sëpatë.
Me gjithë këto Myslimi
u hoth së rish si zok trimi,
Beqirit një i bije,
të vdekur mbi dhet e shtije,
pa çdo plag ish bërë krua
gjaku i vij si përrua,
prapë atë murë zuri,
edhe krahëtë i vuri,
armikëtë rreth i vanë,
e së rish sa munt i ranë.
Myslimi atje qëndrojti,
e një ujë u kërkojti,
ata ujë nuk i dhanë
po së-rish të gjith i ranë,
tek bëhej ajo rrëmujë,
një grua i pruri ujë.
Myslimi vate ta pinte,
po gjaku ritht’ e s’ e linte,
rithte gjaku gjithë valë,
Zot i-math të qofshim falë.
Një armik me usht i bije
në dhet posi lisn e shtije,
pa të-tjerëtë e zunë,
Ybejdullllahut ja shpunë.
Ybejdullllahu j’ u kthye,
i tha, përse ngrite krye?
Myslim i tha, ju u ngrittë,
e njerëzin e mahnittë,
latë Muhammet-Alinë
për Mavije faqezinë,
latë dhe Imam-Hysenë,
edhe zutë Jezit-qenë.
Ybejdi tha, pa e nxirrni,
tani kryetë t’ i mirni.
Myslimi tha nga Meqeja
në ka, a nga Medineja
nonjë këtu, le të dalë,
se dot’ i them dy tri fjalë
Ymer i Sadit i vate,
dyke thënë, ç’ fjalë pate?
I tha: kam pakëzë hua
këtu, që m’ i thanë mua,
shitni kalën e i lani,
nënë barrë mos më mbani,
Imam Hysenit t’ i shkruash,
më tha Myslimi, t’ i thuash,
të mos dalë nga Meqeja,
se s’ paska besë Qofeja.
Kështu tha Myslim’ i-mjerë,
dhe psherëtiti një herë,
më nukë kish fuqi trimi
gjaku i vij si burimi!
syn e kish të-vagëlluar,
dhe trupnë të-dobëtuar!
me një ushtëri të-tërë
i-vetëm luftë kish bërë,
Ybejdi po e dëgjonte,
edhe në syt e shikonte,
Myslimi mbaroj të flasë,
ajy tha, kush dota vrasë?
armikëtë gjith i thanë,
ky q’ i vrau dije t’ anë,
e kishte vrarë Beqirë,
pa rrëfyenë të birë.
Ky Myslimn e gjor e mori,
nga rrëmeti jasht e nxorri,
pasdaj ju mat me një herë,
kokën i kish për të prerë
po kur i çfaqet një hije,
kordha nga dora i bije,
pa iku, se u tmerrua,
tha popo ç’ më gjeti mua.
Pasdaj dhe të-tjerë vanë,
po atë hijen e panë,
dhe u trempn e u tmerruan,
papo e lanë dhe shkuan.
Ybejdi të gjith i shau,
u tha, nga frika u ngau.
Pa të gjithë bashk i vanë,
me vrap i ranë dh’ e vranë.
Myslim, o lule sa hoqe,
për një të-drejt’ u përpoqe!
le fëmijën e shtëpinë,
zure dhen’ e Perëndinë!
O shokë! qani Myslimnë,
qani, qani me lot trimnë!
se më s’ pjell mëm e-mjerë
atë trim tjatërë herë.
Ybejdi po më s’ mënojti,
në Sham kryet i dërgojti,
të rrëfente trimërinë,
të gëzonte faqezinë!
Pasdaj të dy djemtë donte,
gjithë botën e shtrëngonte,
Sheriu u ngrit pa gdhirë,
dhe i nisi me të birë,
i tha, sonte pej Qofeje
tregëtarë pej Meqeje,
dalën për udhë po shih-i,
folë me ta mir e njih-i,
pa u ep djemtë t’ i shpijen,
dhe kart andej të na bijen.
Kshu tha, pa derdhi florinjtë,
djemet u mbushi peqinjtë,
edhe vet’ u mallëngjye,
e zëmëra j’ u xbërthye.
Djali s’ i gjet tregëtarët,
se ikënë si kusarët,
pa i kërkoj e s’ i gjeti,
kishin ikur nga qyteti.
Më të hapur ish dhe dita,
po vinte nga zoti drita.
Ajy djali i mësojti,
pas atyre i dërgojti,
djemt’ ata po i kërkonin,
dhe sa muntninë nxitonin.
Po armikëtë i zunë,
Ybejdullllahut j’ a shpunë,
pa u lidhi këmb’ e-duar,
të dy i mbylli në quar.
Qaninë foshnjat’ e mjera
n’ atë burg, q’ ish si skëterra.
Hapës-mbanjës ish me besë,
e mori ndë sy të vdesë;
tha me mënt më të rronj s’ dua
dhe derësë j’ u lëshua;
kshu u mejtua Meshquri,
se ishte shpirt-mirë burri.
Në mest të natës i mori,
jashtë qytetit i nxorri,
pa me ta bashkë qëndrojti,
për ç’ do punë i mësojti,
u tha akëku të vini,
e kaqë kohë të rrini,
akëcilënë të gjeni,
e punënë t’ u rrëfeni,
se ajy njeri ësht imi,
vëlla me bes është trimi.
Kshu tha, dh’ u mejtua cazë,
pa nxjerr u ep një unazë,
dhe u thotë po t’ a shohë,
këtë, ajy dot’ a njohë.
Kur shpëton nga kuvlija
ç’ ndjen zogu në shpirt të-tija?
në zëmërët të-gëzuar
ndjen lirin e dëshëruar:
Ashtu dhe djemthit e mjerë
u gëzuan këtë herë,
muarrë udhën’ e shkuan,
nga mundimetë shpëtuan,
si ëngjëllitë nxitonin,
nëpër erë fluturonin,
leshrat i kishin pej ari,
vështimn’ e tyre pej zjari,
me frikë shumë nxitonin,
kishin shpresë të shpëtonin,
në vërsët të foshnjërisë
i zu breng’ i djallëzisë,
n’ atë të-bukurë ballë
ç’ u kish shkruar Zoti vallë.
Ybejdi këto i mësojti,
se djalli ja kallëzojti,
Meshqur e-gjorë e vranë,
dhe njerës shumë përndanë,
gjithë udhëtë i zunë
e bënë të-madhe punë.
Ëngjëlli u paska thënë,
që udhëtë janë zënë,
Ibrahimi me Myhtarë
u kthyen dyke qarë.
Dielli ishte përmbysur,
dita ishte më të ngrysur.
Vëndi ish i-tër’ i-qetë,
hëna ishte pesë-mbë-dhjetë,
papo epte shumë dritë,
edhe nata ish si ditë.
Ata të dyth po nxitonin,
dhe ktheheshin e vështonin.
Lisi, pema, shkarpa, druri,
fleta, dega, maja, guri,
përroj, rëkeja, moçali,
fushatë, gjethetë, mali,
të gjitha i frikësonin,
u vij si kur i vështonin,
zëmër’ e-bardhëz’ ndrihte,
njëri tjatrinë shihte,
gjith’ u dukeshin gogolë
po me gojë nuk’ u folë,
i pandeninë armikë,
papo u vij shumë frikë,
djersë të-ftohta u binin,
nukë dijnë nga vinin!
një fletë të përpërinte
gjaku foshnjevet u ngrinte!
të-gjorëthitë sa ndezë!
pa kur zoti dha mëngjezë.
Të dy djemthit u qetuan,
ndëjnë pak e u qetuan,
dhe me zëmërë të-qetë
thoshinë, Zot i-vërtetë!
nga mëngjezi u gëzuan
se po nga frika shpëtuan,
nata ka të rëndë hije,
në të madhe frikë bije;
kur vjen e-shkretëza natë,
drurëtë duken lugatë!
gjithë të-vdekurit ngrihen,
e prapa gurëvet pshihen!
Herë qajnë, herë qeshin.
Herë llërëtë përveshin!
këto i bën frik’ e shkretë,
pa s’ ësht’ as një e-vërtetë.
Të dy djemthitë u ç’ lodhë,
dhe mëndjenë pak e mblodhë!
të-varfëritë ç’ i gjeti!
erdhë prapë te qyteti!
Në kopshë hyn’ u pshenë,
dhe qent’ i pan e s’ u lehnë!
se qeni është m’ i mirë
nga njeriu pa mëshirë.
Kur një plakë shërbëtore
erth e i mori pej dore,
dhe tek e zonja i shpuri,
brënda në një dhom i vuri.
Vate zonja dhe i biri,
dhe shërbëtori i-miri,
të dy ëngjëllit’ i panë,
dhe uj’ e bukëz u dhanë.
Qau e zonj e shtëpisë
për brengët të foshnjërisë.
Mbrëmanet i-shoqi erdhi,
helminë nga goja derdhi!
tha, na u shua qyteti,
njeri nga trimatë s’ mbeti,
atë të-madhë e vranë,
po s’ di djemt e tij ku vanë!
brengë të-madhe na prunë,
nuk’ e di dot a i zunë:
pa e-zeza dot’ i presë!
Kshu tha Harith’ i pabesë!
Fëmijën e kish të-mirë,
e vet’ ishte shpirt-shëllirë,
qysh ish mbledhur Perëndija
më një vënt dhe djallëzija!
Të keqe ëndëerë panë,
djemt’ e varfërë pa qanë;
i-paudhi i dëgjojti,
dhe punën e kupëtojti!
U ngrit me nat’ i mori,
m’ anët të lumit i nxorri,
qiti kordhënë t’ i priste!
edhe ish gati t’ i vriste,
po djali me shërbëtorë
erdhë pas ata të-gjorë,
dhe e-shoqja duke qarë
për Ibrahimn’ e Myhtarë,
edh’ e zun’ e nuk’ e linin,
duartë mi djemt i vinin.
Ajy djall u zemërua,
edhe aq’ u keqësua,
sa, si pa që s’ hiqnin dorë,
pret djalën e shërbëtorë!
dhe gruanë e plagosi,
punën’ e atyr’ e sosi!
pa djemet kokën u preu
djallë nuk’ e piu dheu!
Trupat i hodhi në lumë,
oh! e keq’ e-madhe shumë!
popo! ç’ bëri faqe-ziu!
s’ ishte punë pej njeriu!
kokëtë Ybejdullllahut
ja pruri si zoqt e gjahut!
Ybejdi u zëmërua,
i tha, pa pyetur mua,
pse e bëre këtë punë?
të till’ emrë s’ dhashë unë,
pse i vrave? pa më thua?
djemt unë nga ti i dua.
Mereni, tha mos e lini
nxireni jasht edh’ e vrini!
Njerëzit me vrap e zunë,
tek kish vrar ata e shpunë.
Kur panë dhe dy të-tjerë
atje të vrar’ e të-nderë,
pan dhe gruanë vrarë,
mësuanë ç’ gjë kish ngjarë,
pa shumë u zemëruan
e nëmnë dh’ e mallëkuan,
pasandaj të-gjith i ranë,
atje tek kish vrar e vranë!
Hiqu, djall nga njerëzija
më të shoftë Perëndija!
Djall është njeriu vetë,
kur nuk është i vërtetë,
të tëra ç’ jan an e mb’ anë,
te njeriu gjithë janë!
Zot i math me mirësitë,
dhe djalli me djallëzitë.

 

        IX

Qasuni, shokë të qajmë,
e zi paskëtaj të mbajmë
për dhëmbjet t’ Ali-Abasë,
se j’ u qasninë Qerbelasë!
Thotë peshë Qerbelaja,
edhe të-ngarët’ e saja,
njerëzinë e peshojnë,
të vërtetënë tregojnë;
këjo e rrëfen njerinë,
mirësin’ e ligësinë;
më nj’ an’ është Perëndija,
e drejta dhe njerëzija,
m’ anët tjatrë djallëzitë,
turpetë e ligësitë;
njëri ësht Zot’ i-vërtetë,
e tjatëri djalli vetë,
janë mbledhurë të-tërë,
kë të duash, atë zërë.
Ajy, që zë mirësinë,
piqetë me Perëndinë,
ajy, që mer ligësitë,
nukë del kurrë në dritë.
Zot’ i-vërtetë me djallë
bënenë një kurrë vallë?
e mira është Perëndija,
djalli është ligësija.
Këto ngjarje na rrëfejnë,
e mira dh’ e-liga çvlejnë;
s’ dalënë ballë-për-ballë
Judha dhe Krisht i-gjallë
Syfjani me Muhamenë,
Aliu me Mavijenë,
e Mervani me Hasanë;
pa ngjarje në mest po s’ kanë
Hinduja me Fatimenë,
e Jeziti me Hysenë,
ligësija me të mirën,
e drita me errësirën.
Po gjith i janë mësime
njerëzisë për durime;
ç’ hoqnë Zotërinjtë t’ anë,
ne mësime na i lanë:
të-këqijat t’ i durojmë,
e ne të mos i punojmë;
se ata nuk’ i punuan,
dhe hoqnë shum e duruan.
Zotërinj! u qofsha falë!
që e ndatë me një fjalë:
ligësisë nëm i dhatë,
mirësis’ i dhat’ uratë.
Jeziti i-Mallëkuar
ishte dehur e tërbuar,
ish i-zi posi kërcuri
dhe zemrën e kish pej guri,
ishte shum i shëmëtuar,
dhe fare i pa-mësuar,
shum’ i lik ish e i-ndyrë,
qe djalli n’ atë fytyrë!
Syfjanasit e mësuan,
se djajt’ atyre u shkruan,
q’ e la Imami Meqenë,
e vate të zij Qofenë,
i mblodhi gjithë Jeziti,
botënë më këmb’ e ngriti,
Ybejdullllahut i shkruan,
me lëvdata e mburruan,
shum’ i falë gjë e mitë,
dhe të-gjitha madhëritë,
e tërbuan fare qenë,
që të vrit Imam-Hysenë!
ushtëri mblodh e dërguan,
fuqinë shumë j’ a shtuan!
Ymer i-Sadi-Vekasit
ish i-lik si Amr’ i Asit,
i doj shumë madhëritë,
andaj gënjehej me mitë.
Ybejdi me shok e thirri,
i tha: Ti, që je m’ i miri,
të març shumë ushtëtarë,
e të jesh mi gjith i-parë,
të veç e të zesh Hysenë!
në do që ta kesh mik brenë.
Ymeri s’ deshi ta marë
përmbi vehte këtë barrë,
tha: Këtë s’ e bënj dot unë
shum’ e-madh’ është kjo punë
kam frikë nga Perëndija,
edhe turp nga njerëzija,
s’ mund t’ a nxinj faqenë t’ ime,
shpirtin t’ a heth nër mundime!
Këta Ymerit i dhanë
Rijën’ e Taberistanë,
të tija ato t’ i ketë
e nën’ urdhërë për jetë!
Nga e-vërteta u kthye,
i-nëmuri u gënjye!
Ty! o lakmim i-shkretë!
të shoftë Zotth i vërtetë!
Mbi mijëra ushtëtarë
u bë Ymeri i-parë,
edhe më s’ e nxij qyteti,
ish ngrihurë posi mbreti!
Ulëshua nga shtëpija,
pa i thotë djal’ i tija:
Ti të vraç Imam Hysenë,
s’ bër-e ti me shokët benë?
edhe kartë nuk i shkrove?
të vij këtu s’ e kërkove?
mos je foshnjë sot a djalë,
që të këthesh bes e fjalë!
Për të fituar gjënë,
të na ndysh farënë t’ ënë!
të na mbesë mallëkimi
për jetë edhe mundimi!
Turp të-math ke për të lënë
edhe nëmë në fist t’ ënë.
Se djalën’ e Fatimesë
për të bir’ e Mavijesë!
Sa e doj yt at’ Alinë
e kishte si Perëndinë!
Kurrë nukë ndahej soje,
gjithënjë e zinte ngoje.
Le besën e Perëndinë!
edhe ze makutërinë
që është gjë e-pështirë,
kurrë fundi s’ i del mirë!
Këto fjal i tha i biri,
se ndryshe po s’ thot i-miri.
Djali tjatërë i thotë:
ç’ e dëgjon këtë! flet kotë,
ti vështo punënë t’ ënde,
se po të falë dy vënde.
Ymeri më s’ u mejtua,
tha, ju mos më msoni mua.
Kshu e mbyti babëzija,
pa u nda nga mirësija
la më njanë Perëndinë,
edhe mori ushtërinë,
ndau dy mij ushtëtarë,
pa Hyrë vuri të parë,
dhe të tjerë njerës vuri,
gjithë vëndetë i zuri,
udhët të-tëra i prenë,
të mos vin’ e të mos venë
ushtërin e kishte ndarë.
Hyrrë e dërgoj më parë.
Imam-Hysejni po vinte,
njerëzija pas i binte,
edhe foshnjatë dhe gratë,
plakatë edhe të-ratë
ati zoti pas i ranë,
pej gëzimit me lot qanë.
Ish i-bir’ i Fatimesë,
q’ i kishinë prurë besë,
ishte drit e Perëndisë,
mburronjës’ i njerëzisë,
të-vërtetënë mburonte,
njerinë doj t’ a shpëtonte.
Pa Firisdik vjershëtorë
e gjet mbudh Imam i gjorë,
ju fal shum u gëzua,
qau me lot posi grua,
i tha: Drit e gjithësisë,
hij’ e lart’ e Perëndisë
mos i sill besë Qofesë,
janë njerës të-pabesë.
Imami kartëra shkrojti,
njeri në Qofe dërgojti.
Atë të-varfër e zunë,
Ybejdullllahut ja shpunë,
e nxuarrë duke sharë,
pa pyeturë e varrë!
Imami hoqi Zehirë,
q’ ishte njeri shum i-mirë,
kish besuar Perëndinë,
dhe doj Muhammet-Alinë,
Imam-Hysenë Zehiri
duke parë me gas thirri,
pa i tha vinj pej Meqeje,
e paskëtaj s’ ndahem teje.
Kshu tha njeriu me besë,
se kish njerëzije pjesë.
Andej në Shekik arritnë,
atë natë atje zbritnë.
Ymer-Sadi kish dërguar,
njeri e kartë kish shkruar,
këtë njerinë që vinte,
e gjëmë të madhe shpinte,
më nesëret mb’ udh’ e hasnë
dhe te Zoti yn’ e qasnë.
I dha kartënë në dorë,
në zëmërt i vu dëborë!
Karta thosh: Myslimn e vranë
dhe miqt’ e tij j’ a përndanë
kokën në Sham ja dërguan,
dhe djemt e tij shumë vuan,
pasdaj armikët i gjenë,
të dyve kryet u prenë
punë shumë kanë ngjarë,
shumë njerës janë vrarë!
Tani mërzit-e Qofenë
dhe mos e lerë Meqenë.
Myslimi kshu më pat thënë
pa prapë gojën e zënë.
Kështu thoshte kart’ e shkretë!
Imami me zë të qetë
këndoj kartënë dhe mbeti,
pa tha, opopo! ç’ na gjeti
dhe qau me ngashërimë,
në zëmrët ndjeu një limë.
E-tërë fëmija qanë,
dhe në zi të-madhe ranë!
Për djemthit e për Myslimnë,
s’ e mbanin dot mallëngjimnë!
vashat e djemt’ e Myslimit
ng dhëmbjet e idhërimit
qaninë me gashërimë!
me lot e me psherëtimë.
Ç’ u prunë të madhe gjëmë,
armikëtë paçin nëmë.
Njerëzija erdh e vanë,
Imam-Hysejnë e panë,
dhe i kishin dhënë besë,
si cili me të të mbesë.
Posa u hap këjo fjalë,
të shumët muarrë malë!
ata të-liqtë u ndanë,
e sicili shkoj më nj’ anë
të mirëtë pas i ranë,
edhe vetëm nuk’ e lanë.
Imami u tha: Të shkoni
nukë dua të qëndroni,
kush e mer në syt të vdesë
ajy me mua të mbesë,
papo të-shumëtë shkuan
e të pakëtë qëndruan.
Kshu shkuan dy a tri ditë
sa undanë mirësitë,
edhe ligësit u ndanë,
e më tjatrët anë vanë.
Shumë njerës erdh’ i thanë,
armikëtë shumë janë,
dhe vëndet i kanë zënë,
as një udhë s’ kanë lënë,
po vinë si mizërija,
nëm’ u dhëntë Perëndija.
Kthehu prapë nga Meqeja,
se s’ është nd’ udhë Qofeja.
Ata gjithë kshu i thanë,
se rreziknë mir e panë,
po nuk’ e lij vetëdija.
Si ta bënjë Perëndija,
tha, se unë s’ munt të kthehem
si foshnjë nuku rrëfehem.
Kshu tha Imam i-vërtetë.
Ajy ish Aliu vetë.
Muarrë udh’ edhe pakë
pej Qofeje fill e flakë.
Hyrri me gjith ushtërinë,
Imamit kundrejt i vinë,
dhe posa j’ a zuri syri
u gëzua shumë Hyrri,
i la shokëtë mërguar,
dhe erdhi duke gëzuar,
Imam’ i tha: Pa më thua,
erdhe të lëftonç me mua?
a për ndihm’ e për të-mirë?
me ç’qëllim e me ç’ dëshirë?
Ajy i tha, jam mik unë,
dhe ju derth i puthi gjunë,
pa i tha: Besonj Alinë,
si besonj dhe Perëndinë,
po të lutem, kthehu prapë,
pa Zoti si të t’ a apë;
nxirr-e nga mëndja Qofenë
hiq së-rish zërë Meqenë,
se njerëzit e Qofesë
kurrë s’ mbajnë fjal e besë,
ndryshe, dhe po janë vrarë
këtë her’ edhe më parë,
njeri s’ ka mbetur me besë,
paskëtaj të mos kesh shpresë!
Mua më vjen shumë frikë,
të lutem ktheu dhe ikë;
se po vinë mizërija,
që i shoftë Perëndija!
Hyrrit Imami i thotë:
s’ kthehem se qeshem në botë,
s’ jam kthyer praptazi kurrë,
do të vdes këtu si burrë!
nga udh’ e Zotit nu kthefsha,
këmbënë mb’ udhëz e thefsha,
për një të drejtë përpiqem,
për të-vërtetën po digjem,
për udhët të Perëndisë,
për shpëtimt të njerëzisë!
vdekjen përpara e kemi,
për jetë këtu po s’ jemi,
një her as po do të vdesim?
sonte! ne për se të mbesim?
se me syt e-mij sot unë,
nuk’ e shoh dot këtë punë!
a dotë shpëtonj njerinë,
të vë besë njerëzinë,
apo këtu dotë bije,
njeriut kshu i ka hije.
Kshu tha Imam i-vërtetë
me zëmrë shumë të-qetë.
Hyrri tha: kjo ësht’ e-vërtetë,
po sot s’ mbeti gjë në jetë,
të-mirënë nuk’ e njohin,
të vërtetënë s’ e shohin,
po mbretëron marrëzija,
nukë ka duk urtësija,
thuaj fjalë sa të duash,
dëm e kotë dotë vuash!
I ka verbuarë frika,
edhe u ka rënë pika!
hiq’ e më zerë Meqenë,
leri në djallt le të venë!
t’ a mbarojnë ç’ kanë zënë,
se kështu qënëka thënë!
Je me gra e me fëmijë,
pa kjo punë ska shijë,
përpara një mizërije,
e ndaj kaqe ligësije
ç’ munt të bënjë e vërteta?
është përmbysurë jeta!
Më dërguan për të zënë
mua, nukë për të lënë;
po ne me të bërë natë
nukë bijem këtu njatë,
do t’ a mërgonj ushtërinë!
punënë të mos e dinë,
ju ngrihi prëm e mos flini,
dhe ikëni e mos rrini.
Kshu i tha dhe bindi Hyrri,
fjalënë ja hëngri syri.
Me të ngrysurë u ngrinë,
u kthyenë dhe po vinë,
lanë udhën’ e Qofesë,
e j’ u kthyen Meqesë.
Po nat’ e shkret’ ishte sterrë!
edhe qielli skëterrë!
në të zi ishinë veshur
ishin vrënjtur, s’ kishin qeshur
qiejtë me lot po qanin,
edhe yjtë zinë mbanin,
hëna ish pshtjellë në rezë
jeta ish e tër e-zezë!
Veç vetëtima j’ u ndrinte,
në t’ errët fare s’ i linte,
vetëtimatë po ndrinin,
zëmëratë psherëtinin!
edhe gjëmimi kërcitte,
gjithë dhenë e trëndintte!
i ishin nisur Meqesë,
fëmijz’ e Fatimesë,
po në atë errësirë
udhënë s’ e gjenë mirë!
pa më tjatër’ udhë ranë,
e vanë më tjatërë anë!
s’ kishin marrë udhë mirë,
nata ishte më të gdhirë.
Kal’ i Imamit qëndrojti!
nguli këmbët’ e më s’ shkojti
dhe sa mundi shkrefëtiti,
me zë të-math hingëlliti!
O moj kafshëz’ e-uruar!
e-thëna të ka ndaluar!
aty n’ atë vënt u bënë
punëratë, q’ ishin thënë!
Zoti ynë s’ di çpërmëndi,
tha ç’ i thonë këti vëndi?
Këti vëndi an’ e mb’ anë
Qerbela! i thon’ i thanë!
Tha: Zoti pastë lëvdatë!
fjala që ka thën’ im atë!
Ahere më nuku priti,
po me vrap nga kali xbriti!
Ngriti kryetë përpjetë,
edhe tha: Zot i-vërtetë!
urdhëri yt u mbaroftë!
edhe fjala jote shkoftë!
Kshu tha edhe puthi dhenë,
shokët e panë dhe mbenë!
Atje i shpu Perëndija!
pa xbriti gjithë fëmija.
Po dhe në Meqe të vinte,
armiku nukë e linte!
i vëllaj, q’ u hoq më nj’ anë,
për se të gjallë s’ e lanë?
Ç’ u bëri Imam-Hasani?
q’ i dha helminë Mervani!
Kudo t’ ish e ç’ do të bënte,
e dij q’ ajo dota gjente!
Popo! se ç’ kanë punuar
armikët e mallëkuar
për djemthit e Fatimesë!
kurrë mos paçinë ndjesë!
Dita ishte duke hapur,
edhe drita duke çapur,
errësira ish mbaruar,
se u bënë s’ ishin shkruar!
dielli nga mali dolli,
ditënë mbi dhet e solli!
dielli nga ajo ditë
më të mos dhënëke dritë!
të perëndonte për jetë!
qielli të mbetej shkretë,
e dita më të mos vinte,
dheu në t’ errët të binte,
yjtë të qenë përpjekur,
njerëzit të kishin vdekur.
O moj hën’ e jetë-gjatë,
ti kur s’ ndrite atë natë
më të mos ndritkëshe kurrë,
po të nxiheshe si urë,
gjëllimi të kish pushuar,
jeta të ishte mbaruar.
Zot i-math, përse duronje?
as po gjith’ i përvëlonje,
s’ e pandeh të jesh i-gjorë,
e të mos kesh gjë në dorë,
edhe e-tërë kjo jetë
të jetë pa zot e shkretë.
Drit’ e-lart’ e mirësisë,
shtyll’ e gjithë njerëzisë,
bashkë me shokët e-tija
u falë te Perëndija.
Atje ranë, pa kur panë,
rreth e rrotull Qerbelanë
armikët’ e mallëkuar
e paskëshinë rrethuar.
Më një vënt të-lart’ u mblodhë
ndënjnë pakë e u çlodhë,
pa gjithë punënë zunë,
ç’ do gjë në radhë e vunë,
tendëtë atje i ngrehnë,
armikëtë gjith’ u pshehnë,
vënt të mirë shumë zunë,
e mbaruanë ç’ do punë,
grat e foshnjatë më nj’ anë,
m’ anët tjatrë burrat vanë.
Nisetë me shok Ymeri,
q’ ish ndër kryerë si derri,
erdhi te Imam-Hyseni,
duke hiruar si qeni,
afërë tendëse xbriti,
Imami ungrit e priti,
pa i tha: Për të lëftuar
ke ardhur duke harruar
miqësin e Perëndinë
edhe Muhamet-Alinë?
Ti vetë nukë më shkrove?
në Qofe mua s’ më ftove?
së pari ju më kërkuat,
tani besën e harruat,
nuk’ e di, o jetë-gjatë,
sa na doj neve yt atë?
ajy ty kshu të la fjalë,
sa qe gjall kur ishe djalë.
Gjyshi im u vuri besë?
a i at’ i Mavijesë?
atë të parënë t’ ënë
s’ mbani mënt, ç’ u ka thënë?
e latë besën e fenë,
edhe zutë Mavijenë!
mirë bët’ e bukur bëtë!
se u marruanë gjëtë!
po mua pse më gënjyet?
pa tani besën e kthyet!
më shkruatë e më thatë,
të vinj me dit’ e me natë,
t’ u shpëtonj nga robërija,
e nga gjithë ligësija.
Pandeh se dua fitime?
a punonj për vehtet t’ ime?
unë për ju po përpiqem,
dhe përvëlohem e digjem,
nuk e dini ç’ kanë bërë
Syfjanasitë të-tërë?
Jezitit i vunë besë!
që më të gjallë t’ u vdesë!
unë kam shumë durime,
po është më qafët t’ ime
dhe shpëtim i njerëzisë
edhe udh’ e Perëndisë.
S’ e kanë fajnë të-tjerë,
po ju, që jini të-blerë,
se nderë e kini shitur
te Jeziti i-mërzitur,
shpirtinë t’ uaj e shittë,
dhe njerëzin e rrobittë,
s’ u ka mbetur as vetijë,
as zëmër as vetë-dijë!
botën ju më qaf e kini,
ndaj Zotit qysh dotë vini?
ç’ do punë, që bën në jetë,
e gjen te Zot i vërtetë,
të-liga na bëtë kaqë,
prapë unë dua paqë,
pa juve luftënë zutë,
paqënë në dhet e vutë,
ku është vëllazërija?
që na fali Perëndija!
vëre në vesht këtë fjalë,
se, një herë do të dalë:
këtë, që më bëtë mua,
e kini për jetë hua,
do t’ a hiqni nonjë herë,
Zoti nukë dot’ a lerë,
mua bë-më-ni ç’ të doni,
po njerëzinë mejtoni.
Kshu tha Imam’ i-vërtetë,
i qofshim falë për jetë,
Ymeri u turpërua,
edhe ndenj e u mejtua,
tha: Këto, t’ u ngjattë jeta,
janë gjithë të vërteta;
po fuqi e gjë e-shkretë
ç’ do pun e muntkan në jetë
dh’ e-drejta edh’ e-vërteta
mbetkanë fare të-shkreta,
paska fuqi djallëzija,
sa s’e muntka urtësija,
të-gjithë nuk’ e durojmë
Jezitnë, dh’ e mallëkojmë,
që prishi besën e fenë,
na vuri në gojë frenë,
edh’ e mbyti krejt lirinë,
bëri ligë ligësinë,
gjë në jetë nukë mbeti
nga ç’ pat bërë Muhammeti.
Jeziti ësht’ egërsirë,
e dimë dhe ne fort mirë,
u bë mbret e mbret mundonjës
edhe prishës e shkretonjës,
lig’ ajy ka djallëzinë,
s’ do ta dijë mirësinë,
s’ ka pjesë pej njerëzije,
as frikë s’ ka Perëndije,
po punëtë kshu u bënë,
nuk e di pse qënka thënë,
gjith u bënë egërsirë,
është keq njerith imirë,
se është dit e të-ligut,
kanë nder punët e shtrigut,
djallëzija vete mbarë,
së drejtës s’ i mbet as farë,
neve një frik e një shpresë
na bënë kshu të-pabesë,
ti po mundohesh për neve,
që t’ u heqç xgjedhënë qeve,
po ne jemi të liq-vetë,
pa na mundojnë si qetë,
dhe puna si është bërë,
njeriu s’ di nga t’ a zërë.
Kshu tha Ymer’ i mahnitur,
po besën e kishte shitur,
këto pun ata i bënë,
pa nuk është se ish thënë.
Atë ditë këto thanë,
ndenjnë pakë, pa u ndanë.

 

        X

Zoti ynë me Ymerë
u poqn aty shumë herë,
edhe shumë fjalë thanë,
po punënë nuk e ndanë,
pasdaj erdhë me Ymerë
dhe shumë shokë të-tjerë,
pa u tha Imam-Hyseni.
Ju zotërinj si e gjeni?
Unë u them, mos më ngini
në punët t’ ime më lini,
të këthehem nga Meqeja,
e të mar nga Medineja,
të rri në punëzët t’ ime,
se kam hequr mjaft mundime,
këtu po juve më prutë,
në këto brengë më shtutë;
a në dashçi në Sham vemi,
se frikë nga njeri s’ kemi,
pa të shoh, ç’ thotë Jeziti
kjo madhëri nga i xbriti,
po në Qofe këtë herë
s’ vete, se ësht’ e-përzjerë.
Ju punën tuaj vështoni
edhe bëni si të doni,
e cilënë të pëlqeni.
Kshu u tha Imam Hyseni.
Ata, fare mirë, thanë
fjalënë këtu e lanë,
Ybejdullllahut i shkruan,
këto gjithë ja treguan.
Po Ybejdi, derr i derrit,
i përgjigjetë Ymerit,
i thotë: Ju mos mënoni,
Imam-Hysenit i thoni
Jezitnë për mbret ta njohë,
dhe punën e-vet të shohë;
pasdaj kartë më dërgoni,
e ç’ të thotë më tregoni.
Ybejdi kështu kish shkruar,
djalli qoft’ i mallëkuar.
Këta me kartët u derdhë
te Imam-Hyseni erdhë,
kartën në dorë ja dhanë,
edhe, ç’ na thua? i thanë.
Imam Hyseni tha: Unë
nukë njohë të-tillë punë,
botës i dhanë lirinë,
duke ngrehur parësinë,
të xgjedhënë një të parë,
dhe të-urtë, jo të marrë,
lakëmimet, madhëritë,
të ligatë rëndësitë,
gjakëratë, marrëzinë,
mundimetë robërinë,
të gjitha i kemi prerë,
së-drejtës i dhamë nderë,
të-paudhëtë i shtumë,
ligësitë i përzumë
njerin e lamë të-lirë,
të bënjë si është mirë
këto me shumë mundime
u bën e me hidhërime
Syfjanasit zunë fronë,
edhe më s’ dinë ç’ thonë.
Me pahir gjith’ i rëmbyen
edhe besën e çkëmbyen,
njerëzinë e mundojnë,
e rrjepin e përvëlojnë
udhën e Zotit e lanë
të-paudhën besë kanë,
ç’ po bëjnë e ç’ kanë bërë
juve i dini të-tërë.
Po t’ a njoh mbret Jezitn’ unë
si thoni me të përdhunë,
e të bënem rop i tija,
mar pjesë nga ligësija,
pasdaj gjithë marrëzitë,
dhe dëmet e pabesitë,
e djallëzinë të-tërë,
meret vesh, q’ un’ e kam bërë,
posa të njoh mbretërinë,
e le të shkretë njerëzinë,
se vëmë mbret ligësitë,
dhe të parë djallëzitë
djallëzija është vetë
Jeziti në këtë jetë!
pa s’ i le dot mirësitë,
të bënj besë djallëzitë,
këtë fjalë mos m’ a thoni,
e këto mos mi kërkoni,
unë se njoh ajy, vetë,
si të dojë letë jetë!
Nuk e le dot Perëndinë,
e të njoh Jezitërinë,
se s’ turpërohem në jetë,
edhe te Zot i-vërtetë,
pa vdekjenë pjes e kemi,
kemi ardhur, dotë vemi,
po mos u mundoni kotë,
Imami këto u thotë.
Ajy s’ kishte shok në jetë,
ishte si Zot i vërtetë,
kish të-bukurë vetijë,
e të lartë vetë-dijë,
zemrën e kish të-qëruar,
dhe fjalënë të-peshuar.
Ata fjalët, që dëgjuan,
Ybejdullllahut j’ a shkruan.
Pa ajy u egërsua,
edhe shum’ u ashpërua,
thirri Shimrë-dhil-Zevshenë,
popo ku e gjeti qenë,
që donte Jezitërinë,
ish armik me njerëzinë.
Shimrin’ e Shithn’ e Nemirë,
q’ ishin fjeshtë egërsirë,
këlyshët e Mavijesë,
të-paudh’ e të pabesë,
i dërgoj me mirë dhjetë
kundrejt Zotit të-vërtetë.
U tha: Ujëtë t’ u prisni,
edhe të gjithë t’ i vrisni,
kët ujëtë e prenë,
dhe më s’ i lenë të venë.
Hëna kishte ditë shtatë,
kur i lanë buzë-thatë,
dielli të përvëlonte,
njeriu pa ujë s’ rronte,
foshnjatë me lot po qanin,
dhe zi të-mjeratë mbanin.
Abas-Aliu del vetë,
mori shokë pesë-dhjetë,
pa drejt ujit u lëshua,
edhe shum u zëmërua,
tha: E mbani mënt një ditë,
q’ ishin të dy ushtëritë,
edhe ahere t’ im atë
juve pa ujë e latë,
ajy ujët kur e zuri,
garth si juve nukë vuri,
po u tha të mos harroni,
këtë punë t’ a mejtoni,
për këtë dit’ u ka thënë,
fjalën andaj e ka lënë
ky lumë ishte ky, Fyrati,
që j’ a ndalonit t’ im ati.
Kshu tha i bir’ i Aliut
n’ ushtërit të faqe-ziut,
po ata nuk e dëgjonin,
dhe ujëtë s’ e lëshonin,
këta kordhëtë i çkulë,
edhe më t’ i bënë vrulë,
dhe muarrë uj’ e prunë,
po prapë ata e zunë,
mijë plotë gjashtë-mbë-dhjetë
vunë n’ at ujë të shkretë.
Më nesëret dhe një herë
Imami kërkoj Ymerë,
i thanë pakë të dalë,
dot’ i thotë dy tri fjalë.
Pa u poqnë me Ymerë,
Imam’ i tha këtë herë:
Ymer, ç’ është kjo rrëmujë?
pse s’ lini të marrën ujë?
kemi gra kemi fëmijë,
ju s’ pasëki vetëdijë,
foshnjatë s’ rrinë pa ujë,
pse e bëni? a për bujë?
frikë Perëndije s’ kini?
juve ç’ farë njerës jini?
Kshu i tha të qofsha falë,
i duhej thënë kjo fjalë.
Kemi urdhër, tha Ymeri,
ç’ të bënj edhe un i-mjeri,
se pasdaj mua më vrasin,
të-gjallë në dhet më kllasin,
më humbasinë për jetë,
dhe djemtë m’ i lenë shkretë.
Kshu tha dhe u ngrit e iku,
i pabes’ ishte armiku!
Si iku andej Ymeri,
i vate atje Berjeri,
që ish një plak shum i-ndjerë
poqi shokët’ e Ymerë:
Utha shumë fjalë plaku,
se i ish ndezurë gjaku.
Ymeri i tha: Më dhanë
Rijën’ e Tabëristanë,
s’ e le dot të-mirën time,
e gjithë këto fitime.
Këto fjal i tha Ymeri,
pastaj j’ u kthye Berjeri,
i tha: O i-mallëkuar,
s’ i ke për të trashëguar,
veç nëmënë do të merri.
Kshu tha dhe iku Berjeri.
Ungrit Habib-Myzahiri,
dhe dy a tre shokë thirri,
hipnë në kuaj e brodhë,
nër fshatra ndihmës mblodhë,
Habibi, q’ ish vet i-tretë,
mblodhi shokë nëntë-dhjetë;
po armikët’ e mësuan,
shum ushtëtarë dërguan,
pa udhënë u a prenë,
nukë doninë t’ i lenë,
pasdaj uzu luft’ e-shkretë,
e u vranë disa vetë,
nga ndihmësit shumë ranë
të-pakëtë u përndanë.
Habibi me shokë iku,
nuk’ e zuri dot armiku,
erdhë prap, aty tek qenë.
Nuk’ e lan Imam-Hysenë.
Hën’ e-shkretë kishte tetë,
nata po vinte e qetë,
e dëgjuan njerëzija,
që mbet pa ujë fëmija,
dhjetë trima pshatëtarë,
njerës me bes e të-parë,
në gjithë atë rrëmujë
u prunë fshehtazi ujë.
Njerëzit këta i panë,
i njohnë cilëtë janë,
ata më nukë qëndruan,
po lan ujëtë dhe shkuan.
Ish e-gjallë njerëzija,
po s’ e lij Jezitërija.
Njerinë Zot’ i-vërtetë
nuk’ e le dhe fare shkretë.
Më nesëret nëntë hëna,
po afërohej e thëna.
Shimri kartë kishte shkruar,
Ybejdit j’ a kish dërguar,
e thoshte për Ymerë,
s’ do ti shtërngonj e t’ u bjerë
se s’ e harron miqësinë
e t’ et, që kish me Alinë.
Po merr një kartë Ymeri
nga Ybejdullllah-shpirt-derri
i shkruan, fortt t’ i shtërngoni
dhe dendurë t’ i rrethoni,
as të hynjë, as të dalë
njeri as t’ u thotë fjalë,
rreth e rrotullë t’ u vini,
ujë fare mos u lini.
Pa ti Ymer në ke frikë,
lëre Shimrinë dhe ikë.
Kshu i shkroj Ybejd-shpirt-derri,
pa u tremp shumë Ymeri,
papo me vrap atë ditë
i përhapi ushtëritë,
e rrethuan Qerbelanë,
njeri të vij nukë lanë.
Jet e-zez o jet e-shkretë,
që s’ ke gjëzë të-vërtetë.
Ajo fëmij e-uruar,
që njerin e kish ndrituar,
të heqë kshu të-këqija,
pse i duroj Perëndija?
Grat e foshnjatë po qanin,
lottë s’ muntninë t’ i mbanin,
burratë gjithë po rrinin,
fundin e punës e dinin.
Imam-Hysejn-brengë-shumi,
u pshtet pak e zuri gjumi,
n’ ëndërrë pa Perëndinë,
edhe Muhammet Alinë,
edhe Mëmë-Fatimenë,
gjithë të-mirëtë ç’ qenë,
pa dhe Imam-Hasanë,
q’ i rrij Fatimesë pranë
e pa të-tër atë jetë,
fron e Zotit të vërtetë,
ëngjëllitë duke qarë,
me fytyrëzë të-vrarë,
me një herë, gjith i thanë
po të presin më kët’ anë.
Imam Hysejni u xgjua,
nga ëndërra u gëzua,
po më pasdaj psherëtiti,
posi shi një lot’ i xbriti
Zejnepa dhe Gjylsyma
të dyja ngrinë si bryma
q’ ishin motërat e tija,
t’ ardhura nga Perëndija,
pa i mblodhi gjithë gratë,
dhe zuri fjalë të gjatë,
u tha: Të kini durime
të jini si burra trime,
puna si do që të ngjanjë,
nonjë nga ju të mos qanjë,
neve na dha Perëndija,
kaqe shumë të këqija
që të shohë sa durojmë,
e gjer më ç’ vënt e besojmë;
na dha të-këqija Zoti
si dhe të-tjerët qëmoti
që paskëtaj njerëzija,
kur të heqin të këqija
të mos thonë që s’ na deshi
Zoti, po na ther rrebeshi
për njerinë u përpoqmë,
edhe nga njeriu hoqmë
të këqijatë, që pamë,
njeriut mësim ja lamë,
un i falem Perëndisë,
që ja bëri njerëzisë
mundimet tona pasqyrë,
t’ i ketë më ç’ do myxyrë,
brengën tënë të rrëfejnë,
shpirtinë t’ a përdëllejnë,
andaj dhe ju të duroni,
si në mësim t’ i tregoni;
se i duhet njerëzisë,
që i beson Perëndisë,
zëmrënë mos e ngushtoni,
dhe Zotnë mos e harroni,
sa do të rrojmë më jetë,
s’ shpëtojmë nga vdekj’ e shkretë!
Imami tha këto fjalë,
dhe pushoj i qofshim falë!
Ahere një i-mallëkuar
nga armikët del kaluar,
Imamit i tha ca fjalë
po kur trëmbet ajy kalë!
pa iku dh’ e mori xvarrë!
cop e bën e s’ e le fare!
Armikët çudin e panë,
po djallëzitë s’ i lanë!
Prap Imami fjalën zuri,
nër zëmëra duri shturi.
Shehrë-banun e kish grua,
q’ i vanë lottë si krua,
ish njeri i Perëndisë,
bij e mbretit të Persisë.
Dita po ngrysej e shkreta,
nata po vij këmbë qeta!
Ybejdi i-mallëkuar,
prapë njerës kish dërguar,
pas urdhërit që u prunë,
armikëtë luftënë zunë!
Imami s’ doj të lëftonte,
nxorri Abaz u tha: Sonte
s’ mbet kohë, që të lëftojmë
gjer nesërë të mënojmë.
Armikëtë së pari s’ deshnë,
dhe fare s’ i vunë veshnë,
po pastaj dh’ ata e panë
q’ u ngrys e luftën e lanë.
Imami u tha, pa mihnë
burratë dhe grat u ndihnë,
rreth tendëvet dhen e hapnë,
e bënë të thellë trapnë,
pa hodhë shkarpa e gjëmba,
që nuk i shkelte dot këmba,
një derëzë vetëm lanë,
pa gjith Imamit i vanë.
Zoti ynë atë natë
shokëvet u dha uratë,
u tha fjalë fort të-mira,
e për jetë të-pavdira;
pa u tha pasdaj t’ a lenë,
dhe të ikin e të venë,
se më qafë s’ munt t’ i marrë,
si kush të shkonjë më parë;
ata, nuk ikim i thanë
dhe gjithë ndër këmb i ranë.
Neve me ty dotë vdesim,
pas teje s’ duam të mbesim.
i thanë gjith edhe qanë,
pasdaj gjithë bashkë vanë,
të-vërtetit Zot ju falë
me zëmërë, jo me fjalë.

 

        XI

Nata si lumi po shkonte,
posi zogu fluturonte,
lëmsh i dheut rrotullohej
rreth diellit e s’ qetohej,
edhe si qerthulli kthehej,
me punët të-tij rrëmbehej,
nukë dremitte, as flinte,
në hapësirët shëndinte,
yjtë të-gjithë po ndrinin,
vinin rrotull e lëçinin;
Mari, yll i luftës plaku,
dukej i-kuq posi gjaku!
Yjtë e qiellit s’ rrinë,
dhe njerëzit ven e vinë;
i shkreti dhe s’ rri pa pemë,
po ne të-gjorëtë flemë!
munt të vinjë nonjë ditë,
të bjerë dh’ ajy në shkitë:
ndë dhe bije trup i-shkretë,
shpirti te zot i vërtetë!
vdekja vjen vallë t’ i çqitnjë,
apo rreth t’ i përsëritnjë?
Në t’ errër po thua jemi?
s’ dimë nga vim e ku vemi!
gjithë shokëtë, që shkuan,
një fjalëzë s’ na dërguan.
Nga ajy Zot i vërtetë
vemi e vimë në jetë!
ng’ ajy vimë atje vemi,
tjatër gjë s’ mundim të themi.
Po të themi dhe këjo jetë
nukë mbetet kurrë shkretë,
pshihetë vetë i-ati
tek i biri, jetë-gjati!
Hëna hahet e venitet,
pa nis prap’ e përsëritet;
luleja, që vdes ngaherë,
ngjalletë së rish në verë;
andaj të parëtë t’ anë
rreth i-përjetëshm i thanë.
Nata po nxitont’ e shkonte,
udhënë nuk’ e harronte,
hëna kishte ditë dhjetë,
ngdhihej e-premteja vetë!
edhe dita nuku flinte,
me vrap pas natësë vinte;
mëngjez i-bardh’ u rrëfye!
qielli u xbadhëllye!
Zot i math e i-vërtetë!
qysh qe kjo e thën’ e-shkretë?
në këtë jetë të-tërë
kaq e-keqe më s’ ish bërë!
Njeriu ç’ ësht i-gënjyer
zëmrënë e ka të thyer!
shumë herë le të-mirën,
dhe xgjedh e mer errësirën!
le më njanë Perëndinë,
rrëmben djall e djallëzinë,
heth dritën’ e të vërtetën!
mer të-rremënë të-shkretën,
pa le edhe njerëzinë,
mirësin e urtësinë,
i vete pas ligësisë,
le dritën e Perëndisë!
Rua-na, Zot i-vërtetë,
nga ç’ do pun q’ ësht e metë,
hiqu ligësi e ndyrë,
në zëmërë mos na hyrë!
se Zoti ja la në dorë
gjithë njeriut të gjorë,
po i dha mënt, që të njohë,
e të-drejtënë t’ a shohë.
Nukë ishte ngdhirë mirë,
armikët u ngrin e thirrë!
ishinë mijë tri dhjetë,
nëmë paçinë për jetë,
edhe drit e Perëndisë,
nder’ i gjithë njerëzisë,
Zoti ynë shum’ i-mirë
ishte ngriturë pa ngdhirë,
me gjithë shokët e-tjerë,
burrat’ e urt’ e të-ndjerë,
j’ u fal Zotit të-vërtetë
me zëmërëzë të-qetë.
Pa pasdaj vate me natë,
dhe pa foshnjazët e gratë!
Dot’ a lij këtë të-shkretë,
e nisej për atë jetë,
dotë ndahej nga fëmija,
e nga gjithë njerëzija!
gra e burra gjithë qanë,
një Zot e di si u ndanë!
ndahet njeriu për jetë,
më të keqe s’ munt të ketë.
Kaqe fuqi zëmrës s’ ënë
Zot’ i-math nuk i ka dhënë!
këtë s’ e duron as guri,
as pem as lisi as druri.
Duron njeriu i-gjorë!
ç’ të bënjë s’ e ka në dorë,
po kjo është fjal e-vërtetë,
njer s’ ka hequr në jetë,
aqë, sa hoqnë e sa panë
Zotërinjt e-mirë t’ anë,
po hoqnë për njerëzinë,
për të nderuar njerinë.
Shtatë-dhjet e dy shpirt qenë,
bashkë me Imam-Hysenë,
me shtatë-dhjet e dy vetë,
armikë mijë tridhjetë.
Pa uj u gdhin atë natë,
Zot i math, sa breng e gjatë.
Më parë po pakë pinin,
kështu fare n’ etje s’ rrinin.
Imami me shokët dolli,
e fëmija i përsolli,
dërgoj e thirri Ymerë
bashkë me shokët’ e tjerë,
u tha: Juve me ne ç’ kini?
besënë përse e lini?
ju gjithë më patë shkruar,
në Qofe më kishit ftuar,
kjo nuk’ është dora juaj?
sot pse m’ u bëtë të huaj?
vetë ju m’ i kini shkruar
kartërat, që kam nër duar,
pse e latë Perëndinë?
edhe Muhamet-Alinë?
pse zutë jezitëritë?
ligësin e djallëzitë?
Për të vdekurë kam unë,
po s’ shuhet kurrë kjo punë,
se bota nuk’ e harrojnë,
këtë gjak dot’ a kërkojnë,
pse merni nëmë për jetë
nga makutëri e-shkretë?
Le-më-ni të zë Meqenë,
Jemenë a Medinenë,
a në Sham gjithë të vemi,
pa atje kemi të themi,
a t’ u a le Arabinë,
dhe Egjyptën e Syrinë,
të mos mar asnjë gjilpërë,
t’ u a le vëndet e-gjërë,
edhe Jemen e Persinë,
e të-tërë mbretërinë,
të dal jashtë vëndit t’ uaj,
të vete në vënt të-huaj!
se unë gjakëra s’ dua,
dhe lufta s’ më pëlqen mua
s’ arç unë për të lëftuar,
po ju më kishit ftuar.
Kshu tha Imam’ i-vërtetë,
i qofshim falë për jetë!
Ata tjatrë fjalë s’ thanë,
po urdhërë kshu na dhanë!
a e njeh për mbret Jezitnë?
I thanë dhe shpejt u ngritnë.
Imami tha: s’ e njoh kurrë
dotë vdes këtu si burrë!
Ata në ushtërit vanë,
dhe me një herë u ranë!
Së pari Ymeri vetë
Imamit i hoth shigjetë!
Paçinë mijëra nëmë!
që prunë të-madhe gjëmë!
uzu lufta, luft’ e-shkretë!
që la një hidhërim për jetë!
bark-pas-barku, brez-pas-brezi
zëmëratë gjith i ndezi!
zotërinjtë t’ anë hoqnë,
pa zëmrënë na e doqnë.
Breng’ e-madh’ e shum e gjatë
turp edh’ e keqe mëkatë!
turp për gjithë njerëzinë!
nëmë mbi jezitërinë!
Luftënë posa e qyri,
Ymerit i thotë Hyrri:
Ne me kë dotë lëftojmë?
me Zotn’ e-madh, që besojmë.
Qysh të rrojmë ne në jetë?
para Zotit të vërtetë?
Këto fjalëzë tha Hyrri,
edhe ju mbush me lot syri,
i tha këto fjalë leri,
dhe më s’ i foli Ymeri.
Hyrr’ e shpëtoj Perëndija,
pa dolli nga ushtërija,
edhe la Jezitërinë,
zuri Muhammet-Alinë,
vet’ e i thotë Imamit,
e lashë Jezitn e Shamit,
mbi gjithë dëshmimëtarë
dotë dal unë m’ i parë.
Imami Hyrr e qafojti,
zëmërënë ja gëzojti,
pa i dha për luftë lejë,
dhe Hyrri hipi të-vejë!
Kjo pun e trembi Ymerë
se mos ven edhe të-tjerë,
pa tha: Hyrr! ç’ është kjo punë
ty të dinja të urt’ unë;
Ajy fjalën e mbarrojti,
Hyrri fare s’ e dëgjojti,
po nxitoj e u qas pranë,
Ymeri dërgoj Safvanë.
Safvani ju afërua,
duke thënë: Hyrr! ti ç’ thua
nga të shumëtë të kthehesh!
me të-pakët të përzjehesh!
ne t’ apim shumë të mira,
gjithë ç’ të kërkon dëshira.
Safvani tha këto fjalë;
Hyrr’ i tha, për mënt s’ kam dalë;
unë më s’ e dua jetën,
nuk’ e le dot të vërtetën;
po del në shesht, të lëftojmë
s’ duhetë të ligjërojmë.
Kshu tha, s’ e këtheu besën,
Safvani e preu shpresën,
pa i hodhi një shigjetë
me shumë vërtik të shkretë,
shigjeta fort vrëngëlliti,
po Hyrrë nuk’ e goditi;
pa Hyrri kordhënë hoqi,
e vu përpara dh’ e ndoqi,
dhe sa munt një her i bije,
dy copë për-dhe e shtije!
Pas ati i vëllaj dolli,
vdekj’ e zez aty e solli,
pas ati dolli i treti,
dhe ajy gjall nuku mbeti,
Hyrri me radhë i shturi,
e të tre në dhet i vuri.
Prap i erdh Imamit Hyrri,
si ish trembur fare syri,
ndënj pakëz e u qetua,
prapë me vrap u lëshua!
Në rrëmet të-shumë hyri,
pa tremburë fare syri,
gjithëve u hoqi shpatë,
edhe u dha dërm e datë;
po si Shqipeja kur bije,
mi shpesh e tëmerr u shtije,
edhe i bën gjithë vrulë,
pa s’ sheh më as zok as pulë.
Bij në mest të ushtërisë
si rrebesh i Perëndisë,
shpat e tij gjak i kullonte,
pa njeri nuk i qëndronte.
Po nj’ armik heth një shigjetë
i godit kalën e shkretë!
u vra edhe ra balashi,
Hyrri u ngrit si larashi,
mi armikët u lëshua,
tha më jetë nukë dua!
Imami nisi një djalë,
i dërgoj Hyrrit një kalë.
Pa hipi dhe u lëshua
mi armikët si dragua,
preu syresh aqe shumë,
sa rrodhi gjaku si lumë
gjith ushtërija po çqyhej,
e përpara soje thyhej!
Shimr i thërret ushtërisë,
armiku i Perëndisë.
Mbahuni, u tha, ku vini?
nga një njeri frikë kini?
ahere të-gjith u mblodhë,
e përmbi Hyrrë u hodhë!
më të gjith anët i vanë,
me shigjeta gjith i ranë,
Hyrri shumë plagë mori,
sa u mbyt në gjak i-gjori,
shigjetat në trup i hynë,
pa erdhi te Zoti ynë.
Imam Hyseni e priti,
vetë nga kali e zbriti.
Hyrri ndër duart e tija
u kthye te Perëndija!
Pas Hyrrit i vëllaj dolli,
Mustafa-vetullë-holli
pas ati dolli i biri,
armikëtë gjith i vdiri,
pas atyre shërbëtorei
armikët me shpat i korri.
Të katrë për Perëndinë
e për Muhamet-Alinë
ranë nga gjithë më parë
me gëzim dëshmimëtarë.
Imami dolli kaluar
drejt kombit të mallëkuar,
të parët e tyre pruri,
fjalën e-bukurë zuri.
S’ arç u tha për të lëftuar,
po ju më pattë kërkuar,
ju vetë këtu më prutë,
tani udhëtë m’ i zutë!
Udhënë të më lëshoni,
e të vete tek të doni,
sa pa ndezur luft e-shkretë
pa bërë gjaku kënetë.
Pse të vritet njerëzija?
të shuhetë ushtërija?
pse t’ a prishim miqësinë?
e të vëm armikërinë?
se dotë mbesë për jetë,
t’ a lerë njerinë shkretë!
mëmëdheu na shkretohet,
dhe kombi do të helmohet!
I-bir i kujt jam, e dini,
po gjer atje mos më shpini,
për luft unë s’ kam dëshirë
se vrasja nuk’ ësht e mirë!
pa le vrasja në mest t’ ënë
s’ është kurrë për të qënë!
Kshu tha fjalën e-vërtetë
Zot i mirë pa të metë.
Po nga ata të pa-besë
s’ i mbeti për paqë shpresë!
pa u tha, kshu në mos doni
ujëtë të na lëshoni.
Ata dhe këtë s’ e bënë,
s’ e nxuarrë fare zënë,
dhe nga kjo pa shpres e lanë
pikë ujë nuk i dhanë!
Prap u tha mirë mejtohi!
se pastaj dotë pendohi!
nuk ësht e-mirë kjo punë!
paçin nëm ata q’ e zunë!
lëshoni udhën të shkojmë,
tek të doni të qëndrojmë.
Kshu tha, ata gjë s’ i thanë,
fare përgjigje s’ i dhanë!
E pa që s’ bindej armiku,
pa i dha nëmën e iku.
Ng’ armikëtë dolli Sami,
nj’ i parë q’ ishte nga Shami,
u mbur e tha shumë fjalë,
kërkoj luftëtar t’ i dalë.
Ahere dolli Zehiri,
armikët gjith i vdiri;
i tha Samit të pabesë,
ç’ pattë? a mos paçi ndjesë!
që erthë në këtë ditë,
u bëtë gjithë Jezitë!
makutërija u dehu,
të-vërtetën ua pshehu,
pa e latë Perëndinë,
bëtë besë ligësinë!
Imam-Hysenit i bini?
i kujt bir është, s’ e dini?
le të bir’ e Fatimesë
për Jezitn’ e Mavijesë!
Unë besoj Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë;
sonte vdekjen’ unë dua,
jeta më s’ është për mua,
do të shtije si më derrë,
t’ u dërgonj mun në skëterrë!
Kështu tha dhe j’ u lëshua,
j’ u derth me vrap si fajkua
edhe i hoqi një shpatë,
j’ a bëri kokën govatë!
Sami ra për dhe i-vrarë,
dhe më si del as një i-parë,
se vdekja i frikësonte,
Ymeri zu të qërtonte;
pa dolli Nasr’ i-pabesë
nga ushtëri e Qofesë;
u lëvdua dhe i thirri,
ju përgjiq dh’ ati Zehiri,
së-pari me fjal’ u zunë,
më pastaj me shpata shtunë
po Zehiri e goditi,
dhe atë mbi dhet e shtriti.
Dolli i vëllaj, Salihu,
po fati nukë i ndihu,
dhe ati i dha një shpatë,
e shtriti sa gjerë gjatë.
Kshu edhe shumë të-tjerë
i la në vënt kokë prerë,
njeri më nuku kuxonte
me atë trim të lëftonte.
Ymeri u zëmërua,
e Hazerit ju lëshua,
i tha: ç’ bëni ju të-parë?
të gjith i ka për të vrarë!
Si i tha kështu Ymeri,
tre-qint veta xgjedh Hazheri,
ata gjithë pritë zunë,
me dhelpëri bënë punë!
pa Hazheri dolli vetë,
j’ u qas posi qen i-qetë,
me Zehirë s’ u mbërthye,
po iku me vrap, u thye,
Zehiri shpatënë hoqi,
pa i ra pas edh’ e ndoqi;
ajy duke ikur djalli,
Zehirë ndë prit e kalli!
të-pshehuritë ja dhanë,
me shigjeta gjith i ranë;
Zehiri me shpatë nxjerrë,
i përhapi me një herë,
dhe syresh nja shtatë-dhetë
i dërgoj në atë jetë;
po të tjerët e rrethojnë,
plagët e shuma ja shtojnë.
E pa Imam i-vërtetë,
dhe i dërgoj dhjetë vetë;
armikëtë zunë vrapnë,
s’ ndënjnë dot, po u përhapnë
erdhi me shokët Zehiri,
po ish drobitur i-miri.
Kishte marrë nëntë-dhjetë
plag ajy trim’ i vërtetë!
Shokëtë Zehir e xbritnë,
afërë tendës e shtritnë.
Imam-Hysejni po qante,
edhe ndër duar e mbante,
ashtu e la këtë jetë,
vate te Zot i vërtetë.
Nga ushtëri e pabesë,
ng’ ajy komp’ i Mavijesë,
del Jesari dhe Salimi,
pa Habish-Muzahir-trimi
u nis edhe desh të vejë,
po Imami si dha lejë.
Abdullllahu lejë mori,
u derth po si gjahëtori,
kur vret derrë, q’ i prish arën
s’ i le të marë as farën.
Në mest të atyre hyri,
nukë j’ u tremp trimit syri,
vrau Salimnë më parë,
pastaj vrau dhe Jesarë.
Një rrëmet të math lëshojnë,
Abdullllahnë e rrethojnë,
ajy si rrufe u bije,
syresh shumë poshtë shtije,
sa e bën dhenë kënetë,
pasdaj bije edhe vetë.
Pas ati dolli Berjeri
shpirt miri e zëmrë gjeri,
ishte një plak shum i mirë,
kish emërë të pavdirë,
mjekrën e kishte dëborë,
armë s’ kish zënë me dorë,
po i falej Perëndisë,
dhe i ndihte njerëzisë,
s’ kish bërë të-keqe kurrë,
ish i-mir i qet e burrë.
Dolli me kordhë në dorë
plaku i-mir’ e i gjorë,
Zoti i pruri fuqinë,
i dha së rish djalërinë,
me fuqit të-re që mori,
armikëtë gjith i korri!
theshte: Unë nukë kthehem,
me të-rremë po s’ gënjehem,
të kursenj shpirtin e-shkretë,
jam nisur për atë jetë,
as gjëje nuk i kam mallë,
s’ kam shtëpi, as gjë të-gjallë,
as vashë, as djal as grua,
dhe rrojtjenë s’ e dua,
dotë vdes për Perëndinë,
për Hysejn’ e për Alinë!
Kështu thoshte edhe binte,
me një herë dy-tre shtinte;
si druvari, me sëpatë
kur shtije lisat e-gjatë;
po pshehtazi Bahteriu
e goditi faqe-ziu!
Kështu ra Berjer i mjerë,
plaku me emr’ e i-ndjerë.
O shpirt i-mir’ e me besë!
paç uratë shum e ndjesë.

 

        XII

Dielli kish marë dhenë,
kish dalë disa hostenë,
të-vrarëtë ishin nderë,
vdekja donte dhe të-tjerë.
Vehepi lejënë mori,
dhe u nis për luft i-gjori,
ish i-ri e djal’ i-mirë,
shpirtin’ e kish të-pavdirë,
dhe s’ i kish dirsur mustaqja,
i-ndritte si hëna faqja.
E qafoj mëmëz e-tija
q’ i dha durim Perëndija,
ish një plakëzë me besë,
pastë nga Zot’ i-math ndjesë,
i tha: Hiq, biro, në luftë,
Zoti djathtazi t’ a pruftë,
për-këtë ditë të polla,
këtu për vdekje të solla,
se kush vritet për Hysenë,
ka ndimësë Fatimenë,
ka edhe Zotn’ e-vërtetë
afërë në atë jetë,
po të bësh sot trimërinë,
të mirët dotë t’ a dinë,
mirësit’ e ligësitë
i ndau këtu kjo ditë.
Kshu tha plakëz e-uruar!
Vehepi ish duke shkuar,
e shoqja, q’ ish nus’ e-rezë,
e pa jetënë të-zezë,
qau e-varfëra grua,
i vannë lottë si krua!
Vehepi n’ armikë hyri
pa tremburë syrësh syri,
shturi me fort si më derrë,
shumë dërgoj në skëterrë,
trim me fletë u rrëfye,
dhe prapë nër shok u kthye,
pa u derth së-rish me shpatë,
armikëvet u dha datë,
ushtërinë gjith’ e tundi
ra dhe vetë më së fundi;
gjithë njerëzitë vdesin,
të gjallët veç vdekjes s’ presin?
Armikëtë mi të rrodhë,
kokën j’ a pren edh’ e hodhë
s’ ëmësë kokën ja shpunë!
dhe së shoqes ja prunë.
Pas ati Ymer-Aliti
dolli e shumë goditi,
ca i dërgoj në skëterrë,
ca me plag i la të nderë;
një shigjet e-shkret e mori
në ballë dhe ra i-gjori!
Djali i-biri Haliti,
q’ ish djalë trim si hastriti,
dhe lëftoj bukur e mirë,
pa ra si kishte dëshirë!
Pasdaj Sad’ i Hanzalesë
doll i shoj djajt e-pabesë;
pasdaj Ymer-Abdullllahu,
si val e lumit i rrahu;
pas ati dolli Vekasi,
armikëtë gjith i plasi;
pasdaj dolli Sherih-trimi,
pas ati dolli Myslimi,
pas ati dolli i-biri,
e shumë armikë vdiri.
Këta shum armikë shtunë,
në skëterrët gjith i shpunë,
vetë në parajsët vanë,
emërë për jetë lanë.
Del Hilali, burr’ i-ndjerë
q’ ish trim mi trimat e-tjerë,
shum i erdhë luftëtarë,
po të gjith i shtu të-vrarë,
pasdaj njeri më s’ kuxonte,
që t’ i dil e të lëftonte;
po si Shqipja u lëshua,
dh’ e bëri gjaknë përrua,
dy-tre-qint ranë të-vrarë
posi duajtë në arë!
po hekuratë j’ u thyen,
dhe j’ u përhapn’ e j’ u çqyen,
aher’ e mori shigjeta
në sisët me nxit e shkreta,
dhe ra nga kali pa frymë,
fytyra j’ u bë si brymë!
Abdyrrrrahmani në hekur
ishte veshur si i tretur,
dhe dolli! pa kur e panë
armikët Abdyrrrrahmanë,
u trempn’ e u frikësuan,
u mahnitn’ e u tmerruan!
Një-nga-një burr i-vërtetë
vret njëzet e tetë vetë,
me trimëri i shkurtojti,
në skëterrët i dërgojti,
q’ ishin të tërë të-parë,
dhe trima e kordhëtarë.
Më pasdaj njeri s’ kuxonte,
kundrejt soje të qëndronte,
po shokë shum’ u bashkuan,
dhe gjithë tok e rrethuan!
Ky s’ vu re, po u lëshua,
nga armikëtë s’ u ndrua,
kal i tija fluturonte,
armikëtë i dërmonte!
vret shumë trim’ i vërtetë,
në funt u vra edhe vetë!
Pas ati Jahja-Myslimi,
p’ Abdyrrrrahman-Ymer trimi,
pasdaj Maliq i Enesit,
q’ ishte si yll i mëngjesit,
pasdaj Ymer-Meto-trimi,
q’ e kish zënë si gjëmimi,
këta shum armikë vranë,
pasdaj n’ atë jetë vanë.
Kur një tym e mbuloj dhenë!
u mahnitnë gjithë ç’ qenë,
vinte një burr’ i-vërtetë
kal i tij përpinte retë!
qëndroj kundrejt ushtërisë
ajy trim i Perëndisë,
dhe thirri: o të-pabesë;
q’ i vajttë pas Mavijesë.
Latë Muhammet-Alinë
harruatë Perëndinë,
ju lëftoni me Hysenë!
përpiqi për jezit-qenë!
tha dhe u hoth si hastriti
qiejtë mbë dhe i xbriti!
kal i-tija shkrefëtinte!
vet ajy si Ylli ndrinte!
Ky ish Hasim Atabeja,
q’ ish i-fortë si rrufeja,
këto pun kishte dëgjuar,
edhe më s’ kishte qëndruar,
po kish dalë nga Qofeja
me nxit shumë si rrufeja,
vdekjen në sy e kish marë,
nga të liqtë ishte ndarë.
Është turp për kombin t’ ënë,
tha, kësish punë të zënë!
e kish kushëri të-parë
këtë, q’ erdhi, kordhëtarë,
Ymer-Sadi i-pabesë,
që s’ pat njerëzije pjesë
e kish kushëri të-parë
këtë trimnë kordhëtarë,
se Sadi me Atabenë
të-bijt’ e Vekasit qenë.
Hasimit i del Selmani,
dhe Numani e Avdani,
rrahënë, që t’ a këthejnë,
po s’ mundinë t’ a gënjejnë.
Mi ta u derth Hashim burri,
dhe të dy në dhet i shturi,
pa dy mijë ushëtarë,
më të shumëtë të-parë,
e rrethuanë Hashimnë,
e muarrë në mest trimnë!
Imami nis të vëllanë,
Fadlin, që ngjante më t’ anë,
i dërgoj me nëntë vetë
ajy vetë vet’ i dhjetë.
Nis dhe tri mijë Ymeri
të-tjerë zëmërë derri.
Pa po këta njëmbëdhjetë
burra trima të vërtetë,
me pesë mijë lëftonin,
e fare nuk i peshonin!
pa le Fadli me Hashimnë,
si e gjeti trimi trimnë,
kursim atje nuku lanë,
të-paudhët gjith i vranë!
po ata gjithënjë shtohen,
edhe nukë pakësohen,
këta shumë syresh vranë,
pa ranë dh’ emërë lanë.
Popo! burrat e-vërtetë
e lan Imamnë për jetë!
Aherë një herë thiri
plaku, Habish-Myzahiri,
edhe, lejë duke marë,
dolli sa mundi më parë,
ishte plak e shum’ i-vjetrë,
në vërsët të tij s’ kish tjetrë
kur hipi plaku në kalë,
dukej i-ri posi djalë!
u fut në mest t’ ushtërisë,
dhe u thirri parësisë:
ku ësht’ Ymeri? le të dalë!
pse fshihet si dhi e-çalë?
mos rri e pshehur si grua
po të lëftonjë me mua.
Armikëtë gjith’ i ranë
shigjetat sipër i vanë
po s’ u trëmp fare Habipi
e përsipërë u hipi
ajy vdekjenë kërkonte
nukë donte më të ronte.
Vrau shumë nga rrëmeti
dhe vdekjen atje e gjeti,
ish nisur për atë jetë
plaku, q’ ishte i-vërtetë
ra si një valë pej deti,
se më fuqi nuk’ i mbeti.
Pasdaj Hamzaj i Harit,
pa i bir’ i Muhazhirit
pas ati dolli Enesi,
q’ ish i lehtë si këndesi,
pasdaj dolli Abas-Shithi,
Xhafiu e Sejf-Harrithi,
edhe Maliq-Atabeja,
Farisi dhe Hanzaleja,
pasdaj Sadi i Zijadit,
dhe Zibaveja pas Sadit,
pa Ymer’ i Zibavesë
vrau gjashtë-dhjet’ e pesë!
Pa pasaj pesë-mbë-dhjetë
shokë burra të-vërtetë
n’ ushtërit të armikut hynë
rrëmeti s’ u trembi synë,
po shumë armikë shtunë
dhe gjaknë më gju e shpunë,
ata sicili nëntë-dhjetë,
ra dëshmimëtar edhe vetë!
Më pasdaj Mehmet Mikdari
dhe Abdyllllah kordhëtari,
dy hynë për një herë,
i bën armikët lëvere
po armikët’ i rrethojnë,
pa këtej shok’ u dërgojnë,
vate Shithi, Kasji, Sadi,
Ymeri Myslim-Hamadi,
edhe tre shokë të-tjerë,
trim të-vler’ e të ndjerë,
për Imam-Hysejn u vranë
gjaku mbyti Qerbelanë!
nga këta trima, q’ u vranë,
e dëshmimëtarë janë,
pesë-dhjet’ edhe tre qenë
t’ ardhur me Imam-Hysenë
të tjerët gjashtë-mbë-dhjetë,
q’ ishin njerës të-vërtetë
ndihmës Imamit i erdhë!
për atë Zot gjaknë derdhë!
Lum ata njerës me besë!
q’ ua bëri Zoti pjesë,
ranë për një të-vërtetë,
lanë emërë për jetë.
O Shpirtërat e-uruar!
qofshi për jetë gëzuar.
Mez’ i ditës’ afërohej,
e të-nxehtitë po shtohej,
zjarr nga qiejtë buronte,
dielli flakë lëshonte,
të-vrarëtë ishin nderë
në shesht si lisat e prerë!
Zoti yn’ ahere mbeti
në mest të ati rrëmeti
me shokë nëntë-mbë-dhjetë!
i njëzetti ishte vetë!
ishin djemt e një fëmije!
njerëzit e një shtëpije!
po të-tërë shumë trima,
me vështim si vetëtima!
ishin veshurë në hekur,
qenë nisur për të vdekur.
Kush vinte më s’ kthehej prapë,
dhe pa uj’ e n’ atë vapë!
Fëmijëz e Fatimesë,
q’ i fali njeriut shpresë,
të heqë këto mundime,
kaqe shumë hidhërime!
opopo! Zot’ i-vërtetë
pse gjithë kjo breng’ e-shkretë,
t’ u vinj’ atyre mi kokë?
që s’ patn’ edhe s’ kanë shokë.
Mos paç kurrë ndjes e pjesë,
ore komp i Mavijesë.
Zoti nëm’ e mallëkime
të dhënt e shumë mundime.
Kët’ armikëri e çpiku
Mavije-derri, armiku,
pa e shtoj dh’ e përsëriti
i bir’ i tija Jeziti,
e zu së-pari Syfjani,
e ndezi pasdaj Mervani;
Po bota pas pse u vanë?
të-drejtënë pse e lanë?
o lule, moj e vërtetë,
të mundi gënjeshtr’ e shkretë
mundi djalli Perëndinë,
ligësija mirësinë,
Jeziti Imam-Hysenë,
Hindu-shtriga Fatimenë.
Po jo, s’ mundet Perëndija
s’ dobësohet mirësija,
gënjeshtëra s’ bën përpjetë,
e-vërteta ësht’ e vërtetë.
Imam-Hysejni dhe sonte
rron si ahere kur rronte,
na ep në shpirtit mëshirë
dhe dëshirë për të mirë.
Të ngjarët e Qerbelasë
mundim i Ali-Abasë
zëmrën na e ëmbëlsojnë
vetijën e xbukurojnë,
se një zëmrë, që s’ ka qarë
dhe hidhërime s’ ka parë
s’ e njeh fare njerëzinë,
nuk e beson Perëndinë.
Kush e mba mënt Qerbelanë
edhe Zotërinjtë t’ anë,
kush i do me të-vërtetë,
zëmrën e ka të qetë,
e nuk është egërsirë,
po i leshtëth e i-mirë,
është mbletëz e uruar,
s’ është grer’ e-mallëkuar.
Pse Jezitn’ e mallëkojmë?
përse nëmën’ i këndojmë?
se ka bërë ligësinë,
e lëftoj me Perëndinë,
hodhi poshtë të vërtetën,
zu të rremenë, të shkretën,
pa atë dhe sot e shajmë,
e Imam Hysejn’ e qajmë,
vështo, e-mira qysh njihet,
e-liga si nukë pshihet.
Kushdo, që bën keq në jetë
ajy është Jeziti vetë;
ajy që bën ligësinë,
nuk është mik me Alinë;
njeriu, q’ ësht i-pabesë,
ka besën e Mavijesë.
Zoti ynë në ç’ helm ishte!
po zëmrënë nuk e prishte,
shokët’ e shumë j’ u vranë,
me të pakëtë e lanë!
edhe ata, që po rronin,
ishinë gati të shkonin!
edhe grat e foshnjërija
liheshin te Perëndija.
Në mest të ati rrëmeti!
njeri me Perëndinë s’ gjeti!
Se jeziti i pabesë,
i biri i Mavijesë,
e pat prishur njerëzinë,
besë kishin ligësinë;
për të mundur djallëzitë,
për me prurë mirësitë,
për shpëtimt të njerëzisë,
për udhët të Perëndisë,
për fjalëzët të-vërtetë,
për ne, që rrojmë në jetë
Imam Hysejni është vrarë,
se kjo luft andaj ka ngjarë!
U vra për ndert të njeriut
gjithë fëmij e Aliut.
O njerëzit e-vërtetë!
u qofsha falë për jetë!
Derthni lot, ju Shqipëtarë,
q’ e njohtë udhën e mbarë,
ju që besoni Alinë,
dh’ e dini, ç’ është, njerinë,
që doni Imam Hysenë,
edhe mëmë Fatimenë.
Imamëtë dy-mbë-dhjetë
ç’ hoqnë për neve në jetë!
aqe shumë të këqija
s’ i dha rrobi Perëndija!
Pa kujtoni atë ditë,
sillni nër mënt gjithë zitë;
qysh i psholl e i rrethuan,
si i vran e i munduan!
një pik ujë nuk u dhanë,
po buzë-pjekur i lanë!
nuk u mbet në jetë shpresë
nga ajy komb’ i-pabesë!
që u dogji mushkëritë,
pa mejtohi atë ditë,
bini nër mënt Qerbelanë,
ç’ hoqnë Zotërinjtë t’ anë,
këjo e-madhe myxyrë
në të-këtillë menyrë
as më pasdaj as më parë,
s’ ka e nukë kishte ngjarë.
Po ato gra me sy ç’ panë!
pa kujtoni Qerbelanë,
punënë si është bërë
sill-e-ni ndër mënt të-tërë,
për të vdekur djallëzitë
për të ngjallur mirësitë,
ran ata dëshmimëtarë,
gjithë ç’ qenë fis e farë.
Ju, q’ Imam-Hisejn e doni,
mirësitë të kërkoni
të drejtën e të-vërtetën,
jo mëkatën e të-metën,
të-ligat më nj’ an’ i lini,
e faqenë mos e nxini,
se ne zotërinjtë t’ anë
fort bukurë na e ndanë.
Kush të bënjë ligësitë,
s’ ka në shpirtit të tij dritë,
papo i ngjan Mavijesë
ajy, që ësht i-pabesë,
edhe ka jezitërinë
ajo që bën ligësinë.
Atë mos e bëj në jetë,
që s’ do t’ a pësonç ti vetë.
Po që doni Perëndinë
edhe Muhamet-Alinë
të jini njerës të mirë,
të mos bëhi egërsirë,
se ajy që do Alinë,
dotë dojë njerëzinë,
ajy, që do Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë,
kush e njeh Zotn e vërtetë,
s’ bën të këqija në jetë,
kush do Zotërinjtë t’ anë,
qëndron n’ udhët, që na lanë
kush ka pjesë Perëndije,
heq dorë ç’ do ligësije,
në do Hysen e Alinë,
e lerë jezitërinë.

 

        XIII

Abdullllahu i-Myslimit,
trim’ i-mir i-bir’ i-trimit,
dolli nga gjithë më parë,
nga shokëtë duke ndarë!
kal i tija tundi dhenë,
dhe armikët gjithë ç’ qenë.
Abdullllahu u afrua
u tha: A më njihni mua?
jam i-biri i-Myslimit,
jam i-bir’ i-ati trimit,
q’ e vratë me të pabesë,
ju njerëzit’ e Qofesë!
dhe ne ju këtu na prutë,
pa udhëtë na i zutë!
s’ pattë turp nga Perëndija,
se u mbuloj ligësija!
latë fen’ e Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë,
dhe Fatimen’ e Hysenë,
u bëtë me Mavijenë,
të-vërtetën nuk’ e njihni,
sot Jezitit po i ndihni,
që përmbysi mëmëdhenë,
prishi dhe besën e fenë,
dhe njerëzin’ e mahniti,
edhe jetën’ e mërziti,
me djallëzi e me mitë
u bëtë gjithë jezitë!
e di që s’ dëgjoni fjalë,
po kush është trim të dalë!
Kshu tha trim’ i zotëruar,
dhe po rrij kundrejt kaluar.
Ymer’ i tha ushtërisë,
armiku i Perëndisë:
Dëgjoni këtu, o shokë!
mblithni mëndjenë më kokë
këta janë trima shumë,
do të na bëjnë për lumë,
ujët të mos u ish prerë,
gjithë ne na kishin nderë,
etja u’ a pret fuqinë,
pa ndryshe gjith’ ushtërinë
këta do t’ a kishin shuar,
dot’ ishimë turpëruar.
Kshu tha dhe çoj Kudamenë,
q’ ish’ më trim nga gjithë ç’ qenë.
Kudameja u lëshua,
Abdullahut j’ u afrua,
pa një ushtë i vërviti,
sa mundi, po s’ e goditi,
Abdullahu hoqi shpatën,
Kudamesë i dha datën,
pa ajy dyke gënjyer
me të kthyer, me të thyer,
një copë herë u mburua,
p’ Abdullllahu j’ u lëshua,
me shpatët i ra dh’ e preu,
të-vdekur mbi dhet e ndeu!
Punën ati j’ a mbarojti,
tjatrë luftëtar kërkojti,
po ng’ armikët njeri s’ vinte,
e lan e vetëm po rrinte,
dielli e përvëlonte,
etj’ e-shkretë e mundonte!
papo j’ u derth ushtërisë
si rrebesh’ i-Perëndisë,
preu, ndeu, çqeu, vrau,
u shtritnë gjithë si kau,
pa s’ ra i gjallë nër duar
n’ ushtërit të mallëkuar,
po kish marrë plagë shumë,
gjaku i vinte si lumë,
prapë shumë luftëtarë,
vrau, pa ra vet i-vrarë!
Dolli i-ungji, Xhaferi,
dh’ ajy shum’ armikë therri,
pa vate në atë jetë
tek ajy Zot i-vërtetë!
Pasdaj si u vra Xhaferi,
dolli i vëllaj i-mjeri,
shum armikë në dhet shtije,
pa dhe vetë atje bije.
Shpirt’ i njerëzet t’ uruar
nga trupi duke shpëtuar,
ëngjëlli shpejt e rrëmbente
nër duar edh’ e dëfrente,
përpara Zotit e shpinte,
edhe në parajs e linte,
nd’ atë jetë posa delte,
Zot’ i math e përkëdhelte,
po shpirtin e-mallëkuar
djalli e merte nër duar,
si ujku kur rrëmben qenë,
edhe ikën e mer dhenë,
ashtu djall i shëmëtuar
e merte duke munduar,
edh’ e hithte në skëterrët,
pa e lij atje në t’ errët!
në një sterrë errësirë
ndë natë, që s’ ka të-gdhirë,
në të-keq e në mundime,
në të-mbëdhenj idhërime!
Mirësija del në dritë,
në t’ errëtë ligësitë!
Zot i math e i vërtetë!
fal-na dritënë në jetë!
mos na lerë n’ errësirë,
rrëfe-na udhën e-mirë,
mos na lerë në skëterrë,
në arrati mos na lerë.
Pas fëmijës së Myslimit
i erth radha Mehmet trimit,
të nipt të Xhafer-Tajarit,
t’ ati burrë kordhëtarit,
q’ e kishte vëlla Alinë,
e pat gjithë trimërinë.
Ajy në kohët të-parë
me Vizandinj ish vrarë,
krahn e djatht i patnë prerë,
fjamurinë s’ e la të bjerë,
me të mëngjërin e mori,
luftënë prap e përdori,
të-mëngjërinë ja prenë,
edhe duar më si mbenë,
në dhëmb e rrëmben e iku,
pa s’ ja mori dot armiku!
Shëmbëllente gjyshn e tija
Mehmeti nga trimërija,
armikëvet u dha datë,
u hoqi si duhej shpatë.
Pas ati i vëllaj dolli,
armikëvet dëm u solli,
pas ati i vëllaj tjatrë,
q’ ishin rritur me një vatrë,
pa të-tre në luft’ u vranë,
shokëtë të pak’ i lanë!
Djemthit e Imam-Hasanit
ju, që ëngjëjvet u ngjanit!
për vdekje u erdhi radha!
trupat t’ i lini gërmadha!
armikëtë, qysh kuxuan?
zemrënë u përvëluan!
Abdullllahu del më parë,
e le gratë duke qarë,
ish si yll i-gjori djalë!
hipi dhe dolli me kalë,
pa kali kur hingëlliti,
dheu i-tër’ oshëtiti!
nga ajy komp i-pabesë
i Shamit e i Qofesë,
plot një qint’ e tetë-dhjetë
vret ajy trim i-vërtetë!
edhe gjithë kordhëtarë
me emërë e të-parë,
një pas njëji i goditi,
të gjithë mbi dhet i shtriti!
Pasdaj njeri më s’ kuxonte,
t’ i dil kundrejt të lëftonte,
po vetëm në shesh e lanë,
dhe në mest të tyre thanë:
Lereni atje të mbesë,
se nga etja dotë vdesë.
Abdullllahu qëndroj pakë,
pa u derth me vrap si flakë,
me usht’ e me shpatë shturi,
trima shumë në dhet vuri,
hyri në mest t’ ushtërisë
e armikut të Perëndisë,
si shkurtoj shumë të tjerë,
u lëshua mi Ymerë,
q’ ishte krej i ushtërisë,
dhe i-par i ligësisë,
Ymeri e pa dhe iku,
u thy’ e s’ qëndroj armiku
se shumë u frikësua,
u psheh e u turpërua!
Prap u kthye Abdullllahu,
se ju loth së shtëni krahu.
Pa Bahteriu Ymerit
i tha, kjo s’ qe udh’ e nderit,
ligësi të-madhe tfaqe,
më s’ na le as sy, as faqe,
ti, që të bënë të parë
përmbi kaqe ushtëtarë,
të ikësh e të març malë,
të tmerrohesh nga një djalë,
urdhëro, i tha Ymeri,
ja ku është hiq dhe bjeri.
Armiku u turpërua,
me pesë qint u lëshua.
Këtej nisnë Furuzanë,
edhe Mehmetn’ e Esanë,
q’ ishin të tre shërbëtorë,
dalën me kordhë në dorë,
këta të katër u ranë,
të-pesë qintt’ i përndanë,
edhe pesë-qint të-tjerë
u lëshuan me një herë,
ata katrë dhen’ e tundë
dhe të-një-mijët’ i muntnë.
Furuzani vrau shumë,
gjakn e bëri posi lumë,
si e panë Furuzanë,
q’ e bëri pellk Qerbelanë,
shum armikë u lëshuan,
me shigjeta e mbuluan,
ju vra kali, mbet më këmbë
shpatën e mori në dhëmbë.
Esati, që më s’ e shite,
u derth e vate t’ i ndihte,
u lëshua Bahtëriu,
së pshehtazi faqe ziu,
bashkë me Ezrak-Hashimnë,
e vran atje Esat-trimnë,
ushtërija erth e-tërë,
s’ kish ku të hithnje gjilpërë,
pasdaj vran edhe Mehmenë
edhe Furuzan e prenë.
Në mest të ati rrëmeti,
q’ u bë gjaku posi deti,
Abdullahu po përpiqej,
dhe zemra për uj’ i digjej,
Shith’ i Rabias i shtije,
prapa krahëvet i bije,
i ep plagë shtat’ a tetë
ati trimit të vërtetë,
edhe kalënë, ja vranë,
më këmb atë Zotn e lanë,
Ashni i-Aliut dolli,
me vrap një kalë i solli.
Abdullllahu s’ desh të dinte
armikëtë po i shtinte.
Ymeri Isuf-Hizharë
e dërgoj për kordhëtarë,
po Abdullahu një herë
i shturi dh’ e la të nderë,
pasdaj vrau dhe Tariknë,
e bëri copë armiknë,
pas ati edhe të-tjerë
shumë dërgoj në Skëterrë.
Pasdaj njeri s’ desh të dalë,
se panë gjaknë si valë.
Armikët i bëri trokë
Abdullahu dhe erth nër shokë,
zëmrënë e kishte flakë!
tha: të kisha ujë pakë!
oh! nj’ ujë si kur të pinja!
dhe dy kaqë do të ngrinja!
Me gjak ish mbytur i tërë,
veç etja keq i kish bërë!
Nukë muntte të qëndronte,
më nukë duhej të rronte!
pa u nis e dolli prapë
me etje shum e me vapë!
Pesë mijë nxjerr Ymeri
dhe u tha në mest t’ a merri.
Ajy u hoth si fajkua,
mi të gjithë u lëshua,
armikët për mes i çau,
gjith i ndeu e i ndau,
po nga plagët, që kish marë
dhe më pasdaj dhe më parë
i vate gjaku si lumë,
u loth e u këput shumë!
pa vate Abas-Aliu,
edhe Ashni vetull-ziu,
të dy të ungjit i vanë
ndihmës, e vetëm s’ e lanë.
Ahere Mehal-Zehiri
edhe Hamzaj, q’ ish i-biri,
bashk Abdullllahut i ranë,
shpirtin nga trupi ja ndanë.
T’ ungjitë Mehal-Zhehirë,
edhe Hamzanë, të-birë,
i vran e në vënt i lanë
muarr Abdullllahn e vanë.
Pa-zë po me psherëtime,
me zëmr’ e pa ulërime
gratë Abdullan’ e qanë
plagëtë me lot ja lanë!
idhërim e ati loti
mos pandeh q’ e harroj zoti!
Kasëmi i vate pranë,
edh’ e qau të vëllanë.
Nga Imam-Hysejni lejë
kërkoj në luftë të vejë,
u nis e donte të vinte,
Imam-Hysejni s’ e linte,
i tha: kur të kam ty pranë,
si kur kam Imam-Hasanë!
Kasëmi i tha: Im atë
m’ i pat thënë gjer e gjatë,
të gjitha këto, që ngjanë,
m’ i kish thënë an e mb’ anë,
këto gjitha mi ka thënë,
edhe fjalë më ka lënë,
më tha: Për Imam-Hysenë
të mos e kursesh vehtehnë.
Imami tha: Mirë thua,
po im vëlla edhe mua
një fjalëzë më ka thënë,
e më qafë ma ka lënë.
Kshu tha pa Kasëmn e mori
dhe vashën e vet e nxorri,
për dore të dy i zuri,
edhe afërë i pruri,
u tha: Të dy u bashkova,
se fjalënë s’ e harrova,
q’ im vëlla më porositi.
Kshu u tha dhe psherëtiti,
e i zu dorë-për-dorë
të-dy engjëllit e-gjorë!
kjo qe vles, e kjo martesë
fjala fjal e besa besë.
Kasëmi nuses i thotë:
Më s’ më gjen këtu në botë,
po më kërko nd’ atë jetë,
pranë Zotit të-vërtetë.
Kshu tha edhe me të ndarë
nga fëmija dyke qarë,
u lëshua si hastriti,
kordh’ e larë vetëtiti.
Gjithë sa gjeti përpara,
i përhapi punë-mbara,
në mest vate si fajkua,
Ymerit j’ u afërua,
njeri udhënë s’ ja thuri,
pa thirri me zë pe burri
u tha: O komb’ i-pabesë!
q’ i ratë pas Mavijesë,
vallë edhe s’ u pendohtë?
të vërtetënë s’ e njohtë?
s’ ish i-at’ i Fatimesë
ajy zot q’ u vu ju besë?
Ç’ është kjo që punoni?
nuk u nginjtë? pa më thoni.
Kërkoni nga Zoti ndjesë,
o njerëzit e-pabesë,
hiqni dorë dhe pendohi,
dhe rrini pak e mejtohi.
Kshu u the të qofsha falë!
fjala plak e t’ ishe djalë.
Po ata ishin shurdhuar,
lakëmim’ i kish verbuar,
as dëgjoninë, as shihnin,
pa të-mirën s’ e njihnin.
Ymeri u turpërua,
dhe u psheh e u qetua,
dhe tha: Ky është trim djalë
pa njeri të mos i dalë,
se të gjithë dot’ i vrasë,
e ndë dhet dot’ i këllasë,
po ushtërija e-tërë
ta pshjellë mir’ e ta zërë
ky-djalë ngjan më Alinë,
pa ka gjithë trimërinë.
Kshu tha Ymer i-pabesë
se njerëzije s’ kish pjesë.
Si tha bënë ushtëtarët
bashkë dhe gjithë të-parët;
pa Kasëmnë e rrethojnë,
edhe udhë s’ i lëshojnë,
Kasëmi sa munt u bije,
shum armikë në dhet shtije
pa sicili mori frikë,
shokut të tij i thosh ikë!
I-tha Ezrakut Ymeri
me zemërim posi derri:
Ti që je trim i dëgjuar,
i parë dhe i-lëvduar
pse s’ i dhe po rri i-qetë,
s’ qënke trim me të vërtetë!
Ezraku dërgoj të-birë,
q’ e pandehte trim të-mirë,
po Kasëmi me një herë,
at’ e dërgoj në skëterrë,
pas ati i-dyti vate
po nukë shpëtoj pej shpate,
pas ati vajti i-treti,
dhe ajy vdekjenë gjeti,
në funt i-katërti dolli,
e-thëna atje e solli,
të katrë djemtë j’ u vranë,
Ezraknë vetëm e lanë,
pa dolli dhe ajy vetë,
ishte trim me të-vërtetë,
me Kasëmnë shum u zunë,
me zëmërim të math shtunë,
Kasëmit i ndihu Zoti,
fuqi-madhi, vertik ploti.
Kur panë q’ u vra Ezraku,
mbenë, se u ngriu gjaku!
Vrau Ezraknë nga Shami
Kasëmi dhe erth te Imami
me mushkërizë të djegur,
me buzë shumë të pjekur!
për ujë i përvëluar,
e për miqt i dëshëruar!
Pa e la prapë për jetë
fëmijënë si të shkretë,
në mest t’ armikëvet hyri
pa tremburë fare syri,
se u nis për atë jetë,
vinte te Zot’ i vërtetë
me zëmërim të-math shtinte,
armiku s’ dij nga të vinte;
gjithë ç’ ishin u mahnitnë
pej një trimi u habitnë!
Tek i vij përpara burri,
Shithi së-prapi i shturi,
plagë kish njëzet e tetë,
gjaku i rrith si rrëketë,
u këput e ra nga kali,
si lisi pej majë-mali,
Imami vet’ u lëshua
mbi armikët si dragua,
me shokët Kasëmn’ e mori,
jasht’ armikëvet e nxorri,
e prunë ashtu të prerë,
hapi sytë dhe një herë,
edhe i mbylli për jetë,
opopo, Zot i-vërtetë.
Ah! o moj ti vdekj’ e-shkretë,
ç’ le një hidhërim për jetë!
Njeriu me kaqë shpresë,
qysh të bjerë e të vdesë?
vallë si ti bëhetë fundi?
kemi tjatrë vënt gjëkundi?
a këtu kthehemi prapë
përgjigje kush munt të m’ apë?
Mbahu ti, o zëmra ime,
që shkel tek do e je trime,
thuaj si thoshin qëmoti,
nga Zoti prapë te Zoti,
në prehje, te Perëndija
dotë vejë mirësija
ligësija në skëterrë
do të vej e do të bjerë.
Trëndafilëtë q’ u thanë,
thua se më nukë janë,
i sjell me lulet e tjera,
gjithënjë vin edhe venë,
janë prap ato që qenë.
Zot i-math e i-vërtetë!
gjithësija je ti vetë!
më ç’ do anë, që vërejmë,
fytyrënë t’ ënde gjejmë.
Mirësi e ligësija,
djalli edhe Perëndija,
dhe parajsa e skëterra,
e gjithë ç’ janë të tjera,
te njeriu gjithë janë,
ata që dinë, kshu thanë,
i gjen ndaj teje të-tërë
kë të duash atë zërë.
Do zërë Imam-Hysenë,
do Jezitn’ e Mavijenë,
njëri të nxjerr te shpëtimi
e tjatëri ne mundimi.

 

        XIV

Imam-Hysejni po rrinte,
derthte lot e psherëtinte,
sa më tepër mejtohej,
zëmëra aq i lëndohej,
tha: e shkreta e thënë!
ti njeriu s’ ja ke dhënë
këtë, që më dhe sot mua!
Oh! njerëzija mu shua,
një-nga-një i nisa vetë,
i dërgova n’ atë jetë,
vallë kaqë kush ka hequr
nga ata që kanë vdekur,
njeri s’ ka hequr sa unë,
më s’ është bërë kjo punë.
Zot i-math pse më harrove
vallë teje më mërgove?
Kshu me zëmërë të-qetë
i tha Zotit të-vërtetë.
Po ëngjëll’ i-urtësisë
erdhi ng’ an e Perëndisë
i pru ndë zëmrë durime,
j’ a bëri nga ç’ ish më trime!
Pa jetëzën e vërtetë,
e-rremja j’ u duk e-shkretë,
dheu edhe pun’ e tija
edh’ e tërë gjithësija,
i erdhë fort të-pështira,
se j’ u tfaq ajo m’ e mira,
se po rrojtja gjumë quhet;
e vdekja xgjuarje thuhet,
atje kishte Perëndinë,
kishte Muhamet Alinë
kish Hasan e Fatimenë,
se po gjithë atje venë.
Ku ngjan jet e Perëndisë
me jetët të njerëzisë!
ajo jet’ ësht’ e vërtetë,
ësht e rremë kjo e shkretë!
Parasja, kopsht’ i-ndrejtuar
për të-mirët është shtruar,
s’ ta pret mëndja, si të thuash
me nonj’ emrë s’ munt t’ a quash,
kur të shohç një vënt të-gjerë
një mirësi të-paprerë,
një fat-bardhësi për jetë,
atje dhe Zotth i-vërtetë,
edhe gjith ata që vanë,
të-dashurit që na lanë,
dhe ata, që dotë lemë
në mos qofshinë të-rremë.
Lum të-mirëtë ku venë!
sa çpërblim nga Zoti gjenë!
M’ anët tjatërë skëterra,
mbushurë gjëmba e ferra,
një rripë, një shkretëtirë,
një natë që s’ ka të gdhirë
mjerë të-liqt’ atë ditë!
djallë gjen’ e ligësitë,
një të-madhe errësirë,
për ata po s’ ka mëshirë,
mundonjësit i përpshijnë,
edhe në zjart i vërvijnë!
një e-drejt e nj’ e-vërtetë
na nderon në atë jetë.
Për këto të paka ditë
pse të bëjmë ligësitë?
Zotnë atje kur t’ a gjejmë,
nukë mundim t’ a gënjejmë;
njeriu kur të gjykohet,
atje shumë turpërohet,
ne na gjykon vetëdija
më para nga Perëndija.
Dëshmimëtarët, që ranë,
dh’ e nderuan Qerbelanë,
gjith’ u kthyenë te Zoti,
s’ u munduanë së-koti.
Ata të- mjerët të-tjerë
vinin gjithë në skëterrë!
Tani pa shih, kush fitonte,
edhe cili dëshëronte.
Imam-Hysejni i shihte
me sy punët’ e i njihte,
në zëmërët të atija
ishte vetë Perëndija.
Nga djemt e Aliut pesë,
të-bukurë posi shpeshë,
Beqiri, Avni, Ymeri,
Abdullllahu, zëmrë-gjeri,
dhe Osmani, tok i vanë,
Imam-Hysejnit i thanë:
Fal-na lejë dhe uratë,
se të kemi mëm’ e atë,
u nismë për atë jetë,
për te Zotthi i-vërtetë.
Dotë derdhemi të-pesë
mi atë komp të-pabesë,
që s’ pat frikë Perëndije,
edhe turp pej njerëzije!
As po sido që të jetë,
mbarohet kjo jet e shkretë,
neve paskëtaj ç’ të presim
sonte këtu do të vdesim.
Të vëllezërit kshu thanë,
dhe në krahruar i ranë.
Imami u mallëngjye,
edhe zëmëra j’ u ç’ qye.
Ku t’ u dërgonj un’ i-mjeri,
tha Zot’ i math zëmrë-gjeri,
gjithë shokëtë, që vanë,
s’ u kthyenë, po u vranë.
Kshu tha dh’ i puthi në ballë,
u ndanë që më të gjallë,
më nuk ishin për të pjekur
se vininë për të vdekur,
me shumë një mijë herë
nga ç’ mban njeriu i-mjerë!
O! ti që bëre njerinë,
ç’ e mundove ditë-zinë,
pa s’ i dhe gjë besa besë!
veç një durim e një shpresë,
nuk’ e mar dot vesh si kove,
e të gjorit j’ a ngarkove!
t’ ja epnje drurit, e thante!
gur e drasënë e çante!
Heq njeriu e ka shpresë
që kur lint e gjer të vdesë,
të pes ata si dragonjtë
ecënin nd’ erë mbi thonjtë,
këmb e krye ishin hekur,
po vininë për të vdekur;
shokë në jet ata s’ kishin
nuk e di të kujt bij ishin!
Kur vrenjtet e nxihet moti,
dhe ep shin e shumë Zoti,
pa gëzon bujkun e-mjerë,
q’ e pret pa durim të bjerë,
nis gjëmim e vetëtimë,
er’ e keq’ e kërcëllimë,
dita me natën bashkohet,
papo rrufeja lëshohet,
edh’ e përpin lisn e-gjatë,
e xhvesh a e bën govatë!
me fuqi të shum i bije,
më s’ e le të bënjë hije,
të ç’ lodhetë udhëtari,
a bariu, a pendari,
se pshihetë i-paudhi!
qetohetë si kukudhi,
ndaj s’ i le deg e gujatë
e shtije mbi dhet të-thatë!
Ashtu edhe ata trima
u dhanë si vetëtima,
posi rrufeja u ranë,
të-tër ushtërin e vranë!
Se n’ at’ ushtëri të-shkretë
kish qëndruar djalli vetë!
nën’ atë të keqe hije
rrinje ti djall o Mavije!
Pa ata të-pesë hynë,
terënë në gjak e mbynë!
Armikëtë gjith’ i thyen,
në mijëra cop i çqyen,
vranë syresh aqe shumë,
sa rrodhi gjaku si lumë;
u lumtë! se ç’ u përpoqtë,
ç’ kordhë armikut i hoqtë!
u bë Qerbela e shkretë
tej-për-tej posi kënetë!
Po djalli ishte i-gjallë!
e kush munt t’ a vrasë djallë!
Mijëtë, q’ ishin tri-dhjetë,
mbenë vetëm shtat a tetë,
gjithë në skëterrët vanë,
në mundim e në zjar ranë.
Djemtë të pes u përzjenë,
vranë sa muntnë e prenë,
pa në qiej fluturuan,
te Zot’ i-vërtetë shkuan.
Ëngjëll i vdekjes së-shkretë,
që vjen posi qen i-qetë
dhe ësht i-ftohtë si dëborë,
po vij rreth me qeft në dorrë
tek rrotullohej së-qeti,
Abas-Alinë e gjeti
e dërgoj Zot i-vërtetë,
p’ ajy s’ munt të vinte vetë.
Abas-Aliu i-ndjerë
u lëshua me një herë,
dh’ e qafoj Imam-Hysenë,
vëllezrë të dashur qenë,
të dy ishin mallëngjyer,
zëmrën e kishin të-thyer,
të mbëdha myxyra ngjanë,
pa me gashërime qanë,
njëri tjatërin qafuan,
të dy me fort u pushtuan,
oh! sa ishinë helmuar,
njeri kaqë s’ ka pësuar
se ka qën e dotë jetë
këjo jet e-zez e-shkretë,
kaqe shumë të-këqija
s’ ka dhën’ e s’ ep Perëndija!
p’ andaj dhe kaqe keq nderë
s’ e ka dhënë më të tjerë;
sa nder në njerëzi kanë
këta Zotërinjtë t’ anë
Zoti me shum idhërime
u a dha këto fitime,
Abas-Aliu shpejt hipi
si Ali-Ebutalipi,
edhe po rrinte kaluar
si dragoj i-egërsuar,
gratë gjithë me lot qanë,
dh’ e ndaluan’ e s’ e lanë,
dhe foshnjatë bashkë qanin
ngashërimën dot s’ e mbanin.
Oh të-zezatë gra ç’ panë
të gjith atë dit e qanë!
ç’ helmë kish zëmër e tyre
q’ i duroj kësaj myxyre.
Popo! myxyrat i dehnin!
pa ëndërra i pandehnin!
fare ishinë helmuar,
dhe djegur e përvëluar!
Abazi n’ atë rrëmujë
pa q’ ishin tharë pa ujë,
me vrap rrëmben një pafillë
derdhetë me shumë sillë,
pa u fut në ushtëresë
në armikët e pabesë!
Zotërinj! tha, pa dëgjoni,
me ne burratë lëftoni,
po me fëmijënë ç’ kini?
të pin ujë pse s’ i lini?
nuk ishinë myslimanë
prindit e të-parët tanë,
po gratë kurrë s’ i ngisnin,
me gojë fare s’ u flisnin,
në mos kini besën t’ uaj
në e njihni për të huaj,
bëni s’ i prindit, që pattë,
dorënë kshu pse e zgjattë?
Kjo fëmijë, që mundoni,
ësht’ e ati, që besoni,
ç’ do gjë për faqe e kini,
se ju njerës nuku jini,
Muhametnë t’ a besonit,
fëmijënë s’ ja mundonit,
juve i fali Syfjanit,
dhe Jezitit e Mervanit,
jini njerës të pabesë,
gjithë djajt e Mavijesë.
Kshu u tha atyre trimi
me zë të-math si gjëmimi.
Ata s’ apëm uj i thanë,
dhe me shigjeta i ranë.
Ajy më nuk u mejtua,
po drejt lumit u lëshua,
armikëtë gjith e pshollë,
sa s’ kish ku të hithnje mollë.
Pa kur erth u zëmërua,
e u bë posi dragua,
kordh e larë, kur e qiti,
posi moti vetëtiti,
një herë ajy Zot shtinte,
një zet në vëndit i linte,
nja dy a tre qint i shtriti,
n’ anët të lumit arriti,
lumi ikënte me valë,
duke thënë shumë fjalë,
ish i kulluarë shumë
ç’ vij bukur’ i shkreti lumë,
zajetë dukeshin brënda,
syrit j’ a kishte shum ënda,
ajy vij te mëm’ e-tija,
s’ dij se ç’ bëjnë njerëzija.
Abas-Aliu në lumë
hyn me at’ etje të shumë,
desh t’ i ip kalit të-shkretë
ujë, të pinte dhe vetë,
miqt e tij nër mënt i ranë,
edhe lottë çurk i vanë,
pafillën mbushi dhe iku,
udhënë ja pret armiku,
shigjetatë, që i hodhë,
si breshëri sipr’ i rrodhë,
posi qentë gjithë lihnin,
njëri tjatërit i ndihnin,
e kë të vriste më parë?
ishin shum ushtëtarë,
vrau e preu sa mundi,
po u plagos më së-fundi,
pasdaj të lodhur e gjenë,
së-prapi krahët ja prenë,
pafillënë e mer nër dhëmbë,
dhe kalën e nget me këmbë,
e bëri posi m’ i-pari,
i ungji Xhafer-Tajari,
një shigjet e-mallëkuar
pafillenë duke çpuar,
uji rrodhi, pikë s’ mbeti,
mirë që shtrohu dhe deti.
Ah, o shtrig o moj e thënë,
pa nuk’ ishte për të qënë.
Abas-Aliu pa shpresë
mbet në armikët të-pabesë,
uji si lott’ e si gjaku
rrodhi, pafillën e flaku,
mi atë dhe shpirt i-tija
vate drejt te Perëndija,
posi dielli i vate,
kur po perëndon ndaj nate;
retë ndaj deti po ngrihen,
lumënjtë prap’ atje shtrihen.
Tanithi me mënt e gjeni,
si gjëndej Imam-Hyseni,
për ata sa keq i vinte,
veç zëmër e tij e dinte,
dhe një zëmrë mund ta dijë,
që ka ng’ ajy zjar shkëndijë
pa me gojë nukë thuhet,
e në kartë s’ munt të shkruhet.
Tek po qaninë fëmija,
gravet u bij vallanija,
një foshnj ishte duke vdekur,
rrij i-prerëth e i mekur,
e kisht’ e ëma më sisë
ëngjëllin e Perëndisë,
Imami, q’ e kishte djalë,
duke mar’ e duke dalë,
atëth e mbajti nër duar,
e vuri mbi krahruar,
nër armik’ u afërua,
pa u tha: Mirë me mua,
po me këtë foshnjë ç’ kini?
pa ujë përse e lini?
Ky për ujë kur të vdesë,
Zoti juve u fal ndjesë?
dhe këtu dhe nd’ atë jetë
na gjykon Zot’ i-vërtetë.
Tek u thoshte këto fjalë,
po hiqte i gjori djalë,
një armik heth një shigjetë,
kundrejt Zotit të-vërtetë
e çpoj në gryk Abdullllahnë
dhe Imamit i çpoj krahnë,
Imami i hoq shigjetën,
djalëthi e mbaroj jetën.
Të-mirëtë gjith u vranë,
Imam-Hysenë e lanë,
me të dy djemthit e tija
që j’ a fali Perëndija,
më të-math kishte Alinë,
pasdaj Zejnel Abidinë
njër’ ish vjetsh dhjetë dhe
tjatëri ish dy-mbë-dhjetë.
Imami përdëllen gratë
me fjalë t’ ëmbël’ e të gjatë
Zoti që ep mallëngimnë
na dërgon edhe durimnë.

 

        XV

Qiej, yj, edhe ti hënë,
ti flamëmadhe e-thënë.
Yll i-Marrë luftë dhënës,
gjak-derdhës e brengë-shtënës,
që je i-kuq posi gjaku,
dhe ti, dhe ti, vetë plaku!
e ti, që vjen duke kthyer,
e del me të xbardhëllyer,
Afërditëza bardhushe,
trup bukura sy-larushe,
ti dhe bar-e-gjethë-shumë,
lumë-math e punë-lumë
që, sikur t’ a kesh në dorë,
e të hapç dot krahrorë,
dot’ a shoç zëmrënë t’ ënde,
që s’ ka tjatrë farë lënde,
po veç gjakthin edhe vrerë,
dh’ ahn e njeriut të mjerë,
munt dhe ti ta mbanç mënt mirë
çë ke ngrën e ç’ ke përpirë!
dhe ti njeriu i-mjerë,
që vjen për një copëherë.
Ju fusha, male e drurë,
ti lumë, që s’ lodhesh kurrë,
rrini, rrini, pa pushoni!
mos lëvrini po dëgjoni,
se sot u them qysh ka ngjarë
pa dëgjoni duke qarë:
Kur bije breshër i-shumë,
dhe rrëketë bënen lumë,
pa me vërtik të-math vinë,
e rrëmbejnë bagëtinë,
bariu sheh me sy vetë,
pa mbetetë fare shkretë,
i kujtonetë kopeja,
lott i venë si rrëkeja,
mejton deshtë pa këmborë,
dhe rri me krabë në dorë!
psherëtin dhe qan e rrihet,
jeta të gjorit i nxihet,
më nuk i mbetetë shpresë,
pa do të bjer’ e të vdesë!
Bariu qan bagëtinë,
po Ajy Zot njerëzinë!
q’ i dërgoj një-nga-një vetë
në atë luftët të shkretë.
Imam-Hyseni mejtohej,
rrij më këmb e nukë shtrohej,
ish psheturë mbi një ushtë,
q’ isht’ e-shëndoshë dh’ e-bushtë
Aliu pa ashtu t’ anë,
edhe e la të vëllanë,
dolli djali si fajkua,
q’ ishte trim posi dragua,
u nis në luftë të vejë,
pa u derth të mirte lejë.
Imami e puthi djalën,
dhe i mbajti vetë kalën,
e nisi për n’ atë jetë,
për te Zoti i-vërtetë,
gratë gjithë me lot qanë,
vdekjenë me sy e panë.
Ajy ah pse s’ u bë rezë,
re e-madh’ e shum e-zezë,
dhe lottë shi pse s’ u bënë,
përmbi dhet të kishte rënë,
një pikëz ujë të pinin,
buzë-pjekur të mos rrinin.
Aliu ngjante më Alinë,
kishte gjithë trimërinë,
ishte vetë ushtërija,
edhe vetë bukurija.
Kur dolli në shesht kaluar,
ishte si pëllump i shkruar,
sa ishte e madhe gjëmë
për atë të-zezë mëmë.
Armikëtë kur e panë,
mbenë më vënt e s’ i ranë.
Aliu tha: luftëtarë,
dërgomëni një të parë.
Po njeri s’ kuxoj të dalë,
s’ ju përgjiqnë as me fjalë.
Pa ja mbushi frenë kalit,
u derth si dragoj i-malit,
u fut në mest t’ ushtërisë
s’ armikut të Perëndisë,
u ra si shqipja mi krye,
nj’ ushtëri e-tër’ u thye!
djali ish trim i-vërtetë,
ishte si Aliu vetë.
Po hekuri që kish veshur,
dhe armëtë, që kish ngjeshur,
vapa edhe etj’ e-shkretë
e lodhë trimn’ e vërtetë!
papo më nukë e xgjati,
prap u kthye tek i ati,
i pa me sy dhe një herë
atën e mëmën e-mjerë,
edhe prapë u lëshua
djal’ i-bukur si fajkua,
përpara i del Tariku,
po e pa keq edhe iku,
pa Aliu i arriti,
mbi dhet më një her e shtriti;
dolli i-biri, Ymeri,
ra dhe ay posi derri,
pas ati ugrit e hipi,
e dolli Mezra-Galipi,
dh’ at e shturi me një herë,
e shtriti sa gjatë gjerë.
U tremp gjithë ushtërija
nga trimëri e atija,
më s’ delte njeri nga frika,
të gjithëve u ra pika.
Me dy mijë luftëtarë
Ymeri dërgoj të-parë
Myhqemnë që të lëftonjë,
kundrejt soje të qëndronjë.
Të dy mijët e rrethuan,
po u ra e më s’ qëndruan,
shumë vrau, preu, therri,
ushtritnë në shesht si berri,
dhe prapë ndaj t’ et u kthye,
se u loth e u xbërthye!
si t’ ja bënj, tha, un’ i-mjeri,
vapa dhe etja më therri,
i-ati e puthi djalën,
ajy prap e lëshoj kalën,
se më s’ mund të rronj ndë jetë,
u nis për Zotn’ e vërtetë,
se rrojtja ishte mundime,
edhe helm e hidhërime,
vdekj’ e-shkret’ ishte shpëtimi,
pa u derth përsëri trimi,
gratë dhe një her e panë,
pasdaj për jetë u ndanë,
për vdekje djali po vinte!
vdekjenë nër duar shpinte,
pa thirri: Zot i-vërtetë!
mos më mundo më në jetë,
se u doqç’ u përvëluash,
po teje nuk u mërguash.
Kshu tha dhe nd’ ushtërit hyri
pa trëmburë fare syri!
Me buzë të përvëluar,
si zok duke fluturuar,
armikëtë gjith i ndau,
dhe i çqeu e i çau!
mori plagë mijë shumë
gjaku i vate si lumë
pa e la jetën e-shkretë
vate te Zot i vërtetë.
Popo! o myxyr e shkretë,
të shoftë Zot i vërtetë,
dhe ti e-shkret o e-thënë,
njeri pa brengë s’ ke lënë,
në kohët të djalërisë
bukurosh i Perëndisë
me zemërë të-përvëluar
e me shpirt të-dëshëruar
la jetën e njerëzinë!
qani, qani, shok Alinë.
Ju vajttë te Perëndija,
po e varfëra fëmija!
që panë gjëmë mi gjëmë
nga armikët, paçin nëmë
paçin nëm e mallëkime,
dhe mundim e hidhërime,
që bën aqë të këqija,
s’ patnë turp nga Perëndija
të-mirët t’ an u munduan,
ne nga zjari na shpëtuan;
ata s’ vdiqnë, nër ne mbenë
edhe sot janë si qenë,
bota ata s’ i harrojnë,
nër shpirtëra mbretërojnë.
Më s’ duruanë dot gratë,
se ditën e panë natë,
Zejnet-Abidin’ ish shtritur,
ishte verdhur’ e venitur,
ish i-sëmur e i-prerë,
nd’ eth’ e në lëngim i-nderë.
Pa u ngrit dhe duke qarë,
e armëtë duke marë,
dolli si trim e si burrë,
më nuk’ ishte i sëmurë,
derdhi lot për të vëllanë,
pasdaj vat’ e gjeti t’ anë,
pa i puthi këmb e dorë,
e ju lut djalëth’ i gjorë,
po i ati s’ i dha lejë,
e mbajti, s’ e la të vejë,
pa i tha: falm edhe mua
lejë, se jetë më s’ dua,
s’ dua të mbes pas atyre,
të rronj pas kësaj myxyre,
dotë vdes, s’ ronj dot as pakë
se kam në zemrë një flakë,
si t’ ja bënj i-mjeri unë
në jetë më s’ më mbet punë
shokëtë gjithë u vranë,
e mua vetëm më lanë!
Imam-Hysejn’ i tha: Trimi
nukë mundet nga mundimi
ata vanë n’ atë jetë,
te Zot i-math i-vërtetë,
u poqnë me Perëndinë,
dhe me Muhamet-Alinë
edhe mëmë Fatimenë
dhe Hasan atje e gjenë,
dielli s’ duket pa gdhirë,
natënë, në errësirë;
këjo jetë gjumë quhet,
shpirti pas vdekjesë xgjuhet;
njeriu, q’ ësh i-vërtetë,
s’ vdes kurrë në këtë jetë,
më sa humbet trëndafili,
er’ e tij edhe bilbili,
aqë edhe njerëzija,
ashtu edhe gjithësija.
Po për ty sot s’ është shkruar
nga Zot’ i-math i-lëvduar,
pas nesh vjen edhe ti vetë
dhe na gjen në atë jetë,
po sot vdekja s’ t’ është thënë
për tjatrë koh është lënë.
Nukë shuhet dera jonë,
kemi ndihmës vetë Zonë,
tani të le urtësinë,
dhe durimn e trimërinë,
udhëzën e Perëndisë
dhe shpëtimn’ e njerëzisë,
pa të rrish në këmbët t’ ime,
me zëmërë plot durime,
besënë dhe Perëndinë
e të-tërë njerëzinë
mi qafët t’ ënde t’ i lashë
që t’ i shikosh si i pashë.
Kshu tha dhe i dha uratë
djalit t’ urt e jetë gjatë;
i tha ç’ i kishinë thënë,
e i la ç’ i patnë lënë;
e puthi me mallëngjime,
me zëmrë plot hidhërime!
Djalënë kshu e mësojti,
edhe grat i përqafojti,
pa u tha: Të mos thërrisni
kuje kurrë të mos nisni,
se ësht e madhe mëkatë
edhe turp të qajnë gratë
ësht’ e-mira të duroni,
kështu desh Zoti, të thoni,
po me lot pakëzë qani,
hidhërimnë mos e mbani,
se Zot i-math i-vërtetë
na fali lottë për jetë,
që të qajm’ e të dëfrejmë,
zëmërënë t’ a gënjejmë,
se nga gjithë ç’ na ka dhënë,
as një pa ndihmë s’ ka lënë.
Mos pandehni q’ u le shkretë,
se u le Zotn e vërtetë,
u le vetë Perëndinë,
edhe Zejnet-Abidinë.
Shtyll’ e-gjithë njerëzisë
dhe miku i-Perëndisë,
e i Muhamet Aliut
shpëtim e shpres e njeriut
ky pas këtaj dotë mbesë,
ky është Imam e besë.
Nukë shuhet dera jonë,
që ka pushtuarë Zonë,
nga neve Zot i vërtetë
s’ e le shkretë këtë jetë,
bres pas brezi dotë vinë
të shpëtojmë njerëzinë!
dhe ju pas dotë vini,
se për jetë këtu s’ jini
po sa gjall me nder të rroni
udhënë mos e harroni,
me ne kushdo të lëftonjë,
Zot’ i-math dota mundonjë,
njeriu s’ munt t’ a gënjenjë,
gjithë sa bën do t’ i gjenjë,
po ju njerëzit ti ndjeni,
dhe mirësi t’ u rrëfeni,
ç’ do të hiqni të mos pshoni
zëmërënë t’ a xgjeroni,
të-parëtë kshu na thanë,
e këtë besë na lanë.
Kshu tha me zëmrë të-qetë
Zoti trim, burr i-vërtetë,
dhe u ngrit me vrap e dolli
fëmija gjith e përsolli!
e përsolli duke qarë,
popo! për jetë të ndarë!
qysh të ndahen më të gjallë
e si ta mundinë mallë!
o popo! kulm’ i shtëpisë!
mbret i gjithë njerëzisë!
po ajy Zot s’ doj të dinte,
thoshnje se më dasmë vinte!
Kur i hipi kalit trimi,
grat i mbyti mallëngjimi,
kal’ i math posi hastriti,
këmbët e para i ngriti,
pa erdh e u ashpërua,
posi dragoj u harbua,
nga goja flakë po nxirte,
frenë nër dhëmbë e mirte,
shkrefëtint’ e hingëllinte,
dhen’ e qiejt’ i trëndintte!

 

        XVI

Ajy Imam’ i-vërtetë,
burri trim pa gjë të-metë,
ishte veshurë si pylli,
edhe ndrinte posi ylli,
armëtë i vetëtinin,
armikëvet frik u shtinin,
mburronjën e Hamzajt mori
dhe kordhën e t’ et përdori,
qëndroj kundrejt ushtërisë
s’ armikut të Perëndisë,
andej ish Jezitërija
këtej vetë Perëndija
qëndroj kundrejt ushtërisë
nder i gjithë njerëzisë,
pa u tha: O ju të parë!
dhe ju gjithë ushtëtarë!
që më shkruat e më prutë
pastaj luftënë më zutë,
gjithë punët ju i prishtë
këtu mua ju më grishtë,
tani më rat e më vratë,
njeri gjall nukë më latë!
U thashë, që të më lini,
më qafë të mos më bini,
pa të dal e të mar dhenë,
edhe ju të kini mbrenë!
të ikënj nga Arabija,
nga vëndi e nga shtëpija
dhe këtë nukë ma dhatë
po më pshuallt e s’ më latë,
ç’ faj u paç e ç’ u kam bërë
q’ u bët armikë të-tërë!
s’ kini turp të turpërohi?
edhe tani po s’ pendohi?
s’ më din i kujt bir jam unë
ç’ është kjo pun e përdhunë
e harruatë Alinë?
e latë pas Perëndinë?
më s’ e doni Muhammenë?
të bijënë Fatimenë?
nuk ësht ajo mëma ime?
pse s’ pattë turp as therime
gjyshi im vall u vu besë?
a i at’ i Mavijesë?
Turpëruatë dhe fenë,
dhe Kombin e mëmëdhenë,
edhe besënë e latë,
n’ arrati të-madhe ratë,
latë edhe Perëndinë,
edhe Muhammet-Alinë,
bëtë besë djallëzitë,
edhe gjithë ligësitë,
u ndatë nga njerëzija,
e nga gjithë mirësija!
Harruatë Perëndinë!
bëtë zot jezitërinë!
lat Alin e Muhammenë,
edhe zutë Mavijenë,
dhe t’ an e-tija Syfjanë,
edhe Jezitn e Mervanë,
mos s’ na shat’ a mos s’ na vratë
gjë pa bërë nukë latë.
S’ më vjen keq për derët t’ ënë
se nga Zoti kshu qe thënë,
po më vjen për Mëmëdhenë
dhe për besën’ e për fenë,
më vjen keq për njerëzinë,
që i dhatë arratinë.
Unë kurrë nukë donja,
me njerëzit të lëftonja,
as mizë s’ donja të ngisnja
jo njerëzinë të vrisnja,
vetë ju këtu më prutë,
n’ idhërim të-keq më shtutë.
Po edhe juve s’ e dini,
ç’ gjë bëni e kë godini,
se zoti u ka verbuar,
veshët ua ka shurdhuar
ju as shihni, as dëgjoni,
as e dini ç’ gjë punoni,
zëmrën e kini të-vdirë,
s’ u ka mbetur gjë e-mirë,
më vjen keq për j’ u të-mjerë
që po vini në skëterrë.
Pandehni që Muhammeti
t’ i ndihnjë këti rrëmeti,
q’ i vret fëmijën e tija,
dhe me kaqë të këqija,
kur të vini n’ atë jetë,
tek ajy zot i-vërtetë?
Kjo punë kurrë s’ harrohet
gjithënjë dotë kujtohet,
sa të jetë këjo jetë
bota nër mënt dota ketë,
kjo të liqtë dot’ i ndanjë,
të mirëtë dot’ i mbanjë,
dotë mbesë nj’ e vërtetë,
të jetë dritë për jetë,
këtë ditë neve lëmë
një nder për jet e një nëmë,
një drit e një errësirë,
një të-lig e një të-mirë.
Zoti e dha këtë dritë,
për njerinë këtë ditë,
për jet udhë t’ i rrëfenjë
me atë udhë të gjenjë.
Zoti gjetkë s’ e ka dhënë
gjer sot këtë nderë t’ ënë
vdesim për një të vërtetë
më ç’ na duhetë në jetë,
vritemi për njerëzinë
për të shpëtuar njerinë
për të mundur ligësitë,
për të nxjerrë ju në dritë
që jini në errësirë,
po vini në shkretëtirë!
Pandehni ju se fitoni!
e thoni t’ a trashëgoni!
mos e kini atë shpresë!
kjo pa shpagë s’ munt të mbesë!
për-së çpejti dota shihni,
të-drejtënë dota njihni,
këtë s’ e le Perëndija,
nuk u a la njerëzija,
ju shumë dotë pendohi,
fare dotë turpërohi,
mbajeni mënt këtë fjalë,
se së-shpejti do të dalë,
ky zjar që ndestë ju s’ shuhet,
dotë jet e dotë thuhet,
juve shtrënjt dot’ u qëndronjë,
se Zoti dot’ u mundonjë,
s’ më ngjan që t’ a trashëgoni,
po fjalën mos e harroni.
Tani pa shtini pa shtini,
ju mua gjall mos më lini,
se unë më s’ rronj në jetë,
hithni, pa hithni shigjetë!
Shokëtë gjithë m’ i vratë
mua të vetëm më latë,
pa shok unë nukë kthehem,
dotë vdes këtu të ndehem,
po bini, se unë s’ bije,
e më parë nga ju s’ shtije.
Kshu the, më të lumtë goja,
armikët i zu nevoja,
kur e pan Imam-Hysenë
u mahnitnë gjithë ç’ qenë,
shumë syresh u pendohnë,
se të vërtetën e njohnë,
ishte në shesht e-vërteta,
gënjeshtra njihej e-shkreta!
ushtëtarët u përzjenë,
kur e pan’ Imam-Hysenë,
i dëgjuan ato fjalë,
lott u vanë posi valë.
Shimr i lik me Bahterinë
edhe me gjith-faqezinë
e me shumë djaj të-tjerë,
q’ ishin armikë për herë,
ushtëtarët i qërtuan,
edhe për luft i shtrënguan,
urdhër ushtërisë i dhanë
bini të gjithë u thanë.
Ajo ushtëri e-shkretë
e-tër i-hodhë shigjetë.
Zot i math shumë durove!
armikëtë pse s’ i shove!
shigjetatë posi retë
ranë mbi trimn e-vërtetë,
diellin ato e zunë,
pa hije sipër i shtunë
po as një ng’ ato s’ e zuri,
Perëndija dorë vuri!
Kur në atë errësirë
po na vjen një trim i-mirë
kaluar ju afërua
Imam-Hysejn! s’ më njeh mua,
tha ajy trim i-vërtetë,
që s’ kish shok në këtë jetë.
Imam Hysejni e shihte,
edh’ e njihte dhe s’ e njihte!
vall ish trim pej njerëzije,
a ëngjëll pej Perëndije?
Ajy s’ ndënj, po u lëshua
mbi armikët si fajkua,
dhe u tha: o të-pabesë,
të birë e Fatimesë
juve doni t’ a godini,
dhe shigjeta i vërvini?
s’ patë turp nga njerëzija?
a u shoftë Perëndija!
Prit-më-ni, o të pabesë,
trimi sot këtu të vdesë,
tha, dhe i hyn ushtërisë
si rrebesh i Perëndisë
armikëtë u përndanë,
Zoti e di sa u vranë.
Si mbaroj ajy, që xbriti
dhe armikët i sfiliti,
u hap ajo errësirë,
mbeti vetëm Zot i mirë,
Imami i Perëndisë,
shpres’ e gjithë njerëzisë,
thirri: Delni, luftëtarë,
papo dolli një i parë
ishte Temim-Kahtabeja,
nga Shami jo nga Qofeja,
ju qas i-paudh i Shamit,
duke thënë kshu Imamit:
Këjo kurrë s’ është bërë,
me një ushtëri të-tërë
një i vetëm të lëftonjë,
të dal e t’ i turpëronjë!
Këta gjith armikë janë,
se Siffin e Nehrivanë
nuk e kanë dhe harruar,
se shumë kohë s’ ka shkuar,
të gjitha armikësitë
i përsëriti kjo ditë,
pa vështo, se ç’ janë vrarë
sot kaqe mij ushtëtarë,
njëri humbi të vëllanë,
tjatëri të bir a t’ anë,
njëri mikn a kushërinë,
sicili humbi të tinë.
Këto fjalë tha Temimi,
pa ju kthye i tha Trimi:
O i bir i-Kahtabesë,
pse u bëtë të pabesë?
dhe të-liq e dorë gjatë,
pa na shuat e na vratë!
unë s’ desha të lëftonja,
vëllazërinë kërkonja,
ju vetë këtu më prutë,
edhe j’ u luftën e zutë,
dhe im atë luftë s’ donte,
miqësinë u kërkonte,
juve punëtë i prishtë,
të këqijatë i grishtë,
i ratë pas Mavijesë,
e dualltë të-pabesë,
Jezitnë për zot e zutë,
neve shigjetë na shtutë,
dhe t’ im vëlla e t’ im atë
juve po desht’ e i vratë,
ata juve gjë s’ u bënë
shpirtin për ju kanë dhënë
juve më qafë u ratë,
me të pabes i vratë,
për mirësi u përpoqnë,
nga e mira dorë s’ hoqnë.
Pandeh ti të më tremç mua
me këto fjalë që thua?
a e di një her im atë
q’ u dha uj e ju s’ i dhatë?
pyet ahere ç’ ka thënë,
ç’ fjal për sot u ka lënë?
dritënë me sy e patë,
pasdaj ikët edh’ e latë,
u futtë në errësirë,
fort bukurë bët e mirë!
Pse më zë ngoje Siffinë!
vallë bota nuk e dinë
ahere kush e kish fajnë?
edhe sot nër mënt e mbajnë.
Në Nehrivan ju na ratë
faj nuk u kishte im atë,
ju shokët e Mavijesë
që s’ kini as turp, as besë
ju vetë e kini bërë
këtë myxyrë të-tërë.
Djemt e ati, q’ e besoni,
i vrisni e i helmoni,
juve sot jini në gjumë,
po nukë shkon kohë shumë,
kur të xgjohi, dot’ a shihni
fajnë t’ uaj dot’ a njihni,
ahere e kupëtoni,
ç’ është puna që punoni,
se kjo punë dot’ u shpjerë
në mundim të math t’ u shtjerë.
Këtë e ndan Perëndija,
edhe pas nesh njerëzija;
po tani s’ arçë për fjalë;
Këtu për vdekje kam dalë.
Kshu tha dhe kordhën e qiti
pa u hoth posi hastriti,
preu Temim Kahtabenë,
gjaku i-tij mori dhenë
gjith armikët u tmerruan,
të-tërë u turpëruan.
Ish një burrë trim me fletë
që nukë kish shok në jetë.
Zejd-Ebtahu, ajy dolli
e-thëna atje e solli,
Imamit me shpat’ i shturi
sa mundi po nuk e zuri.
Dor e-shkret’ o dor e-thatë,
e kujt i shtije me shpatë.
Imami një her i shturi,
dhe atë në dhet e vuri.
Armikëtë u mahnitnë,
edhe të-tër u çuditnë
kur e pan atë myxyrë,
gjak s’ u mbeti në fytyrë,
u tmerruanë nga frika
të gjithëve u ra pika,
njeri më nukë kuxonte,
t’ i dil kundrejt të lëftonte!
than’ Aliu u ngjall prapë,
erdhi dërrmë të na japë!
të gjithë u frikësuan,
edhe ca u turpëruan,
se fajnë që bën e njohnë,
dhe me zëmër u pendohnë!
Ymer i shtërngoj të-parët,
edhe gjithë luftëtarët,
u dha shpres e frik e fjalë,
po njeri s’ deshi të dalë,
as një s’ deshi të gënjehej,
se e dij që nuku kthehej,
s’ vij nër shokë tjatrë herë,
nisej drejt për në skëterrë;
nukë pat duk as një fjalë,
pa njeri s’ kuxoj të dalë!
Imam-Hysejni po rrinte,
njeri kundrejt nuk i vinte,
Ymeri shokët i mblodhi,
e më të-parëtë xgjodhi,
thirri Shimrë-dhil-xevshenë,
dhe të tjerëtë, sa qenë
të-liq e të-mallëkuar,
pa besë në krahruar,
u mblodhë djajtë të-tërë,
edhe fjalë duke bërë,
thanë: ësht Aliu vetë,
është trim, burr’ i-vërtetë,
sot e-tërë trimërija
është mbi vethet të-tija,
nga gjith ajy fis’ i-çquar
përmbi këto ka qëndruar!
është trim me të vërtetë,
s’ ja del dot njeri në jetë,
të mos ish tani pa ujë,
neve na bënte rrëmujë,
të mos kishte edhe zjarrë,
q’ i lanë sa kanë ngjarë,
ajy neve s’ na peshonte,
po të gjithë na shkurtonte,
udhën e lumit t’ a zëmë
me vrap pa ujë t’ a lëmë,
se në pift uj’ o të-mjerë!
një gjall nukë dotë lerë,
njeri vetëm të mos dalë,
as më këmbë as më kalë,
duhet e-tërë t’ i bjerë
ushtërija me një herë!
Këto fjal armikët thanë,
dhe ushtërin e përndanë,
një fuqi të madhe shpunë,
anën’ e lumit e zunë!
Pa Imami u lëshua
për mbi ata si fajkua.
Të keqen o kordh e-larë!
ç’ e nderove kordhëtarë!
Kali duke hingëllitur,
dhe mi ta duke vërtitur,
gjithë përpara i vuri,
kordha s’ e la gjall kë zuri!
U bë gjaku si kënetë!
si shiu, që rrjeth nga retë!
të-shumët’ atje u vranë,
të-tjerëtë u përndanë,
pa j’ u afërua lumit,
vrrap-madhit e fjalë-shumit,
ajy vinte gjithë valë,
duke thënë shumë fjalë.
Ah! O Frat! o Frat i-shkretë!
të kishe shtrohur për jetë!
Lumi vij me shumë bujë,
po s’ ish thënë të pij ujë!
një djall! mos i qoftë thënë!
thirri: Tëndët plaçk i bënë!
Imami u kthye prapë
me etj’ e me shumë vapë!
ajo s’ ish fjal e-vërtetë,
po e çpiku djalli vetë,
e-thëna dotë mbarohej,
as shtohej as pakësohej,
me zjar të-math duke kthyer,
në gjak i-tërë i-ngjyer,
vrau dhe shumë të-tjerë
Zot’ i math zëmërë-gjerë,
pa erdhi posi shkëndija,
me mall e priti fëmija!

 

        XVII

Zot i-math e i-vërtetë!
ç’ qe kjo kaq e-keq e-shkretë!
Zëmëra më mallëngjehet,
kjo herë nukë rrëfehet!
s’ ngjan dhe më herët e tjera!
popo! ç’ panë grat e-mjera!
Veç ti, Zot, u dhe durime,
zëmratë i bëre trime,
kjo s’ ish punë, që durohej,
zëmra soje përvëlohej!
E pritnë me shumë shpresë!
dh’ e rrethuan posi shpesë,
me lot t’ idhur duke qarë,
kush t’ a qafonjë më parë,
një shpresë si vetëtima,
kur duket nër kërcëllima,
nga Zot i-vërtet’ u xbriti,
e nër zëmëra u ndriti,
edhe një gas patnë ndjerë
m’ e parë gjall dhe një herë.
Jetë; o e-shkreta jetë,
je e-rremë, s’ j’ e vërtetë!
gazi dhe helmi që vinë,
shkojnë prapë, shumë s’ rrinë.
Kthehen ndër na duke shkuar
po t’ i presim pa rënduar,
gjithë ç’ pjell e-shkreta jetë,
i ha prapë ajo vetë.
Kshu dhe njerëzit e-mjerë
i ha shtriga s’ do t’ i lerë,
i ha po vet i pjell prapë,
atë që mer, dot’ a apë;
hëna hahet’ e më s’ shihet,
po zë prap e përsërihet.
Dhe Imami këtë herë
nga ajo zëmër e gjerë
nxori ah e psherëtimë,
mallëngjim e gashërimë,
e lottë si shi i derdhi,
se po shumë keq i erdhi,
shum armikët e munduan,
zëmërënë j’ a lënduan,
paçin nëm e Mallëkime,
dhe mundim e hidhërime.
Ëngjëlli i mirësisë,
që vjen ng’ an’ e Perëndisë,
xbriti e durim i pruri,
pa fjalënë prapë zuri,
ngushëlleu grarërinë,
edhe Zejnel Abidinë,
nga zëmr’ e tij, q’ ishte trime,
u dha durim nër mundime,
u tha ç’ u kish për të thënë,
u mësoj ç’ udhë të zënë,
pa u ngrit, u nis të dalë,
duke thënë shumë fjalë,
gratë nër këmbë i ranë,
e të-gjitha pas i vanë,
edhe Zejnel Abidini.
Imami u tha, ku vini?
i thanë me ty, të vdesim,
nukë duam më të mbesim,
po Imami u tha, rrini,
ju në luftë s’ bën të vini,
Shehrëbanuja tha, mua
këtë fjalë mos ma thua,
dotë vinj bashkë të vdesim,
neve më s’ mundim të presim
të mbes unë bijë mbreti,
në mest të këti rrëmeti!
nukë jam nga kombi juaj,
pa më kanë për të huaj.
Imami u tha: Ju rrini,
të-tilla nër mënt mos vini,
mbi ju njeri s’ vë dot dorë,
kini Zotn e-math këmborë.
Tek po thoshin këto fjalë,
e derthnin lottë si valë,
kur u dha me vrap një burrë
e një Hexin duke prrurë,
q’ ikën si rrufe ndë rërë,
edhe plumbi s’ munt t’ a zërë,
Imami i tha: pa hipë,
edhe ik’ o buk e kripë,
ler-i gratë, i sjell unë,
po hiq vet’ e mbaro punë.
Imami i dha uratë,
pa i tha: Ki kujdes gratë,
edhe Zejnel-Abidinë,
e mos i lerë të vinë;
un arçë për të mos kthyer
Zot’ i math s’ më ka gënjyer.
Më nukë tha tjatrë fjalë,
po me vrap hipi në kalë,
hyri në mest të ushtërisë,
si dragoj i-Perëndisë,
posi zjar’ i-math kur bije
në pyllt e lisat i shtije
me të-madhe kërcëllimë,
e me shumë oshëtimë
nukë le as bar, as fletë,
ashtu dhe trim i-vërtetë
i shoj, i shkurtoj të-tërë,
Qerbelaja det ish bërë,
e po kërkonte Ymerë,
edhe të parët’ e tjerë!
Do t’ i kish të-gjithë shuar,
po për uj’ ish përvëluar!
te lumi u afërua,
pa ndënj pakëz’ u mejtua,
shokëtë nër mënt i erdhë,
lottë si lumi j’ u derdhë!
Atje tek rrij e mejtohej,
e zëmëra i përvëlohej,
Hasir i-bir’ i-Temimit
një shigjet i shtije trimit!
në buzët e zu shigjeta!
dhëmbët i shturi e shkreta!
Opopo! zot i-vërtetë!
s’ e përmbysnje dhen e shkretë.
Armikët e-mallëkuar
e psholl’ Imamn’ e uruar,
gjithë ç’ ishte ushtërija,
kalori e këmbësija,
posi galat u lëshuan,
papo në mest e rrethuan,
shtunë ushtë e shigjetë
kundrejt Zotit të vërtetë!
Një shigjet e shkret e mori
në ballë pa kur e nxorri,
gjaku rrodhi posi krua!
popo! me gjak u mbulua!
Mos më keq! se s’ mer më shumë
djall o punë! fat o lumë.
Pas asaj posi dragua
mi armikët u lëshua,
me kordhët të larë shturi,
dhe kë zu në dhet e vuri
fluturonte si fajkua
lëshohej posi dragua,
armikët të gjith’ i-binin,
shigjetat në trupt e zinin,
plagë kishte shtatë-dhjetë
edhe ky trim i vërtetë!
në gjak ish mbytur i-tërë
o armikë ç’ kini bërë,
mallëkim paçi për jetë
nga Zot i-math i-vërtetë,
i ra i-tërë rrëmeti,
pa fuqi më nuk i mbeti,
armikëtë e rrethuan,
më tepërë e shtërnguan.
Imami prap u lëshua,
ushtërija u tmerrua,
u përhapn e prap u mblodhë
të gjithë shigjet i hodhë,
shumë shigjeta i shtunë
edhe të shumat e zunë.
Kali kishte plagë shumë,
gjaku i rrithte si lumë,
pa rënkoj e psherëtiti
Imami Hyseni i xbriti
armikët më këmb e panë,
të-tërë sipër i ranë
Ymeri j’ u afërua,
e pa dhe u turpërua,
Shimr’ i-lik i-mallëkuar
u derth si qen i tërbuar,
po Imami si dragua,
me kordhë drejt j’ u lëshua,
posa pa Imam Hysenë
iku me vrap, mori dhenë.
Pasdaj mbloth Shimri të-titë
edhe të tjerë Jezitë,
së-largu të tër i shtijen,
shigjetat si breshrë bijen.
Kali rreth të zot i vinte,
dhe sa muntte hingëllinte.
Armikët gjith u përmblodhë
pa shigjeta shumë hodhë
gjithë së-largu i shtinin,
po afërë nuk i vinin,
Imam i-zotit të jetës,
q’ ish burim i së-vërtetës,
kish marrë plagë me mijë,
gjaku i vij posi vijë,
po prap ajy poshtë s’ binte,
me kordhë në dorë rrinte,
shigjetatë, që i shtinin,
si gjëmba në trup i rrinin.
Zot i math ti qysh e prure?
në mest të djajet e shture.
Me gjith ato të këqija,
i dha fuqi Perëndija,
armikëtë prap i ndoqi,
dhe kë preku kordh i hoqi.
Armikëtë u përndanë,
po prap u mblodh e i ranë,
pa Shimri i mallëkuar,
ajy djall i-tëmërruar,
me shokët’ e tij thërriste,
posi qeni angulliste,
u thoshte pse nuk u bini?
edhe më të-gjall’ e lini.
Ata gjithë e rrethuan
po prapë s’ ju afëruan,
u zunë gjithë nga hargu,
e goditninë së largu,
shumë djaj të mallëkuar
u nisnë për t’ afëruar,
j’ u qasn e u turpëruan,
papo prapë u mërguan,
kishinë të-gjithë shpresë
nga i-bir i-Mavijesë
që t’ u ipte pun e mitë,
kshu i mësonin djallëzitë!
Imam-Hysejni po rrinte
gjaku posi lum i vinte!
donte dhe më të qëndronte,
e plagëtë t’ i duronte!
po fuqija j’ u mbarua!
dhe zëmra j’ u përvëlua!
Ajy Zot ç’ plagë kish marrë
zëmra qysh i ish tharë!
mushkërit i ishin djegur,
atë ditë ç’ kishte hequr,
sa të-këqija kish parë,
ç’ myxyra i kishin ngjarë,
opopo, Zot i-vërtetë,
ç’ ishte kjo e thën e shkretë.
Ng’ ajy komb i Mavijesë
Dira-shtrigu i-pabesë
me një shigjet e goditi,
krahn e djathtë j’ a drobiti
Sinan-Enesi së prapi,
duke nahitur si çapi,
sa mundi shtu qen i qetë,
pa ajo shigjet e-shkretë
nënë kraht të-djatht e mori
dhe i del nga krahrori,
pa ra shtyll e njerëzisë,
e drejtëz e Perëndisë,
u tunt fush e Qerbelasë,
qielli zu të kërcasë,
tërmet ra ndë gjithë jetë,
kur ra Imam i-vërtetë,
u tunt gjithësi e-tërë.
Kjo punë më s’ ishte bërë,
Havli bashkë me të birrë
u lëshuanë me dëshirë,
j’ u qasnë, po kur e panë,
u trëmpn e shkuan dh’ e lanë
një tjatrë j’ u afërua,
Imam i tha me mua
ç’ ke ti? o njeri i mjerë,
pse nise për në skëterrë?
Kur ati nga Perëndija
i erth gjithë mirësija,
tha, ç’ bët’ o të-mallëkuar,
vratë njerin e-uruar,
paçi nëm o të-pabesë,
ky ësht’ i bir i Fatimesë,
dhe i nip i Muhametit,
kshu tha dhe j’ u derth rrëmetit
shturi me shpatët të gjatë,
la në vënt nja gjasht a shtatë
pa gjithë sipër i ranë,
e vran e gjall nuk e lanë.
Pasdaj të-tërë sa qenë
e pshollë Imam-Hysenë,
sicili t’ i qasej donte,
po prapë nukë kuxonte,
veç Shimr i lik i tmerruar,
dhe Sinan i mallëkuar,
qent’ e skëterrës së shkretë
j’ u qasnë të dy të-qetë,
Shimri, djall i mallëkuar,
e shkeli në krahëruar.
Mos më keq, Zot i vërtetë,
gjer këtu kjo pun e-shkretë.
Ëngjëlli i-Perëndisë
xbriti me rrobët të zisë,
Shimrin e-nëmur e shtyti,
pa s’ e shkeli për-së-dyti.
Popo, Shimr’ i-mallëkuar
ishte shum i shëmëtuar,
dhëmbëtë pej derr i kishte,
ajy ish djall, njeri s’ ishte
kishte dalë pej skëterre,
si derri kur del pej ferre,
kish fytyrënë myxyrë,
dhe menyrënë të-ndyrë.
Kordhënë e nxori qeni,
hapi syt Imam-Hyseni,
pa i tha: Në këtë hënë
njerëzija luftë s’ zënë,
ësht e premte këjo ditë,
që i lenë djallëzitë,
i falenë Perëndisë
pas udhës së njerëzisë;
edhe t’ im gjysh e lëvdojnë,
e ndihmë soje kërkojnë,
edhe fëmijës së tija
urat’ i ep njerëzija,
ju kuxuat’ e na shatë
dhe na shuat e na vratë,
po këtë të-madhe plagë
Zoti nuk e le pa shpagë!
Kshu tha dhe nga zëmr’ e-gjerë
psherëtiti fort një herë!
pa zu ngoje Perëndinë,
dhe mblodhi gjithë fuqinë,
unji kokën, j’ u fal Zotit,
fuqi-math mëshirë-plotit.
Shimri i ra! pastë nëmë!
Opopo! e madhe gjëmë!
e pa Zoti kokë prerë,
qiejtë i bëri sterrë.
Armikëtë edhe t’ anë
kshu në falj’ e sipër e vranë,
koka që ishte e-prerë,
duke folur tha një herë
me një zë shumë të-qetë:
Zot i-math ësht’ i vërtetë.

 

        XVIII

Diell’ ish duke përmbysur,
dita ishte më të ngrysur,
qiell i tër ishte nxirë,
jeta ish bër’ errësirë,
e-vërteta ish drobitur,
gënjeshtra ishte rritur.
Kështu dukej në të parë,
dhe nga punë, që kish ngjarë
mbretëronte Mavijeja,
s’ kish të bënte Fatimeja,
Imam-Hysejni ish vrarë,
Jezitit i vinte mbarë,
kishte mundurë Syfjani,
edhe Shimri e Mervani,
kishin mundur Perëndinë,
edhe Muhamet Alinë.
Po kjo nuk ish e-vërtetë,
ishte nj’ e-rreme ndë jetë,
Imam-Hysejni fitonte,
dh’ e-vërteta mbretëronte,
Imam-Hysen’ ish nderuar,
Jeziti ishte shkretuar,
Hysejni mir nder për jetë,
Jeziti nëmën e-shkretë,
Hysejni kish Perëndinë,
e Jeziti djallëzinë,
për Hysejnë përgjërohen,
në dashurit afërohen,
edhe sonte njerëzija
qajnë për ngjarjet e-tija,
Jeziti me gjithë shokë
nëmënë kanë mbi kokë
dhe këtu dhe nd’ atë jetë,
dhe ndaj Zotit të-vërtetë.
Kush do Muhamet-Alinë,
edhe beson Perëndinë,
do Hasan e Fatimenë,
dhe qan për Imam-Hysenë,
nukë bën jezitërinë,
djallëzin’ e ligësinë,
se ata, që janë vrarë,
e ranë dëshmimëtarë,
ranë për një të vërtetë,
q’ ajo na nderon në jetë.
Armikët e-mallëkuar
s’ e kishinë kupëtuar,
q’ ata Zotërinj, q’ u vranë
e nderuan Qerbelanë.
Atje tek ra zoti ynë,
edhe gjithë gjak e mbynë,
vete dhe sot njerëzija,
falet nër këmbët të-tija.
O lule! moj e-vërtetë!
të qofshim falë për jetë!
Zotërinj, ju kini vuar,
neve na kini nderuar.
O vëllezrë Shqipëtarë!
pa qasuni duke qarë,
dhe mbani zi këtë ditë,
t’ u xbresë nga Zoti dritë.
Pa kujtoni Qerbelanë!
gjithë Zotërinjtë t’ anë!
Me të lënë këtë jetë
Imami, Zot i vërtetë,
Shpirt i math vate te Zoti,
tek kish qënë dhe qëmoti,
gjeti atje Perëndinë,
edhe Muhammet-Alinë,
dhe Fatimmen’ e Hasanë,
e të mirët anë mb’ anë!
të-liqtë s’ ishin përzjerë,
ishin gjithë në skëterrë,
në shum ishinë mundime,
ndë nëm’ e në mallëkime,
si cili kish një myxyrë,
e një fytyrë të-ndyrë,
njër’ ish gomar i xgjebosur,
tjatëri qen’ i kromosur,
se njerëzi s’ u kish mbetur,
vetë posht’ e kishin hedhur!
Kshu ish n’ atë të-vërtetë,
po këtu në këtë jetë
armikët ishin gëzuar,
punën e kishin mbaruar,
kishin nga Jeziti shpresë
ndaj u bënë të-pabesë!
Oh! mëndja sa i gënjente!
s’e dininë ç’ dot’ i gjente!
Imamit kali s’ i ndahej,
hingëllinte sa mënt çahej,
aqë shumë hingëllintte
sa Qerbelan e trondintte,
armikëtë gjith’ i ranë,
e goditn’ e dot s’ e vranë,
pa iku me gulçim shumë,
i-plagosur e për lumë,
erdhi e qëndroj më derë,
hingëlliti dhe një herë,
grat e varfëra e panë,
edhe të qarit j’ a dhanë!
ndënj i-qarëth e i-qetë,
i rrithte gjak tatëpjetë!
fëmija gjith u tmerrua,
dhe drejt kalit u lëshua,
me të math mallëngjim qanë,
edhe kalit kshu i thanë:
Ore kal o kal’ i-shkretë!
ç’ e bëre trimn’ e-vërtetë
ku është nder i njerëzisë!
shtyll e gjithë mirësisë!
mjerë neve! se si mbemë
edhe këtu ç’ dotë lemë!
qysh erth kjo e zezë ditë,
q’ u harruan mirësitë!
koh e-shkretë si u ndrua!
e-mira gjith’ u mërgua!
Ah! o mit’ e zeza mitë,
i bëre gjithë jezitë!
njeri mik sot-për-sot s’ mbeti!
u harua Muhammeti!
Aliu me Fatimenë!
e Hasani me Hysenë!
ç’ ka bërë makutërija!
dh’ e nëmura djallëzija!
qysh e paskemi thënë!
ç’ qe kjo për derëzët t’ ënë!
kaqe burra këtu lamë!
mjerë neve me sy ç’ pamë!
këtë mall si t’ a durojmë!
ç’ na duhetë më të rrojmë
Zot i math! o Zot i-mirë!
fal-na durim e mëshirë.
Kshu qanë me gashërima
me lot e me psherëtima.
Kali dëgjoj këto fjalë,
dhe iku e mori malë,
njeri se pa tjatrë herë
atë kalëthin e mjerë!
Grat ishinë tëmërruar
as në gjum ishinë as xgjuar,
pa thirrë: Neve ku jemi!
paskëtaj të gjallë s’ vemi!
dhe j’ u derth ushtërisë!
si rrebesh i Perëndisë!
I-huaji grat i zuri,
brënda në tëndët i shpuri,
u tha: Hyni brënda, rrini
ju dhe Zejnel-Abidini.
Ajy vetë ndënj më derë,
njeri atje të mos lerë.
Gratë donin të lëftonin,
zëmrënë dot s’ e pushonin!
Armikëtë gjith u dhanë,
bënë plaçkë gjithë ç’ panë,
s’ lanë gjë, po gjith i mblodhë,
i rropnë djajt e vodhë.
Shimri me shokë të tjerë
u lëshuan me një herë,
të-huajnë shum e shanë,
dhe atë ngadish e vranë!
po Ajy vdekjen s’ e dinte,
dor e vdekjesë s’ e zinte.
Zejnel-Abidini ku’ shtë?
than’ apo s’ del, s’ e pa ngushtë.
Nuk e kishin për të lënë,
po Zoti s’ e kishte thënë,
pa ata, q’ ishin pendohur,
fajn e math e kishin njohur,
thanë: Mjaft këto që bëmë
këta që mbenë, t’ i lemë,
në mos po dotë qëndrojmë
në mest t’ ënë të lëftojmë;
armikët u trëmpn ahere,
se mos bëheshin lëvere.
Kshu i mësoj Perëndija,
pa shpëtoj syresh fëmija.
Pasdaj u ngrit ushtërija,
pas atyre dhe fëmija,
dh’ ajy njeriu me besë,
muarr udhën e Qofesë.
Fëmija fort shumë qanë,
kur e lanë Qerbelanë.
Ç’ la atje fëmij e mjerë!
burra m’ emër e të ndjerë!
la shpresën e njerëzisë!
gjithë miqt’ e Perëndisë
gjalljenë nukë e donin!
ato vdekjenë kërkonin!
Zejnel-Abidini qante,
me gratë bashk e zi mbante
mallëngjimnë s’ e duronte,
doj të vdis e të mos shkonte.
Po ajy, që pru Hezhinë,
e zu Zejnel-Abidinë,
t’ i prure tha, Zotit besë
kushdo që lint, dotë vdesë.
Kshu tha dhe gjithë kaluar
muarr udhë duke shkuar
me zëmrë cop e thërrime,
me helm e me mallëngjime.
Ky Zot fëmijën’ e shihte,
po atë njeri s’ e njihte!
i shërbente gjithë vetë,
si shërbëtor i-vërtetë
në kohët të ligësisë
kish njeri të Perëndisë!
fëmija s’ e njeh njerinë
vallë ëngjëllit e xbrinë!
a e kish dërguar vetë
Zot’ i math e i vërtetë!
se zogut, që mbetet shkretë
dhe i varfërë në jetë,
ja bën vetëzë folenë,
mirësit e tij s’ e lenë.
U tha Zejnel-Abidini
armikëvet: Ku na shpini?
Në Qofe e në Sham, thanë,
dhe i muarr e s’ i lanë.
Unjet nga mali ndë rëza,
e vjen në fushët thëllëza,
Imamit j’ u afërua,
pa qau e u helmua,
qepnë me gjak duke ngjyer,
e këmbëtë duke lyer,
iku me vrap mori dhenë,
duke qar’ Imam-Hysenë,
i ra pas edhe pëllumbi
duke ikurë si plumbi,
me vaj e me ulërimë,
me të madhe psherëtimë,
më të-gjith’ anëtë vanë
gjëmënë miqet u dhanë.
Pëllump i-bukur me besë,
ndënj mi varrt të Fatimesë
papo qant’ e nëmëronte
nat’ e dit’ e më s’ pushonte!
Me shumë shok erth Ymeri,
po me pak u kthye derri,
se të-shumëtë u vranë,
p’ andaj shumë shokë lanë,
të vinin ndë dhet të vrarët,
q’ ishin nderë si trarët;
djajt e tyre i mbuluan,
të mirët i lan e shkuan!
Po pshattarëtë dëgjuan,
u ngrinë gjith e s’ mënuan,
burra, gra e foshnja vanë,
i mblodhë tok e i qanë,
pa me të-math nder i vunë
opopo ndë dhet se ç’ shtunë.
Armikëtë e mallëkuar
kishin marrë duke shkuar
kryethitë e Imamit!
j’ a shpinin derrit të Shamit
edhe shokëvet të tjerë
kryet’ u’ a kishin prerë,
pa dhe ato bashk i shpunë,
opopo e madhe punë.
Ymeri natën e-parë
atje tek kishinë rarë
pa n’ ëndërrë Muhammenë,
Hadixhen e Fatimenë,
Alinë edhe Musanë,
Merjemenë e Isanë,
Imam-Hasan e Abasnë,
dhe t’ anë Sadi Vekasnë.
Erdhë gjithë të-helmuar,
kokët i ngrinë nër duar,
pa i puthn e i fërkuan,
shumë qan e mallëkuan,
u dha dhe nj’ e madhe dritë,
e nata u bë si ditë,
Muhammeti duke qarë,
e kokëtë duke parë,
gjith armikët i qërtonte
u ip nëm i mallëkonte,
të-mirëtë gjithë ç’ janë,
i rrininë atje pranë
dhe një kordhëtar i-parë,
shpagë kërkonte të marë
vij një zë nga Perëndija,
edhe thosh si vetëdija:
Zoti është me të mirën
nuk është me egërsirën,
do të-drejtën, të-vërtetën,
se me ato e mban jetën
të-ligënë kush t’ a bënjë,
më së fundi dota gjenjë,
të drejtënë kush t’ a lerë,
n’ errësirë dota bjerë.
Udhën’ e-drejtë e patë,
pse s’ e mbajttë po e latë?
ajy, që bën ligësitë,
bije në të madhe shkitë,
djallëzi e ligësija
është lark nga Perëndija,
edhe gjithë djallëzitë,
s’ dalënë kurrë në dritë.
Zoti u tha të gjykoni,
me të-drejtë të punoni,
u tha të kini mëshirë,
të bëni nga-herë mirë,
të-drejtënë mos e lini,
në arrati të mos bini,
të mos lini njerëzinë,
të mos e ngisni njerinë,
mizën u tha të mos ngisni,
e ju njerëzinë vrisni!
s’ dëgjuatë Perëndinë
po bëtë zot djallëzinë
latë më nj’ anë uratën,
muartë dëmn e mëkatën
lat’ udhën e Perëndisë,
i ratë pas djallëzisë
i vajttë pas Mavijesë,
nëmënë muartë pjesë!
me djallëzi e me mitë
u bëtë gjithë Jezitë,
latë Musan’ e Harunë,
e u bëtë Firaunë,
të-tër’ u bëtë Nemrutë,
në zjart Ibrahmin’ e shtutë,
Isufnë për pak e shittë,
edhe sytë tuaj qittë.
Ajy që shet të vëllanë,
dhe vret t’ ëmënë e t’ anë,
s’ ka pjesë pej njerëzije,
edhe ndjesë Perëndije,
latë Merjemn’ e Isanë,
u bëtë ng’ ata që vranë,
latë Muhammet-Alinë,
pa bëtë Jezitërinë,
harruatë mëmëdhenë,
u bëtë me Mavijenë,
të-mirënë posht e hodhtë,
të-ligënë zut e xgjodhtë.
Po mëndja mos u gënjenjë,
Zot i-math dota çpërblenjë.
Kshu pa ëndërr atë natë,
pa u ngrit me shumë datë
dhe fjala i ndenj si thikë
në zëmër e i dha frikë.
Ushtëri e-mallëkuar
u ngrit edhe duke shkuar
vate në Qofet të shkretë,
që dotë shuhej për jetë;
bij përpara ushtërija,
pas asaj vinte fëmija.
Ybejdi, qen i skëterrës,
kishte dalë jashtë derës
jashtë derës’ së qytetit,
marë mënyrën’ e mbretit
bashkë me qen’ e-pabesë
ish njerëzi e Qofesë,
ca armik’ e të-gëzuar,
dhe ca miq e të-helmuar.
Me të-madhe kërcëllimë,
me poh’ e me shumë sqimë
hyn në Qofe ushtërija,
pastaj hyri dhe fëmija
në qytet të-mallëkuar,
që ishte për të rrëzuar.
E pa Zejnel-Abidinë
Ybejdi, që ngjan m’ Alinë,
pa shumë uzemërua,
tha, popo, fara s’ ushua.
Vat’ e ndenj në vënt të-tija
djalli vet’ e djallëzija
dhe tha, Zejnel-Abidinë
thirr-ma-ni këtu taninë.
Imami yn’ atë donte
se po vdekjenë kërkonte,
vate dhe pas shërbëtori,
nuk e la vetëm i gjori
Zejnepa u nis të vdesë
më s’ i mbeti fare shpresë
te Ybejd’ i nëmur vanë,
dhe ndenjn’ e fjalë s’ i thanë.
Ybejdi i tha: Ti grua
ç’ deshe këtu pa më thua?
Zejnepa q’ ish grua trime,
j’ u përgjiq me mallëngjime.
O ti! qen i-bir’ i qenit
jam motr’ e-Imam-Hysenit
paske dhe fjal’ e më thua!
më nëmëron mua grua!
nuk’ u pi dheu të tërë
më ç’ punë, që kini bërë
edhe më nukë pendohi
s’ kini turp të turpërohi!
djalli ju u ka verbuar!
mëndjen u ka turbulluar
pa bëni kshu të këqija!
a u shoftë Perëndija!
Kshu the! Zonj e gjithë grave
s’ at ëm’ e t’ yt et’ i ngjave.
Ishin mbledhur njerëzija
bërë posi mizërija.
Ybejdi u zëmërua,
pa shumë u sgurdullua,
dhe i tha Imamit t’ ënë:
Po ti djalë ku ke qënë?
në Qerbela pse s’ të vranë
gjall në jetë pse të lanë?
Djali pakëz u mejtua,
i tha: Pse më pyet mua?
unë vdekjenë kërkonja,
nukë donja më të rronja,
desh të më vrit ushtërija,
po më shpëtoj Perëndija,
është dor e Perëndisë,
mi duart të njerëzisë!
po pse të bëhej kjo punë?
vallë ç’ faj kisha bër’ unë?
njeriu të jet i mirë,
pa kur të jet egërsirë,
si ju e si mbreti juaj,
mirësin e ka të huaj!
mua zëmëra s’ më trëmbet,
dhe shpirti aqe s’ më dhëmbet,
gjyshn’ e t’ im ati e vratë,
dhe gjyshnë t’ im e t’ im atë!
unë, i-bir’ i-atyre!
rri kundrejt kësaj myxyre!
kini gojë, të më flisni!
këtu jam përse s’ më vrisni!
S’ qenë mjaft ata, që ranë
pa ke keq se pse më lanë?
Kshu tha djali me të qetë!
Zot i-math e i vërtetë!
bënë çudi njerëzija
nga mëndj’ e nga fjal’ e-tija.
Ybejdi u ashpërua,
edhe shum u egërsua!
thirri, merr-e-ni dh’ e vrisni!
e tani ndë dhet t’ a kllisni!
Armikët e-nëmur erdhë,
Imamit siprë j’ u derdhë!
Zejnepa me vrap e zuri,
dhe dorën sipër i vuri,
pa thirri: O të pabesë!
Komb’ i-ndyr’ i-Mavijesë!
vris-më-ni, vris-më-ni mua!
se më rrojtje nukë dua!
bini! të-paudhë! bini!
djalëthinë mos e ngini!
Tek thoshte Zejnepa fjalën,
dh’ e kish pushtuarë djalën,
pleqt’ e-vjetër e të-ndjerë,
si Erkami me të tjerë,
edhe shumë miq e trima,
që i mbuloj gashërima,
se besonin Perëndinë,
të-tërë më këmb’ u ngrinë!
në mest të tyre një burrë
thirri: Kjo s’ bënetë kurrë!
ish një djal i-holl i-gjatë,
pa vu dorënë në shpatë,
njerëzija u përzjenë,
Ybejdi e doj Qofenë,
pa u trëmp e dorë hoqi,
edhe pleqësin e ndoqi!
Zejnepa me pleqësinë
dhe me Zejnel-Abidinë
e me shërbëtorë shkuan,
nga rrezik i-math shpëtuan!
Shtëpi gati kishin bërë,
të rrij fëmija e-tërë,
n’ atë shtëpi i dërguan,
dhe botënë e ndaluan,
vunë njerës të mos lenë,
as gra as burra të venë,
pa erth u përzje qyteti,
u ngrit më këmbë rrëmeti;
Ybejdi për të qetuar
botën e për të pushuar,
Zejnel-Abidin e gratë
i nxorri gjithë me natë,
nisi pesë mijë vetë,
i dërgoj në Shamt të shkretë,
mi gjith’ ata ushtëtarë
Shimrinë vuri të-parë!
edhe Hasin’ e Zehirë
dy armikë të pështirë!

 

        XIX

Fjala posi zokth’ i shkruar
me vrap duke fluturuar
u përhap e mori dhenë
mësuanë gjithë ç’ qenë,
qau gjithë njerëzija
për gjith ato të këqija,
pa miqt e asaj fëmije,
q’ ishin njerës Perëndije,
miqtë e Aliut zinë
zun’ e Muhamet-Alinë,
bot’ e-tër u ngrit më këmbë
donin t’ a hanin me dhëmbë
gjithë tufën e Syfjanit,
të Jezitit, të Mervanit,
më shum Ybejd-faqe-zinë,
e të-tërë ushtërinë.
Edhe ata miqt’ e-tija,
edhe vetë jezitërija
e-tërë bota Jezitnë
pas kësaj shum e mërzitnë,
edhe njerëzin e tija,
po i munte djallëzija!
këtë ditë u mbarruan
punëtë gjith u ç’ quan,
më nj’ anë mbet Perëndija,
m’ anët tjatrë djallëzija,
kush desh Muhamet-Alinë,
zu besën e Perëndinë,
i bëri nder njerëzisë,
i vate pas mirësisë,
edhe u bë mik me besë
për Hysejn e Fatimesë,
të-tjerët zunë Syfjanë,
edhe Jezitn e Mervanë,
me të gjitha ligësitë,
e të tëra djallëzitë!
njëri xgjodhi të vërtetën,
la gënjeshtrën e të-metën,
tjatëri mori të rremën,
vu përpara thash e themën,
njëri i pat Zotit mallë,
e tjatëri xgjodhi djallë,
një desh Zejnel Abidinë,
një u bë me mbretërinë!
Në Sham po vinte fëmija,
dhe kokët e ushtërija,
ato kokë nga do shkonin,
çudi të mbëdha tregonin!
po armikëtë s’ besojnë,
djallëzitë i ndalojnë!
Tek shkonin udhës’ së Shamit,
thoshte kryet e Imamit:
Mjer’ ajy q’ ësht i-pabesë!
e s’ ka njerëzije pjesë,
mos pandeh, se Perëndija
s’ e di ç’ bëjnë njerëzija,
mirësinë ka pëlqyer,
ç’ do punë e ka çpërblyer,
ajy, që ësht egërsirë,
s’ munt të gjenjë kurrë mirë,
kush ti ndihnjë njerëzisë,
miku ësht i Perëndisë,
ajy, që zë djallëzinë,
s’ piqetë me Perëndinë,
njeriu në këtë jetë
duhet të jet i-vërtetë,
mirë duhet të punonjë,
sa të jet e sa të rronjë,
atë, që bën, dotë gjenjë,
se Zotnë s’ munt t’ a gënjenjë.
Këto fjalëzë nga-herë
thoshte kryethit e-prerë
po vetëm miqt’ i dëgjonin,
dhe zëmrën e fortësonin,
miqtë shtonin dashurinë,
armikëtë djallëzinë,
djallëzija po u shtohej,
e shkreta frik po madhohej.
Ata, që mbaninë besën,
deshnë udhënë t’ u presën,
t’ a shuajnë ushtërinë,
e të vinte në greminë,
po fëmijënë kujtonin,
pa s’ muntninë të kuxonin.
Jeziti i-mallëkuar
punën e kish kupëtuar,
q’ u bë sa s’ qe për të bërë
se u ftoh një komp i-tërë,
e pa që kish tepëruar,
po isht’ e bërë dh’ e-shkruar,
më nj’ anë shum gëzohej,
më nj’ anë frika i shtohej,
dhe thosh të tjerit i vranë,
po një syresh pse e lanë!
Kshu thosh me vehtet të-tija,
po kur vinte pleqësija
e-tërë shum e mejtuar,
e gjithë të zemëruar,
u thosh: Deshnë vet’ e bënë,
të till urdhër s’ pata dhënë!
Shimr’ i lik i-mallëkuar
q’ ish fare jezitëruar,
këtë vesh e kishte marrë,
pa dërgoj njerës më parë.
Beshir-Maliq i-pabesë
që kish nga Jeziti shpresë,
kryet’ e Imamit shpije
te Jeziti shpirt Mavije,
pa i thotë: Derth florinjtë!
më mbush grushtin e pëqinjtë!
se një njeri kemi vrarë!
q’ ish i-math shum e i-parë!
i-parë nga mëm e atë
edhe burrë trim me shpatë!
ish m’ i-mir i njerëzisë
ndaj nesh e ndaj Perëndisë.
Kështu tha Beshir-armiku,
edhe ndenj më këmb e s’ iku,
Jeziti i-mallëkuar
kishte një shufrë nër duar,
kokën e vuri re mirë,
q’ ish si dita më të gdhirë,
me purtekët e goditi
mallëkim-shum’ Jeziti!
Në të-liqt ishte i miri,
plaku i vjetërë, Nemiri,
vdekjenë nër sy e mori,
pa i tha me fort i gjori:
ç’ bën ashtu dora t’ u thaftë
Zot’ i-vërtetë të vraftë
atë kokë, q’ është prerë
e kisha parë nga-herë,
që e putht’ edh’ e fërkonte
i-pari ynë dh’ e donte
nuk e pashë Muhammenë
kurrë pa Imam-Hysenë,
gjithënjë më krah’ e mbante!
e kurrë soje s’ e ndante,
e puthte dhe psherëtinte,
se ç’ dotë bëhej e dinte,
pa më thosh: Për këtë djalë,
Nemir të thuash një fjalë
mallëngjimi nuk e linte,
më tej fjalënë s’ e shpinte,
i-ziu s’ e kupëtonja,
rrinja i qet e dëgjonja;
thoshte: Kushdo të kuxonjë,
të m’ i flas’ a t’ a mundonjë,
nga Zot’ i-math dot’ a gjenjë,
vet’ ajy dot’ a ç’ përblenjë.
Kështu rrëfeu Nemiri,
qau dhe tha i-pavdiri,
për se më la Perëndija
të shoh këto të këqija
Nemiri kshu tha i-gjori,
pa Jeziti jasht’ e nxorri!
pleqt’ e-tjerë gjithë qanë,
e Nemirit pas i ranë.
Jeziti i mallëkuar
fajn’ e tij për të mbuluar,
s’ mundi të vriste Nemirë,
pa vu e vranë Beshirë!
se punën e pa q’ e prishi,
rrezik përmi krye grishi,
pa djallëzitë përmblodhi,
fajnë në të tjerë e hodhi,
Mavijeja me Mervanë
kshu nuk’ e varrë Esmanë.
Beshiri tha: Ne s’ i vramë,
na dërguatë pa vamë,
bëmë atë, që na thatë,
ne s’ i vramë, ju i vratë.
Këto tha p’ andaj e vranë,
e bënë cop’ e s’ e lanë!
Pa Shimri i-mallëkuar
ngjarjenë me të dëgjuar,
i la shokëtë dhe iku,
e u arratis armiku
dhe të parët gjithë ç’ qenë
të-tërë muarrë dhenë,
të-pakëtë dhe fëmija,
djalli edhe Perëndija,
erdhë në Qytett të-shkretë,
pastë nëmënë për jetë.
Ish bërë gati shtëpia,
që dotë rrinte fëmija,
me nat shum atje i shpunë,
dhe njerës më derë vunë,
ndaluanë njerëzinë,
s’ lanë të ven e të vinë.
Eslemi, q’ ish plak i ndjerë,
edhe shumë pleq të tjerë,
gjithë Jezitit i vanë,
edhe ndëjnë pa i thanë:
Pun e-madhe është bërë!
u rrëzua jet’ e-tërë.
Këtë punë qysh e bënë?
vallë kush u kishte thënë,
t’ a sjellën në këtë shkallë?
kush u dha urdhërë vallë?
Ybejdi i mallëkuar
kshu u tha duke dërguar?
fati ynë sot u thye!
këta i kishim mi krye!
pleqt e gjorë kështu thanë,
dhe me lot të gjithë qanë.
Nem-na kokët, tha Eslemi,
të nisemi e të vemi,
në Qerbela, t’ i mbulojmë,
sa të mundim, të nxitojmë
se neve trupat i njohim,
po pa të vemi t’ i shohim.
Gjithë kokët u’ a dhanë,
Eslemi me shokët vanë,
në Qerbela i mbuluan,
punë të-mirë punuan.
Më pasdaj dhe lejë dhanë,
fëmijën van’ edh’ e panë,
po me Zejnel Abidinë
njerëzija u çudinë,
se vërtet nga goj’ e tija,
fliste vetë Perëndija!
Pleqt’ e urtë më s’ mënuan
fëmijëzën e dërguan
në qytett të Medinesë,
se s’ ishin gjithë pa besë,
u dhanë Numan-Beshirë,
q’ i shpuri bukur e mirë.
Ishte mbledhur njerëzija
në qytett si mizërija,
gjithë bota duke qarë
kish ardhurë më të parë.
Në Medine erth fëmija,
q’ e prit gjithë miqësija,
pa të-tërë erdh’ i xbrinë
me Muhammet-Hanifinë.
Ishte përmbysurë jeta,
kish rënë posht e-vërteta!
koh e shkretë ishte ndruar
jeta ishte shëmëtuar
zëmëratë ishin djegur!
shpresë gjëkundi s’ kish mbetur
e mori vesh njerëzija,
q’ e mbyti jezitërija.
Bota më këmbë u ngrinë,
Imam Zejnel Abidinë
gjith’ e njohnë për të parë,
dhe i vanë duke qarë
dorënë të-tër i zunë,
dhe mi krye e vunë.
Imami u tha: U dua,
si më doni dhe ju mua,
po s’ e mbanj dot këtë barrë
pa nukë bëhem i parë,
se sot u ngjall djallëzija,
s’ ka të bënjë Perëndija,
unë zura Perëndinë
nuk’ e qas dot djallëzinë,
është pun e shëmëtuar,
do kohë për të qerruar,
ndaj u lutem, të më lini,
nër djallëzi mos më shtini.
Njeriu ësht’ i mahnitur
sot shumë dhe i paditur,
mëndjenë gjersa t’ a mbledhë
shumë ujë do të rjedhë,
unë s’ zë dot madhëritë,
dhe dëmet e djallëzitë,
në punë kaqe të marë!
qysh munt të bëhem i parë
punëratë, që më ngjanë,
në jetë shpresë s’ më lanë,
pa lashë plakn e shtëpinë,
zura dhen’ e Perëndinë,
dot’ i falem Perëndisë,
t’ i ap udhë njerëzisë.
Kshu tha, po ata s’ e linin,
të parë donin t’ a vinin,
sa u dha e kupëtuan,
i vuri mbë udh’ e shkuan.
Këtej shpresën duke prerë,
vunë Abdullllah-Zyberë
në Meqe gjithë të parë,
pleqësi e luftëtarë.
Ubë nj’ e madhe rrëmujë,
lufta mori shumë bujë,
Jeziti prishi Meqenë,
përvëloj dhe Medinenë!
ishte ngritur njerëzija,
parësi e vegëlija,
gjakn’ e Hysejnit kërkonin,
Jezitnë e mallëkonin.
Jeziti i-mallëkuar
fjalëtë me të dëgjuar,
u sëmur, ra në rënkime,
e në të mbëdha lëngime,
se Zoti, q’ ësht i-vërtetë,
s’ le gjë pa shpagë në jetë.
Ngordhi, pa çpejt njerëzija
shpëtoj nga duart e tija,
vate drejt e në skëterrë,
atje mbet për kurdo-herë,
gjeti atje Mavijenë,
dhe gjithë të-titë ç’ qenë,
pa atëhere u xgjua
edhe ndënj e u mejtua,
mundonjësit e përpshinë,
edh’ e hodhë në greminë!
me vehte vallë ç’ ka marë
nëm’ e mallëkim me barrë,
veç atë nëmën e-shkretë,
ka fituarë për jetë!
O njeri! mba Perëndinë!
hidhe poshtë djallëzinë!
Djall’ i-ndyr’ i-mallëkuar,
q’ ishte si qen’ i tërbuar,
la të-birrë Mavijenë,
e j’ a dha në dorë frenë.
Ndenj Mavijeja i dytë
në front edhe hapi sytë,
po kur i tfaqet një hije,
trëmbet e nga froni bije,
pasdaj mblodhi njerëzinë,
parësin e pleqësinë,
u tha: Mua të më ndjeni,
një mbret tjatërë të gjeni,
në një fron të-gjakëtuar,
të nëmur, të-mallëkuar,
të-ngrehur pej djallëzije,
unë s’ rri, se s’ më ka hije,
pa im gjysh edhe im atë
qenë shumë dorë-gjatë,
vranë Alin e Hasanë,
q’ ishin Zotërinjtë t’ anë,
vranë djemt e Fatimesë,
q’ u pru gjithë bota besë,
gjithë këto të këqija
s’ i ndjen kurrë Perëndija,
është fron i-mallëkuar,
ngrehur me gjak të-uruar,
ç’ bën’ ata s’ e bënj dot unë
s’ është për mua kjo punë
kur e mejtonj ç’ kanë bërë,
zëmra më dridhet e-tërë!
Kshu tha dhe u hoq më nj’ anë
po djajtë gjall nuk’ e lanë,
më nesëret e helmuan,
të-gjorënë dh’ e mbuluan!
ferra bëri trëndafilë,
gal’ e egërë bilbilë!
për atë fron të pëgërë
shumë punë ishin bërë,
pa s’ rrij dot njeri i-mirë,
se kish nëm, ish i-fështirë!
Të-parëtë gjith’ u zunë,
pa u bënë shumë punë,
më ç’ do çip të ç’ do qyteti
ish bërë një farë mbreti;
Ybejdi me shumë shokë
u mblodhë kokë për kokë,
kishin keq për djallëzinë,
mos humpnin jezitërinë!
papo u mblodh e u lodhë,
dhe djall e vërtetë xgjodhë!
në mest të tyre u vranë,
e kë vunë mbret? Mervanë.
Opopo! Mervan-qafoku
ndënj në front posi maçoku.

 

        XX

Ëngjëll! xbrit nga Perëndija
e jakë nër mënt të-mija,
se dotë rrëfenj Myhtarë,
kordhëtarë trim të-parë,
Ibrahim-Maliq-Eshterë,
dhe Sylejman’ e të-tjerë,
q’ ishin burra të vërtetë,
dhe pa shok në këtë jetë,
pa pasdaj dh’ Eba-Myslimnë
burrën e-vërtetë, trimnë,
po jakë me ëmbëlsirë,
e m’ i sill në mëndje mirë.
Ishte shuarë Syfjani,
po kish mbeturë Mervani,
q’ ishte rrënj e djallëzisë
ngaj e gjithë ligësisë,
mbretëronte vetë djalli,
prapësin ajy e kalli.
Ishte shumë i-pabesë,
mos pastë nga Zoti ndjesë
po njeri nuk e dëgjonte,
se sicili mbretëronte.
Abdullllahu i Zyberit,
q’ i kish këmbët si të drerit,
kishte marrë shumë bujë,
ish bërë vëndi rrëmujë.
Ata që donin Alinë,
dhe ishin me Perëndinë,
gjakn e Imamit kërkonin,
më të gjith anët lëftonin,
po Zotn e-mirë, Myhtarë,
q’ ish nga të-gjithë mi parë,
armikët e kishin zënë,
brënda e kishin vënë,
edhe kur vranë Myslimnë
mbyllur e kishin trimnë,
dhe në myxyrët të shkretë
e mbyllë, pa s’ rrij i qetë,
ndë hekura ish ngarkuar!
e mbanin brënda në quar,
posi dragoj shkrefëtinte!
në t’ errët e sokëllinte!
Mbani mënt Maliq Eshterë?
u ngjall prapë këtë herë,
ish i-biri, Ibrahimi,
burrë si i ati trimi!
Hëna hahet e venitet,
pasdaj prapë përsëritet,
pa i ati tek i biri
pshihetë, ka thën i-miri.
Ibrahimi ishte rritur,
edhe nd’ arm ishte stërvitur,
me zëmrët të-tija fliste,
për Imamët doj të vdiste.
Sylejmani burr’ i-ndjerë,
plak mbi gjithë pleqt e tjerë
q’ ish i urt e fort i mirë,
edhe me shpirt të-pavdirë,
nat’ e dit’ ajy zot qante,
për Imamëtë zi mbante;
ky plak ishte bër i-parë
për mbi gjithë kordhëtarë,
Sylejman Sardi! o lule!
kordhën e larë ç’ e shkule!
armikëtë i përndave,
më të shumëtë i vrave!
e rrëfeve dashurinë,
që më kishe për Alinë,
dhe për mëmë-Fatimenë,
për Hasan e për Hysenë.
Njëzet mij’ u mblodhë trima,
me armë si vetëtima,
dhjetë mij ish kalorija,
edhe dhjetë këmbësija,
gjithë burra të shëndoshë,
dhe djalosh e bukuroshë,
gjithë kordhëtë i xhveshnë,
rrojtjenë më nuk e deshnë,
pa e bënë besa besë,
sicili deshi të vdesë,
së-pari të-tërë vanë,
të shininë Qerbelanë,
të shihnin vëndin e varrë,
e gjaknë, që dhe s’ ish tharrë.
Së-largu posa e panë
me sy burrat Qerbelanë,
gjithë nga kuajtë xbritnë,
edhe thirr e ulëritnë,
me gashërim shumë qanë,
puthnë dhen e përmbys ranë
me mallëngjim gjith u verdhë,
edhe kokë jasht u derdhë
gjithë ata trima shokë
hodhë pluhurë mbi kokë,
duke qar e duke vrarë,
po vininë më të parë!
Zëmëra sa vij u ngrohej,
dhe dashurija u shtohej,
kur u qasn e panë varrë
ata trima kordhëtarë,
thirrë gjith e ulëritnë,
ëngjëllitë posht i xbritnë!
rreth varrit të-tërë ranë,
e me vaj të gjithë qanë!
Sylejmani duke qarë,
u derth’ e puthi varrë,
pa tha: Djal’ i Fatimesë!
o trëndafili me vesë!
armikëtë qysh kuxuan!
të zunë e të munduan
edhe të pren e të vranë
kurcim pikë nukë lanë!
të vrau komp i pabesë
këlyshët e Mavijesë
për ne të-zest’ u përpoqe
të këqija shumë hoqe!
të la gjithë njerëzija!
i mbyti makutërija
lanë Muhamet Alinë!
edhe ty e Perëndinë!
të dhanë shumë mundime!
të-këqija hidhërime!
pse s’ u ndoth një trim me besë
për derët të Fatimesë!
t’ ishte trim, burr i-vërtetë,
të bëhej me shumë vetë,
armikëtë t’ i shkurrtonte!
edhe ty të të gëzonte!
po gjithë bota të lanë!
e armikëtë të vranë!
myxyr e madhe na gjeti!
sy e faqe më s’ na mbeti.
O ëngjëlli i vërtetë
të qofshim falë për jetë
për këtë të madhe plagë
neve sot kërkojmë shpagë
dotë vdesimë të-tërë
për këto që janë bërë
sa të vejë më gju gjaku.
Këto fjalëzë tha plaku,
ajy plaku i-uruar
me zemrë të përvëluar
nëmëronte duke qarë,
e duke puthurë varrë
lottë si krua i vinin,
nga mjekr’ e bardh i binin,
dhe shokët të-tërë qanin,
lotët s’ muntninë t’ i mbanin!
Një dit’ e një natë qanë,
pasdaj u ngrinë dhe vanë,
e lanë varr e Imamit,
muarrë udhën e Shamit,
gjithë tok e bënë benë,
as një armik të mos lenë.
Mervanit van’ e i thanë,
të madhe frikë i dhanë,
pa mbleth gjithë djallëzinë
e përhapi ushtërinë,
dolli posi mizërija
ushtëri e shkret e-tija.
Ata trimatë me besë
sipr’ u hodhë posi shpesë,
të gjithë shpatat i xhveshnë,
i dhan’ armikut rrebeshnë!
bënë fort të madhe punë
gjaknë gjer më gjut e shpunë!
mijëra herë lëftuan,
të-tër’ armikët i shuan!
me trimëri i përlanë,
pa dhe ata vetë ranë!
ra dhe Sylejmani vetë,
plaku trim, burr’ i vërtetë,
dhe ata trima që mbenë,
prapë e zunë Qofenë.
Pas këtyre dhe të-tjerë
burra, trima e të-ndjerë
duallë, si Nati-burri,
e si Muhammet Maxhuri,
dhe të-tjerë, që lëftuan,
armikëtë gjith i shuan.
Mervani nat’ edhe ditë,
po mejtonte djallëzitë,
gruanë që kish më parë
Jeziti, ky e kish marë,
kjo grua kish dhe një djalë
nga Jeziti, q’ ish i çalë,
Mervani djalën s’ e donte,
e kërkonte t’ a helmonte,
pa i mblidhen gjithë gratë,
edh’ e mbytnë një natë!
vate shpirt i-zi, i errët,
u fut brenda në skëterrët!
hyri në dhet djalli vetë,
mallëkim pastë për jetë!
Ngordhi djalli, la të birë!
q’ ish dhelpër edh’ egërsirë!
Abdul-Meliq’ i pabesë
zu këmbën e Mavijesë!
Myhtari brënda po rrinte,
si dragoj po shkrefëtinte,
këto pun’ i kish dëgjuar,
dhe shum ishte ashpëruar,
papo zëmëra i zjente,
e pushim s’ muntte të gjente,
pruri nër mënt Qerbelanë,
edhe lottë çurk i vanë!
i vanë lottë si lumi,
pa u pre dh’ e zuri gjumi.
Pugjalli i trimërisë
veshi rrobazët e zisë,
pa i erdhi përmbi krye,
në ëndërrë j’ u rrëfye,
Myhtar! Myhtar! i tha, ngrehu!
se nev’ e-zeza na preu!
oh! ç’ na ka bërë armiku!
Kështu tha dhe me vrap iku.
Myhtari u tëmërrua!
si i-ndërkryer u xgjua!
po hekurat e rrëndonin,
s’ tundej dot, se e ndalonin!
Thirri Muhammet-Alinë,
pa mblodhi gjithë fuqinë,
i ndihu dhe trimërija,
edhe vetë Perëndija.
Hekuratë duke thyer,
e muretë duke çqyer,
dolli jashtë si dragua,
fluturoj posi fajkua.
Posa e pa njerëzija,
i ra pas si mizërija.
Dhe Muhamet-Anifinë,
q’ e kishte atë Alinë,
armikët e kishin zënë,
dhe në burk e kishin vënë;
Myhtari me shok arriti,
me vrap nga burgu e qiti,
pa i tha: Ne kemi dalë,
po pej teje duam fjalë,
të-gjithë dotë lëftojmë,
sa të jemi e të rrojmë,
shpagënë s’ e le pa marë,
gjer sa të më bëjnë varrë,
gjaknë më gjut dot’ a shpije,
kalënë më not t’ a shtije,
kur e kujtonj Qerbelanë,
edhe Zotërinjtë t’ anë,
me shpatë më vjen t’ u bije
dhe yjtë përdhe t’ i shtije!
Kështu tha trim i-vërtetë!
të qofsha falë për jetë!
Muhammeti vu të parë
mi gjithë trima Myhtarë,
me Muhammet Anifinë
panë Zejnel-Abidinë,
q’ ishte drit e Perëndisë
në mesthit të njerëzisë,
e puthi në krahruar
me zëmrë të-përvëluar;
Imami i dha uratë
ati trimit jetë-gjatë.
Myhtarë tekdo e panë,
gjithë trimat pas i ranë,
kish trim mi trimat e-tjerë
Ibrahim-Maliq-Eshterë
Ibrahim! O jetë-gjatë!
se ç’ e nderove t’ ët atë!
kush besonte tjatrë herë,
t’ a shih gjall Maliq-Eshterë!
veç ajy Zot’ i-vërtetë,
që i bën punëtë vetë.
Ibrahimi me Myhtarë,
burratë trima të-parë,
me shumë shokë të-tjerë,
të gjithë trima të ndjerë,
rrojtjenë më nuk’ e donin,
gjakn e Imamit kërkonin,
fluturuanë si shpesë,
edhe ju derdhë Qofesë,
papandehurë i ranë
edh’ e zunë an e mb’ anë,
u bë rrëmujë qyteti,
u ngrit më këmbë rrëmeti,
qaninë foshnjat e gratë,
sterr ish bër e shkreta natë!
gjaku vinte posi krua,
rrith udhëvet si përrua!
erth mëngjezi, u bë dita,
e dhenë e mbuloj drita,
armikët në dhet i vunë!
qytetnë në dor e shtunë;
kshu dhe qytetet’ e-tjerë
i muarrë me një herë.
Ndënj j’ u fal Zotit së pari,
pa tha me zëmrë Myhtari:
Zot i-math! o Zot i-mirë!
mua paskëtaj mëshirë
në zëmërë mos më lerë,
urdhëri yt të m’ a ngrerë!
dua të mar mirë shpagë,
për këtë të-madhe plagë!
dotë bënj ato, që bënë
armikët për Zotnë t’ ënë!
atë, që bënë, t’ a gjejnë,
bres pas brezi t’ a rrëfejnë;
qysh i ç’ përblen Perëndija
gjithë ç’ bëjnë njerëzija!
Kshu tha dhe kërkoj uratë,
pa shturi dorën mi shpatë,
dhe tha: Shokë! më ç’ mënojmë,
tani shpagë të kërkojmë
nga gjithë ata, që vanë
në Qerbela, e gjall janë,
së pari dua Ymerë,
q’ ish i-parë mbi të-tjerë,
edhe Shimrë-Dylxhevshenë,
pa dhe të tjerët sa qenë!
Mori urdhërin’ e-tija,
dhe u përhap njerëzija.
Ymerë në dor’ e vunë!
popo lidhurë j’ a prunë!
nëpër trekt trimat e shkonin
njerëzija e vështonin.
Ku e ke, o djall i thanë
Rijën e Taberistanë?
se ti nga makutërija
bëre aqe të-këqija
lakëmimetë të tallë
s’ dinje se jeta ka shkallë
ishnje shum i math një herë!
po sot të shohëm të-mjerë!
s’ lënka gjë Zot’ i vërtetë
pa shpagë në këtë jetë.
Shum ajy, që bëka mirë
mirësija ësht’ e-pavdirë.
Ymerit këto i thanë,
gjithë bota kur e panë.
Trimat Myhtarit j’ a prunë
Ymerë dhe posht’ e vunë,
e di se ç’ ke bër’ i thanë,
edh’ e therrë posi kanë.
Pas ati Shimrinë prunë,
nëmë-madhë posht e shtunë,
pa të-tër e mallëkuan,
ç’ kishte bërë j’ a kujtuan,
pasdaj datë duke dhënë,
mijëra copë e bënë.
Pas ati Sinanë therrë
e shtrinë mbë dhe si derrë
më s’ u lanë fis e farë
s’ mbet as një syresh pa vrarë.
Pasdaj të-tjerëtë zunë,
me radhë në dhet i vunë
në Qerbela sa u ndodhë,
po-thua të-gjith i mblodhë,
dhe të-tër’ ata që qenë
bërë miq me Mavijenë,
anën e Jezitit mbanin,
edhe Imamët i shanin,
i shkurtoj Myhtari vetë,
trim’ i math e i-vërtetë
edhe prapë rrinte e qante,
mafesnë në dor e mbante,
thosh s’ lahet me gjakt të qenit
gjaku i Imam-Hysenit
pa nga Zoti mir e gjenë
më qaf e paçin vehtenë,
kush e nistë ligësinë,
e gjettë më Perëndinë,
me ato që kanë bërë,
duhet të vdesin të-tërë
as një donja, të mos linja,
të tërë në dhet t’ i vinja
Zot i math’ e i-vërtetë
të më lesh në këtë jetë
gjer sa as një të mos mbesë
nga ajy komb’ i-pabesë!
në zëmrë mos m’ ep mëshirë
se u bën të liqet mirë,
po sa t’ i mbaronj më lerë,
pasdaj vdekjenë të më ngrerë.
Këto fjalë thosh Myhtari,
i dridhej buza së qari
Qerbelanë e kujtonte!
zëmëra nuk’ i duronte!
me lot shumë duke qarë,
të-paudhët i ka vrarë.
Më të-gjith anët lëftuan,
armikëtë i shkurtuan,
të-tërë në dhet i shtunë
gjaknë për mi gjut e shpunë
mbuloj gjaku gjithë dhenë
të-tër armikët’ i prenë!
u shua far e Syfjanit
e Jezitit dh’ e Mervanit
humpnë miqt e Mavijesë,
gjithë ç’ qenë të pabesë.
Zot i math thoshte Myhtari
trim i-mir e punë-mbari,
të qofsha falë për jetë
Ti je vërtet i-vërtetë
nukë le gjë pa ç’ përblyer,
edhe zëmërë të-thyer
të-mirënë e nxjerr mirë,
mirësija ësht’ e-pavdirë,
i ligu gjen ligësinë,
edhe vete në greminë!
Ësht’ e-mirë urtësija,
mirësi e njerëzija,
është udh e Perëndisë
mirësi e njerëzisë,
po kur shtohet ligësija,
sa s’ e duron Perëndija,
bënet jeta errësirë
dhe syri s’ të sheh të mirë,
e s’ bën punë urtësija,
ësht’ e mirë trimërija,
bujku sheh gjëmbatë n’ arë,
pa i tharr sa munt më parë.
Se punënë kshu e zunë,
gjer më këtë shkall e prunë,
kshu e nisnë kshu e sosnë,
gjithë kombin e brengosnë,
i bër’ i-bir i Syfjanit,
dhe qenëri e Mervanit,
edhe të tjerë më parë
hapn’ ugar’ e hodhë farë,
hapn’ ugar ligësije
hodhë farë djallëzije,
pa e rritnë Mavijenë
madhuanë Mervan-qenë
që nga kreji kshu e nisnë,
sepo nga besa lëvisnë
fajëtor e tradhëtorë
kanë qënë nënë dorë
kushdo, q’ u bë i-pabesë,
mallëkimnë pastë pjesë.
Kështu thoshte edhe qante,
për Imamëtë zi mbante.

 

        XXI

Ybejdi nga Shami dolli,
shtatë dhjetë mijë solli
armiku i Perëndisë,
mundonjës i-njerëzisë,
po vinte me shumë bujë,
e me të madhe rrëmujë,
kish shumë trima të-parë,
të-dëgjuar kordhëtarë.
Ibrahimi u lëshua,
fluturoj posi fajkua,
i dolli me mijë tetë
trim i-math e i-vërtetë.
Ushtëri e-mallëkuar
gjithë dhen e kish mbuluar,
te lum i-Zapit kish rënë,
vëndinë e kishte zënë.
Nga zotërinjtë ç’ kish mbetur
Ibrahimi ç’ kishte gjetur
nga i par’ i-njerëzisë,
e nga mbret’ i-urtësisë,
më një arkë i pat vënë,
me vehte i kishte shpënë.
Armikët i-kishte parë
njeriu i tij, q’ ish ndarë,
pa lark syresh kishin rënë
vënt të mirë kishin zënë.
Më nesëret me të gdhirë
trim i-math e zot i-mirë
u ngrit dhe thirri Alinë,
e u fal më Perëndinë,
pa mblodhi gjith ushtëtarët,
dhe xgjodhi e vu të parët.
Ishin gjithë burra trima
me vështim si vetëtima.
U tha: I shihni ku janë
të tër’ armikëtë t’ anë?
dhe Ybejd’ i-mallëkuar,
që djall ajy e ka xgjuar
dhe gjithë komb i pabesë
q’ i ka ndihur Mavijesë
gjithë zotërinjtë t’ anë,
këta që shihni, i-vranë!
Ka ndihmës Zotn’ e-vërtetë
në këtë dhe n’ atë jetë
edhe Mbren e Qerbelasë
ajy njeri, që t’ i vrasë.
Neve sot gjë të mos presim
po t’ i vrasim e të vdesim!
Kshu tha dhe punën të tërë
e tregoj, si ishte bërë,
dëgjuanë Qerbelanë
trimat e të gjithë qanë
me lot e me gashërima,
dhe me shumë psherëtima!
U zuri ngoje Alinë,
pa u shumoj trimërinë,
gjithë rrojtjenë s’ e deshnë,
kordhët e lara i zhveshnë!
Mëngjezi po hapte sytë,
s’ i kish parë shok të dytë!
dielli posa kish dalë,
lumi vinte valë-valë,
ushtërit u afëruan!
trimatë u egërsuan
kuajtë po higëllinin
e shpatatë po vetëtinin
të gjithë trimat e vlerë
prisninë vdekjen e nderë!
shigjetatë me vërtik vinin!
dhe kë zinin, gjall s’ e linin
shum u shtua vrasj’ e-shkretë
q’ u zu së-pari e-qetë,
vdekja në mest rreth po vinte
shpirtërat me grusht i ngrinte
më anët tjatrë dhe fati
ndrint’ e shuhej si lugati!
tjatrë herë me të tjerë,
me të-tjerë tjatrë herë!
lëftoninë mijë tetë
me mijëra shtatë dhjetë!
më s’ duroj dot Ibrahimi,
po kordhën e zhveshi trimi,
mi armikët u lëshua
burr i fortë si dragua!
i vuri gjithë përpara!
i shtu si duajtë nd’ arë
duke vrar e duke prerë,
e përmbi dhet duke nderë,
gjaknë gjer më gjut e shpuri,
edhe s’ kish të lodhur burri!
Trim i-bukur i pavdirë
u derth me Hasin-Nemirë,
që ishte trim e i-parë
përmi gjithë luftëtarë,
dhe në Qerbela kish qënë,
e gjë pa bërë s’ kish lënë!
Ibrahim’ i heq një shpatë,
dhe j’ a bën ditënë natë!
Opopo! tha Ybejd-derri,
u ngjallka Maliq-Eshteri!
soje shum’ u frikësua,
thiri e u tëmërua!
Vuri dorë Perëndija
u prish e tër’ ushtërija
gjaku vij posi përrua!
Ibrahimi si fajkua
Ybejdullllahn’ e arriti!
një herë i sokëlliti
pa i bij’ e posht’ e shtije!
dhe i thotë ngorth Mavije.
Ybejdi ra duke qarë
dhe u ndesh si qen i vrarë
posi djall i-shëmëtuar
fajëtor i mallëkuar!
Shqipja sqokën duke ngritur,
pa zoqtë duke mahnitur,
qysh përhapen e thërresën,
dh’ e humbasin fare shpresën,
ashtu edhe ushtërija,
u përhap nga Perëndija!
po trimatë pas u ranë
i vranë e gjall s’ i lanë!
Lumi q’ ishte gjak i tërë
posi kënet ishte bërë
armikëtë van’ e hynë
të gjithë brënda u mbynë
ajo ushtëri e shumë
e-tërë u mbyt në lumë!
Sa shpëtuanë nga shpata
edhe nga ushtat e gjata,
lumi të tër i piu!
vdekj’ e zezë i përpshiu
ng’ ato mijë shtatë dhjetë
një njeri s’ shpëtoj në jetë
u ngdhinë gjith’ e s’ u ngrysnë!
më një ditëz’ u përmbysnë.
Ibrahim o jetë gjatë
s’ e turpërove t’ ët atë
të lumtë se ç’ pagë more
gjith’ idhërimet i nxore
Zot i-math e i-vërtetë!
ti s’ e le jetënë shkretë
puna jote s’ ësht e çalë,
të qofshim për jetë falë;
Ibrahimi me të parë
nër ata, q’ ishinë vrarë,
të nipnë e Mavijesë,
Ybejdullllahn’ e pabesë,
shokëvet duke treguar,
u tha: Ky i mallëkuar
i ka më qafë të tërë!
të-ligat ky i ka bërë
i-paudhi ç’ ka punuar
qoftë lark, i-mallëkuar.
Ky djall urdhërë pat thënë
pa e vranë Zotnë t’ ënë!
me djallëzit të-këtija
u bën ato të këqija
ky derr e dërgoj Ymerë
edhe Shimrinë-dhëmbë-derrë!
Zapatnë ky e ka bërë
dhe ligësinë të tërë!
I ati ish me Alinë,
pasdaj zuri faqezinë
s’ i pëlqeu pun e-mbarë,
andaj u bënë kusarë.
Zotit gjith i qofshim falë
se sot vetëzë ka dalë
armikëvet u dha dërmë
i la të vrarë si kërmë
sa qenë të mallëkuar,
të gjithë sot i ka shuar
e shoj kombin e-pabesë
këlyshët e Mavijesë.
Nga ky q’ ishte vetë dora,
shpag ashtu si desha mora
Zot i-math e i-vërtetë
më s’ të kërkonj gjë në jetë.
Tha këto fjal Ibrahimi,
dh’ e vu kordhën në millt trimi
shumë lot nga syt’ i rrodhë,
pa shokëtë gjith u mblodhë,
Ybejdit kokën i prenë,
edh’ e lanë nderë qenë,
e dërguan në skëterrë
atë, dhe kokën e prerë
Myhtar trimit j’ a dërguan,
pasdaj u nisnë e shkuan.
Kur i erth koka Myhtarit,
nga gazi ja dha të qarit,
edhe tha: Zot i vërtetë,
e more shpagënë vetë!
pa u tha pleqet: Një herë
kësaj koke, q’ është prerë,
kokën e Imamit t’ ënë
përpara j’ a kishin vënë,
në këtë vënt, që jam unë
sot këtë mua ma prunë
e shihni ç’ bën Perëndija?
m’ a pru nër duart të mija
njeriu ç’ të ketë bërë
i vjen më kokëz e-tërë
mirësi e ligësija
s’ janë një te Perëndija.
Kshu po thoshte Myhtar-trimi
kur u dha dhe Ibrahimi,
dhe shokët e tij të vlerë,
të-gjithë trima të-ndjerë.
Myhtari e qafoj trimnë
shumë herë, Ibrahimnë.
Armikëtë ishin shuar,
dhe miqtë gjithë gëzuar,
delja me ujkunë flinin,
më një rrëke ujë pinin.
Po burrat armik më nj’ anë
patn’ Abdyl-Meliq-Mervanë
me shumë shokë të tjerë,
më nj’ an Abdullllah-Zyberë,
q’ ishte dhelpër e pabesë,
kish pej Mavijeje pjesë.
Ndonëse ishin armikë,
nga Myhtari patnë frikë,
pa u bënë miq e shokë,
se kishin rrezik mi kokë,
një më nj’ anë e një më nj’ anë,
të dy një-herjesh u ranë.
Ibrahimi me Myhtarë
u qafuan duke ndarë,
muarrë shokë dhe vanë,
një më nj’ an’ e një më nj’ anë,
Myhtari posi dragua
Abdullllahut j’ u lëshua,
Ibrahimi mi të birë
e Mervanit të-gjështirë.
Aqë luftë kanë bërë
sa i shuanë të tërë
me mijë armikë prenë
gjaku mbyti gjithë dhenë
pa pasdaj ranë dhe vetë
burrat trima të-vërtetë
se punënë e mbaruan,
gjë në jetë më s’ kërkuan
dhe kush lint, po dotë vdesë,
s’ ka mbetur’ e s’ munt të mbesë.
Ore fat o fat i shkretë
edhe ti e-zeza jetë
ç’ kini nxjerr’ e ç’ kini ngrënë
kurrë mos u qoftë thënë
me ne të mjerët pse loni?
kaqë keq pse na mundoni?
Dua, t’ a di ç’ gjë ka bërë
këjo njerëzi e tërë
që heq kaqe të këqija
po s’ përgjigjet Perëndija.
Abdul Meliqi me bujë
e bëri botën rrëmujë;
pa dolli Hazhzhazh-Isufi,
që kishte thonj posi bufi
e zunë dhe Abdyllllahnë,
pa e shtruan edhe e rrahnë;
brënda në qytett e varrë,
si të likn’ e si kusarë
edhe shokëtë ja vranë,
një të gjallë nukë lanë;
doqnë së-rish Medinenë,
e rrëmbyenë dhe Meqenë
munduan dhe pleqësinë,
q’ ishin ndodhur me Alinë
sepse s’ i ndihnë Osmanit
dhe Mavijes e Mervanit.
Ng’ ata, q’ ishin me Myhtarë
shumë trima e të parë
edhe të-tjer e të-tjerë
ngritnë krye këtë herë,
armikëvet më ç’ do anë
u ranë dhe shumë vranë,
njerëzija s’ u qetua,
po më shum u keqësua,
kurdoher ish e-përzjerë,
edhe lufta e pa prerë.
Vdiq Abdyl-Melill-kukudhi,
vate në djallt i-paudhi,
ndënjti i-biri Veliti,
që ishte vetë Jeziti.
Në mesthit të njerëzisë
ishte drit e Perëndisë,
Imam-Zejnel-Abidini,
q’ i vinin lottë si Drini,
kur kujtonte Qerbelanë,
dhe shokët’ e tij e t’ Anë,
ishte qëngj’ i Perëndisë,
shpres e gjithë njerëzisë,
gjithë të-mirët’ e donin,
e shpëtim soje kërkonin,
ajy ish si Zoti vetë
i-mirë dhe i vërtetë,
ishte shtyll’ e urtësisë,
edhe fjal’ e Perëndisë.
Veliti i-mallëkuar
nga nakar’ i zi i-shuar
dha urdhërë, pa e zunë,
e brënda në burk e vunë
shtatë vjet brënda e mbajnë
Zot i math kush e ka fajnë?
fajnë s’ e ka Perëndija,
po djalli e djallëzija.
Duke shkuar Zot’ i-mirë
la në vënt të tij të-birë,
q’ ish n’ udhët të Perëndisë,
e miku i njerëzisë,
kishte gjithë urtësinë,
shëmbëllente më Alinë,
si i at’ ish dhe i-biri,
Imam-Muhamet-Bakiri,
q’ ishte det’ i diturisë,
edhe drit’ e-mirësisë.
Shkoj në skëterrët Veliti,
q’ e pritte atje Jeziti.
Ndënj i-vëllaj, Sylejmani,
që ishte vetë Mervani.
Pas vdekjes’ së Sylejmanit
ndënj një nga fis i Mervanit,
Ymeri, që njerëzinë
s’ e la, të shante Alinë;
se më parë gjith’ e shanin!
edhe nëmënë s’ ja ndanin,
në falje shanin Alinë,
shpërnderonin Perëndinë,
mallëkoninë Hasanë,
edhe Hysejnë dhe t’ Anë,
edhe mëmë Fatimenë,
lëvdoninë Mavijenë,
e lëvdonin dh’ e uronin,
popo, se ç’ punë punonin.
Mavijeja dhe Jeziti
e vunë, po ky e ngriti,
gjer këtu pra këtë punë
armikët e-liq e shpunë.
Pas ati ndenjti Jeziti,
q’ e kishte vëlla Veliti;
pas ati ndënji Hyshami,
që hoqi soje Imami,
Imam-Muhammet-Bakiri,
pa duke shkuar’ i miri,
që s’ kish pasur shok në jetë,
si ajy Zot’ i-vërtetë,
la në vënt të tij të-birë,
q’ ish si i-ati i mirë,
ish Imam-Xhafer-Sadiku,
q’ i kish nakar armiku.
Pas Hyshanit ndënj Veliti,
q’ e kishte djalë Jeziti.
Zejdi Muhammet-Bakirë
e kish vëlla, Zotn’ e mirë,
j’ a vrau komb’ i-pabesë,
e s’ i mbet durim e shpresë,
pa tha: Me mua të vinë,
ata, që duan’ Alinë.
Ungrit gjithë njerëzija,
dolli posi mizërija,
edhe lëftuanë shumë,
prap u derth gjaku si lumë.
Armikët Zejdin e vranë,
edhe të birë, Jahjanë,
po shokëtë që shpëtuan,
u shtuan e s’ u qetuan,
pa në Sham u ngrin’ e vanë,
Velitn’ e zunë dh’ e vranë,
edhe një tufë armikë
i therrë si qe me thikë,
si u vra kështu Veliti,
ndënjti i-biri, Jeziti,
pa vdiq dh’ ajy nga lëngimi
ndënj i vëllaj Ibrahimi.
Pa bota duke përzjerë,
edhe atë me të nxjerë
ndënj në front të mallëkuar
që ishte më të rrëzuar,
n’ atë front të Mavijesë
Mervan i dyt’ i-pabesë.
Ky ishte Mervan gomari
gjysh i-tij ishte i-pari.

 

        XXII

Gënjeshtra me të-vërtetën
po haheshin gjithë jetën,
e-vërteta kish Alinë,
gënjeshtra jezitërinë,
po dha dritë Perëndija,
dhe u xgjua njerëzija,
kupëtuan mirësinë,
prunë nër mënt dhe lirinë,
se po i shoj djallëzija,
i përmbysi rrobërija,
pa e lanë Mavijenë,
zunë mëmë-Fatimenë,
hodhë poshtë djallëzinë,
zunë Muhamet Alinë
xgjodhë Hysejn’ e Hasanë
lanë Jezitn e Mervanë,
të-vërtetënë e njohnë,
me zëmërë u pendohnë,
të gjithë më këmb’ u ngrinë,
u bënë me Perëndinë.
Në qytett të Horasanit
ishte i-par’ i-Mervanit
Nasrë-Sejar’ i-pabesë,
q’ ish miku i-Mavijesë.
Pa në Horasan Jahjanë
armikët e-ndyr’ e vranë,
dhe varur e kishin lënë!
me dorë s’ e kishin zënë!
edhe shumë kordhëtarë
Nasrë Sejjari kish vrarë,
pasdaj vrau dhe Qethirë,
q’ ish një burrë shum i mirë!
Djemt e vashatë mësonte,
një njeri me ujë shkonte,
u ngrit nga vëndi, që rrinte
një ujë kërkoj të pinte,
ujëtë në dor’ e mbante,
dhe me lot kish zën e qante,
lottë si krua i vanë,
se pru nër mënt Qerbelanë
s’ e mbajti dot mallëngjimnë
pa dha edhe mallëkimnë.
Nga ata miqt e Syfjanit
ish atje djal i Sinanit,
me një tjatrë van e thanë,
që mallëkoj pa e vranë!
Hadi Gjermani me besë,
q’ i doj djemt e Fatimesë,
e xgjoj botën q’ ish në gjumë
edhe mblodhi shokë shumë,
lëftoj me Nasrë-Sejjarë,
edhe me Mervan-Gomarë,
të-liqt’ u ndanë më nj’ anë,
edhe prapë shum u vranë,
pas besës’ së Mavijesë
e vranë me të pabesë
Hadi Gjerman kordhëtarë!
si dhe Qethirë më parë.
Kur në mest të njerëzisë
del dragoj i Perëndisë!
q’ ish i bukur si pallua,
i-fortë posi fajkua!
O ëngjëll! që vjen nga Zoti
edh’ e di ç’ u bë qëmoti,
ç’ ish ky burrë? as më thua,
q’ ish i-fortë si dragua!
Ky ishte Eba-Myslimi,
nga gjithë trimat më trimi,
të-keqen e dorës’ s’ ate,
i qofsha fal asaj shpate.
Shokë! tha, nër mënt të vimë
gjer kur të poshtër të rrimë,
në xgjedhët të Mavijesë,
të Mervanit të-pabesë,
gjer kur njerëzi e mjerë
në një brëngë të-paprerë,
dhe në dëm e në mëkatë,
e në frikë dit’ e natë.
Të-mirëtë duke vrarë
u bënë këta të parë,
kanë vrarë të vërtetën,
e-rremja ka nxirë jetën,
njerëzija sa ka vuar,
ç’ të-këqija ka pësuar,
se orët e kanë zënë,
edhe sot s’ duan t’ a lënë,
lanë dritëzën e-mirë,
u futnë në errësirë,
lanë djemt e Fatimesë,
aq’ bënë të-pabesë,
zunë Syfjan’ e Mervanë,
pa në rrobëri na lanë,
do t’ a përmbys këtë jetë,
për atë Zotn e vërtetë,
nga njerëzit e pabesë
as një nukë dotë mbesë.
Kush do Muhamet Alinë,
edhe le jezitërinë,
kush të dojë Fatimenë,
dhe heth poshtë Mavijenë
kush të besonjë Hasanë,
të mallëkonjë Mervanë,
edhe gjithë ligësitë,
dhe dëmet e djallëzitë,
kush beson Imam-Hysenë,
kush do nder e Mëmëdhenë
le të nisetë me mua,
se gjë tjatrë nukë dua,
po të vras jezitërinë,
e të përmbys ligësinë,
të nxjerr në shesht mirësinë,
e t’ a shpëtoj njerëzinë,
që është në të këqija,
edhe lark nga Perëndija.
Kështu tha burr’ i-vërtetë,
që s’ ka shok në këtë jetë,
shokët’ e tij pas i ranë,
së-pari xbritnë Jahjanë,
atë shpejt në dhet e vunë,
dhe me vrap luftën e zunë.
Kshu j’ a dil Eba Myslimit,
koha ishte koh e trimit,
e vërteta vate mbarë
se gënjeshtra ish e-sharë,
u shua fat’ i Syfjanit,
perëndoj yll’ i Mervanit,
edhe djalli ishte pshehur,
rrinte i qet e i dehur,
dha urdhërë Perëndija,
pa u zgjua njerëzija,
trimat e-mirë dhe djallë
me pahir në dhet e kallë.
Nga gjithë shokët m’ i miri
ishte Sylejman Qethiri,
edhe Kahtabe-Shebipi
e Mehmet-Hadi-Dalipi
dhe shumë burra të tjerë,
të dëgjuar e të vlerë,
po më trim ish Katabeja,
që hidhej posi rrufeja.
Këta vetëm për Jahjanë
tetë dhjetë mijë vranë,
dhen e qiellin e tuntnë,
dhe Nasrë Sejjar e muntnë
me tridhjetë shokë iku
pshetazi natën armiku,
po i ranë pas dh’ e zunë
Eba Myslimit j’ a prunë,
pa e varrë edh’ e lanë
tek kish lën’ ajy Jahjanë.
U kthye jeta si rrota,
pa u përmënt e gjithë bota
kujtuanë Perëndinë,
dhe prunë nër mënt Alinë,
edhe kohëzën e tija,
që mbretëronte lirija.
Ata zotërinjt’ e mirë,
që lan emrë të pavdirë,
gjith’ ato që kishin vuar,
bota s’ i kishte harruar,
ç’ hoqnë djemt e Fatimesë
nga komb i-lik i pabesë,
vjershëtorët i vjershëronin,
njerëzija i-mësonin,
dhe duke dëgjuar qanin,
të-parëvet nuk u ngjanin,
që vunë dorë dhe vetë
mi zotërinjt’ e vërtetë.
Zoti ndonëse mënonte,
punënë nuk’ e harronte
po duhet Eba-Myslimi,
ky nder j’ u fal ati trimi.
Pa buçiti njerëzija,
u mbloth posi mizërija,
e lanë jezitërinë
edhe Mervan-faqe-zinë,
se xgjedh e rënd i këputi,
kurti në skëterr i futi,
papo të-gjith u përveshnë
gjalljenë më nuk e deshnë,
lirin e bukurë xgjodhë,
robërinë posht e hodhë,
van e gjetn Eba-Myslimnë
u bënë shokë me trimnë.
Trimi zinë kishte zënë,
rroba të-zeza kish vënë,
vanilet e-zeza sterrë
i kishinë nderrë nd’ erë
posi korbi fluturonin,
armikët i frikësonin!
Bir! o bir! Eba-Myslimi!
sa ish burr i-fortë trimi!
si shqipja n’ armikë binte!
shpat e shigjetë s’ e zinte!
qytetet i kish shpëtuar,
armikët i kish tmerruar!
kush kish të bënj më Syfjanë,
me Jezitn e me Mervanë
dhe si shpes të fluturonte,
nga kordh e ati s’ shpëtonte.
Xgjodh nga gjithë kordhëtarët
më trimat e vu të parët,
përhapi gjith’ ushtërinë,
dhe thirri ndihmës Alinë.
Ishinë trima të parët
edhe gjithë luftëtarët,
gjithë kush nga parësija
shkoj me ushtërit të tija,
më të gjith anët u ndanë,
vetë zuri Horasanë,
trimi mi trimat e tjerë,
Zot i-math e shum i ndjerë.
Trimatë luftën e zunë
dhe gjaknë më gjut e shpunë
armikëtë i tmerruan,
i vran i pren e i shuan!
nga ajy komb i pabesë,
që j’ u falë Mavijesë
një më këmbë nukë lanë
i rrëzuan e i vranë!
se ashtu kish’në vrarë
pa s’ mbetetë shpagë pa marë
është gjall Zot i-vërtetë,
mos e dish jetën të shkretë!
armikëtë shum u mburrë
po e liga s’ del tej kurrë.
Trimatë, që u përndanë,
sicili mori më nj’ anë,
armikëtë i dërmuan,
dhe më ç’ do luftë fituan,
të shumët syresh i prenë,
e bënë det edhe dhenë,
të pakëtë që shpëtuan
lanë vëndetë dhe shkuan,
trimat e Eba-Myslimit,
shokët e mirë të trimit,
duke përhapur si drita,
mbuluan dhenë si dita,
më njanë zunë Qofenë,
m’ anët tjatrë Medinenë!
Punëtorët e Mervanit
i tërë komb i Syfjanit
ikënin të turpëruar,
njerëzit e mallëkuar!
ata të pakët që mbenë,
muarrë fshehtazi dhenë,
n’ atë Shamt të shkretë vanë,
të piqëshin me Mervanë!
Gënjeshtra mbë dhet po binte
e vërteta zu të ndrinte,
dimri ish më të mbaruar,
po vinte ver e uruar
nata ishte duke ngdhirë
po lintte një dit e mirë.
Trimat u dhanë më derë,
edh’ e ngrin Imamt-Zhaferë,
ishin të tërë me shpata,
edhe me ushta të gjata
duke falurë i vanë,
të-gjithë nër këmb i ranë
i thanë: Na dërgoj trimi,
miku yt Eba-Myslimi,
që të të vëmë të parë,
e puna të vejë mbarë,
se neve veç derës s’ uaj
s’ vëmë tjatër e të huaj,
pa erthmë të marrim dorë,
po mos na lerë të gjorë.
Këta këto fjal’ i thanë,
po kur dhe të-tjer u dhanë,
erdhi gjithë parësija,
dh’ e rrethoj shtëpin e tija.
Falësor i Perëndisë,
shtyll e gjithë njerëzisë,
me nder të math shum i priti
me dashuri i gostiti.
Ata në krahror ju futnë
gjithë me një zë ju lutnë,
donin t’ a bënin të parë,
e t’ a vinin nënë barrë,
si e pa që nuk e linin,
me pahir donin t’ a vinin,
u tha: Mua mos më ngini,
në këtë punë s’ më kini,
po ju mua në më doni,
fjalënë në ma dëgjoni,
një tjatrë t’ u gjej unë,
e të mbarohet kjo punë,
dhe unë t’ u ap uratë.
Kshu tha Zoti jetë gjatë,
si e bindi njerëzinë,
u vuri të-kushërinë.
Ajy ishte Abdullllahu,
ishte Abdullllah-Safahu,
Abaz’ ish stërgjysh i tija,
pa e donte njerëzija,
Muhammeti me Alinë
Abazë ungj e kishinë.
Këtu u bë Abdyllllahu,
pa gjithëkush e përkrahu,
në Qofe pasdaj e shpunë,
atje të-parë e vunë.
Sylejman-Ebu-Selmeja,
vu fjalë, q’ u tunt Qofeja,
më parë plaku i-gjorë
nga të gjithë mori dorë;
numëroj ç’ kishinë bërë
Syfjanasit gjat e gjërë,
njerëzija vuri veshnë,
atë të-parë e deshnë.
Po punën e bëri trimi,
Zot’ i math Eba-Muslimi,
të mos ish kordh e atija,
nukë ngrihej rrobërija,
ajy rrëzoj mbretërinë,
edhe nderoj njerëzinë,
shoj farën e Mavijesë,
q’ ish e-lig’ edh’ e pabesë.
S’ i harronte Perëndija
aqë shumë të-këqija,
pa kush e bën dot’ a gjenjë,
Zotn e-math s’ mun ta gënjenjë,
s’ gënjen dot dhe njerëzinë,
q’ e njohnë ligësinë,
gënjeshtra dhe ligësitë
s’ dalënë kurrë në dritë,
pa të lenë n’ errësirë
e vërteta ësht’ e pavdirë,
kurdoherë mirësitë
i mundinë djallëzitë
e-drejta dhe e vërteta
s’ mbetenë kurrë të shkreta,
tek mbretëron urtësija,
atje është Perëndija.

 

        XXIII

Mervani mbleth ushtërinë,
të-tërë, q’ e kish të tinë,
edhe derdhet të lëftonjë,
mbretërinë tja mburonjë,
ishte posi mizërija,
e-shum ushtëri e tija,
po ishte për të rrëzuar
ajy fron’ i mallëkuar!
q’ e kish ngrehur djallëzija,
dhelpëri e ligësija,
ishte fron i Mavijesë!
i bushtrësë së pabesë!
ajo mbretëri e shkretë!
sa dëm kish bërë në jetë!
një Mervan i pat filluar,
një Mervan e ka mbaruar!
Duke shuarë Syfjanë
Zot i math edhe Mervanë,
përhapi gjith’ errësirën,
pruri dritën e të mirën,
Zot’ i-mir Imam-Xhaferi,
shpirt-math e zëmrë-gjeri,
nër punra s’ ish përzjerë,
dhe s’ përzjehej nonjë herë,
po i thoshte njerëzisë,
edhe gjithë miqësisë:
ç’ bën ata, ju mos e bëni,
njeriu, kur e ha qeni,
kur e ha qen’ i-tërbuar,
me dhëmbë duke kafshuar,
ajy po s’ munt t’ a kafshonjë
fajnë duhet t’ j’ a dhuronjë,
se e-liga edh’ e-mira,
njeriu dhe egërsira
qysh munt të ndahet në jetë
ndaj njeriut të vërtetë?
i-pari ynë ka thënë:
njerëzija ç’ do q’ u bënë,
juve duhetë t’ i ndjeni,
dhe mirësi të rrëfeni.
Kshu the me zemrë të-qetë,
të qofshim falë për jetë!
Abdullllahu, zot’ i-ndjerë,
që kish nip Imam-Xhaferë,
ish i-par i ushtërisë,
dhe i gjithë njerëzisë,
shumë trim ish Abdullllahu,
pa mi kry’ e kish Sefahu.
Ky burrë trim u lëshua
mi Mervanë si dragua,
ra pas dhe ushtërija,
gjithë njerëzi e tija.
Posa ishte bërë ditë,
kur u poqnë ushtëritë
nd’ anët të Fratit të shkretë,
opopo! Zot i vërtetë!
Në anët të ati lumi,
tek shkon ulërimë shumi,
sa punë kishinë ngjarë!
gjakërat dhe s’ ishin tharë!
nd’ anët të Fratit një herë
njerëzija ish përzjerë!
më njan ish Aliu vetë!
Zot’ i-math e i-vërtetë!
edhe gjithë urtësija,
mirësi e njerëzija,
më nj’ an ish Mavije djalli,
që botën në breng e kalli,
ish bashkë me djallëzitë,
e me gjithë ligësitë!
atje kordha vetëtiti,
edhe kali hingëlliti,
pa ra siprë si rrufeja,
andaj u tremp Mavijeja,
ahere rrëfeu fenë!
shiko dhelpëritë ç’ gjenë!
mi ushtët vuri kuranë!
dhelpëritë gjall e lanë!
Ah! o shtrig’ o moj e thënë!
vallë ti t’ a kishe vënë?
punët ti t’ i kesh gatuar?
apo kështu ishin shkruar!
o fat! o plaku sy flakë
nukë je dhe ti i-pakë!
Në anët të ati lumi,
që s’ e ze të shkretën shumi,
n’ ato çuka n’ ato maja,
atje është Qerbelaja!
ndë atë vënt është bërë
ajo pun e madh e tërë!
Nd’ anët t’ ati Ibrahimi
kishte marë shpagë trimi!
Njeri nër mënt s’ munt t’ i bjerë
gjithë ç’ ngjan atje një herë!
Edhe tani m atë anë
i shpu e thëna, pa vanë!
se gjithë ç’ kishinë ngjarë
tashti ishin për të larë!
prap Aliu ish më njanë!
se djali po ngjan më t’ anë,
ajy ishte Abdullllahu,
burri trim, i lumtë krahu!
lulja pshihet e del prapë,
kur vjen verëza me vapë!
ish bashkë dhe Perëndija
edhe gjithë mirësija.
Djallëzi e Mavijesë
ishte Mervan i pabesë
me të-gjitha ligësitë,
edhe dita ajo ditë!
vjen rreth e rrotullë jeta,
po puna ajo ësht’ e shkreta!
Abdullllahu me të parë
armikët, tek kishin rarë,
tha: Këtu donja dhe unë,
se këtu u nis kjo punë,
këtu dhe fundin t’ a gjenjë,
e gjithë kush t’ a rrëfenjë.
Kështu tha dhe ngriti sytë
drejt Zotit, që s’ ka të dytë,
pasdaj mblodhi ushtërinë,
e të-tërë Parësinë,
sicilën në vënt e vuri,
dhe fjalë t’ ëmbëlë zuri,
tha: Vëllezër e miq e shokë!
Zotërinj q’ u kam mi kokë,
sot i-tërë kombi ynë
nër ne ka shpresën e synë,
se e lodhi robërija,
e këputi ligësija,
pa tani rreh të shpëtonjë,
e pasdaj të lulëzonjë,
të shpëtonjë robërije,
e të dalë djallëzije.
Se dit e-bardh e lirisë
ësht’ urat e Perëndisë,
të liruarë e lanë
këtë vënt prinditë t’ anë,
po ra nër thonj të Mervanit,
në urdhërit të Syfjanit,
në xgjedhët të Mavijesë,
që s’ kish njerëzije pjesë,
e di njerëzi e tërë,
ç’ të këqija kanë bërë,
mëmëdhenë e shkretuan,
kombinë e varfëruan,
me një luftë të-paprerë,
e lanë that’ e të-mjerë,
i përzunë mirësitë
pa kallë jezitëritë
njerinë e kanë lidhur
në një kurt shumë të-hidhur,
kanë ngritur njerëzinë,
kanë vënë liqësinë,
mirësin e shpërnderuan
e dhelpërinë mësuan,
kanë shkelur Zotërinë,
duke kallur djallëzinë,
më s’ njeh as i-biri t’ anë,
as i-vëllaj të-vëllanë,
se turp në faqe s’ ka mbetur
pun e madhe na ka gjetur
kanë bërë tjatrë besë
njerëzi e Mavijesë,
besë kanë marëzinë,
për gjë s’ e zënë njerinë,
vunë lig armiqërinë,
përmbysnë vëllazërinë,
për Zot të-math zunë djallë,
edhe në mest t’ ën e kallë,
zunë djall e djallëzinë,
s’ e kujtuan Perëndinë,
kombinë në kurt e vunë,
e në hekura e shtunë,
marjen e makutërinë,
prishjen edhe babëzinë,
të-këqijat gjithë ç’ janë,
e të ligat an e mb’ anë,
në mest t’ ënë na i prunë,
me ato shikojnë punë,
e vunë kombin në xgjedhë,
sa më s’ munt mënttë t’ i mbledhë!
Ne s’ e dromë këtë punë,
pa armikëri na zunë,
për të vënë rrobërinë
janë prishur me Alinë!
kanë sharë Fatimenë!
për të ndryshuarë fenë,
për të marë kombin pranë
helmuan? Imam-Hasanë!
s’ lanë gjall njeri të mirë,
pa prunë kët errësirë,
të-gjithë prinditë t’ anë
për një të vërtetëz u vranë!
për të mirë u përpoqnë,
e brengë të madhe hoqnë!
e kam nër mënt dit e natë,
kur më rrëfente im atë
duke qarë Qerbelanë,
dhe shokët e tij e t’ anë
me syt të tij e kish parë
në Qerbela ç’ kish ngjarë
dhe atë se mos e lanë
shumë mundime i dhanë
apo mos lanë të birë,
Imam-Muhamet Bakirë
pas ati dhe të vëllanë,
Zejdin e t’ im nip Jahjanë
edhe të-tjer e të-tjerë,
të-tërë kombin e-mjerë
lëftuanë të-vërtetën,
e vunë ligë të metën
kjo brengë s’ thuhet e tërë,
vet’ e dini ç’ kanë bërë.
Tani, Zotërinjt’ e mirë!
neve me zëmrë të ngrirë
gjer kur të rrimë të qetë?
e në rrobërit të shkretë?
Yll’ i-tyre ësht’ i shuar,
Yll i shkret i mallëkuar,
njerëzija po na presën,
se nër ne e kanë shpresën,
kjo është një e madhe ditë,
njerëzis i bije dritë,
në u prishtë sot armiku,
dit e zezë vate iku,
në mbettë së-rish në jetë,
mbet kombi për jet i shkretë,
fluturoj përpjet e-mira
ndënj e liga dhe errësira!
kshu tha me zë të ëmblë plaku,
mëndje shum e fjalë paku.
Shokët shum i bënin nderë,
se kish nip Imam Xhaferë,
Abdullllahu jetë gjatë,
ay Zot i-mirë atë
kishte Zejnel Abidinë,
p’ andaj ngjante më Alinë,
gjysh kishte Imam-Hysenë,
q’ e kish mëmë Fatimenë.
Parësija shkoj në ballë,
thanë s’ kthehemi të gjallë.
Plaku kur hipi në kalë,
dukej i ri posi djalë,
pas i bije kalorija!
pa u çkul dhe këmbësija!
Gjith kush kordhënë xhveshi
pa u derdhë si rrebeshi!
po armikëtë qëndruan,
vëndinë nuk’ e lëshuan,
pa erth u ndes luft e shkretë!
luftëtarët si mbletë,
gjithë bininë të vrarë,
ndeheshinë posi trarë!
vinte gjaku si rrëketë
duke derdhur tatëpjetë!
Frat i-shkretë, duke shkuar,
vij në dett i trumbulluar!
pluhuri ngrihej përpjetë,
edhe bashkohej me retë,
luft e-zez e-mallëkuar
ishte shum e tëmëruar!
Abdullllahu ndënj më nj’ anë,
se shumë shokë j’ u vranë,
papo tha: Zot i-vërtetë!
dotë na lesh rop për jetë?
Yll i-luftës i pabesë!
mos rreh t’ i ndinç Mavijesë?
Kështu tha dhe u lëshua
mi armikët si dragua!
shokët trima bashkë vanë,
me të-math vertik u ranë,
dhe ata së rish i-pritnë,
dhe shtun e shumë goditnë,
po këta në mest u ranë,
edhe kohë më s’ u lanë!
ahere ish trimërija,
me atë bëhej çudija,
s’ kishte dalë plumb’ i-shkretë
q’ e vuri në dhet për jetë!
pa i çan’ e i përndanë,
dhe i thyen’ e i vranë!
Mos u prishtë ushtërija,
pa ikën bagëtija!
Mizërit e ushtërisë
si tufët e bagëtisë
u përhapn’ e u përndanë,
po i ndoqn e gjall s’ i lanë.
Mervani shpëtoj dhe iku!
vetëm një shigjet e pshiku
i ra kalit edhe humbi,
iku me vrap posi plumbi
të-tjerët të gjith u vranë,
djalli e shpëtoj Mervanë!
pa u arratis e iku
nukë ra në dor armiku!
Sa lëftoj mir’ Abdullllahu
o trim! më të lumtë krahu
rrith gjaku nga kordh’ e-larë
si shi përdhe duke rarë!
armikëtë si i preu,
gas të math në zëmrët ndjeu
më gjunj unjet trim i mirë!
me një të madhe dëshirë,
pa ngre sytë drejt përpjetë
thotë Zot! Zot i-vërtetë!
Zot i-math! të qofsha falë!
qeshë plak më bëre djalë
sa nder të math më dhe mua
armiku ynë u shua!
e more shpagë vetë!
Zot i math e i-vërtetë.
Më këtë vënt! te ky lumë
qenë bërë punë shumë!
këta sot të gjithë ç’ qenë
atë, që bënë e gjenë!
S’ të shpëtuanë nga dora
ti more shpag unë s’ mora
vetëzë gjith i çpërbleve!
neve kurrë s’ na gënjeve!
Kshu tha dhe u mallëngjye,
pa nga shokëtë u kthye,
tha, ju trimat e-vërtetë
latë emërë për jetë,
nderuatë Perëndinë,
shuatë jezitërinë.
Tha kshu edhe qau shumë,
lottë j’ u derdhë si lumë.
Po Mervani s’ ra në dorë,
iku e mori tërthorë!
djalli pshihej si lugati,
po s’ i kishte ndirë fati,
nga do shkont’ e tekdo vinte
një brengë udhën e zinte,
pruri rreth gjithë Syrinë,
Egjyptën e Arabinë,
herë si lipës shëndinte,
herë nëpër male rinte,
pshihej nër pyje e nër vrima,
ikënte si vetëtima,
dhe gjum’ i-zi kur e zinte,
me një sy hapurë flinte,
si ariu fletë hante,
shpirtin me pahir e mbante!
edhe thoshte unë! mbreti
të bënem kshu oh! ç’ më gjeti
po më së fundi e gjenë
edhe kokënë j’ a prenë.
Abdullllahut j’ a dërguan,
punënë kshu e mbaruan.
Po nga fisi i Syfjanit,
edhe nga far e Mervanit
këtu-këtje kishin mbetur,
të gjithë s’ kishinë vdekur,
ata të tërë u ngrinë!
s’ e linin jezitërinë
s’ e lininë marrëzinë
pa bota u ashpërua,
rrodhi gjaku si përrua,
sa s’ mbet farë pej Syfjani
pej Jeziti, pej Mervani
të gjallëtë gjith i shuan
edhe varret’ i rrëmuan!
eshtërat e Mavijesë,
të Jezitit të pabesë,
t’ ati Mervanit të parë,
q’ e kish nip Mervan gomarë
të gjithë fisit t’ atyre,
q’ ish ngaj’ e asaj myxyre,
në zjart i hodh’ e i doqnë!
se nga ata shumë hoqnë!
u shua Jezitërija
p’ ashtu shpëtoj njerëzija
gas të-math dërgoj në jetë
Zot’ i-math e i-vërtetë,
u shua armikërija,
dhe djalli e djallëzija,
kombi shpëtoj robërije,
dhe ç’ do farë ligësije.
Ç’ do të bënjë njerëzija
shpejt e gjen nga Perëndija
edhe e mira s’ harrohet,
dh’ e liga nuk mënohet,
gënjeshtra s’ munt të rronjë
nukë munt të trashëgonjë
se mbretëron e vërteta,
kshu ‘shtë që kur u bë jeta.
Të ngjarët e Qerbelasë,
punët e Ali-Abasë
janë për jetë pasqyrë,
rrëfejnë këtë mënyrë,
Zoti mësim për të dhënë
neve ato i pat thënë
e-vërteta ësht’ e-vërtetë
Ajy mbretëron për jetë.
Shokë juve mos u ndani,
këtë fjalë mënt t’ a mbani.
E patë fundi si dolli?
Zot’ i math këtuth e solli,
erth urat e Perëndisë,
i dha dritë njerëzisë,
kupëtuan ç’ vlen lirija,
q’ e humpnë nga Perëndija,
e muarrë vesh të-tërë
Mavijeja ç’ u pat bërë,
dhe Jeziti me Mervanë,
e shokëtë, që u ngjanë,
ishin në gjum e u xgjuan,
të mirën e kupëtuan
ahere e deshn’ Alinë,
deshnë Zejnel-Abidinë,
edhe Hasan’ e Hysenë,
deshnë mëmë Fatimenë,
edhe Muhamet Bakirë,
i njohnë q’ ishin të mirë,
deshnë dhe Imam-Xhaferë,
i bënë si duhej, nderë.
Sylejman-Sardi së pari,
pasdaj burr’ i-math, Myhtari,
trim i mirë, Ibrahimi,
Zot’ i-ndjer’ Eba-Myslimi,
Abdullllahu e të-tjerë,
që duallë shumë herë
burratë trima me besë
bënë të madhe shërbesë,
shërbesë për njerëzinë
shtunë poshtë ligësinë
shpëtuanë mëmëdhenë,
duke shtënë Mavijenë.

 

        XXIV

Po Sefahu s’ rrojti shumë;
Oh! moj jet e-shkret’ o lumë!
Ndënj në vënt të tij i-parë,
i vëllaj, po s’ vate mbarë.
Ajy ish Ebu-Xhaferi,
që pat zëmërë pej derri!
duke prishur parësinë,
ngreh në Bagdat mbretërinë,
dhe i shton ditë me ditë,
shtrigërit’ e ligësitë!
me Abdullllahnë e prishi
ligësi të madhe grishi
pa ngrehu edhe mejtimnë,
vu në dor’ Eba-Myslimnë,
e vrau me të pabesë
si Jezit’ i Mavijesë
si qeni, kur ha të zotnë,
që e ushqen gjithë motnë
po dhe jeta j’ u shkurtua,
ligësija u mbarua,
erth Mehdiu me Hadinë,
q’ e kujtuan Perëndinë,
pas atyre erth Haruni
ndënj në front posi beguni,
edhe mori shumë pjesë,
nga punët e Mavijesë,
Abazajt’ e turpëruan
me punërat, që punuan,
të-tërë farën e tyre,
s’ mbajtnë një farë mënyre,
u zunë nga shtrigëritë,
prunë gjithë ligësitë,
udhën’ e-paudhë zunë,
nder e tyre posht e shtunë!
ndoqnë gjurmët’ e Mervanit,
edhe rrugën e Syfjanit.
Haruni, mbret’ i pabesë
zu udhën e Mavijesë,
vu nakar m’ Imamn-Xhaferë
q’ ish i-mir e shum i-ndjerë,
i bënte nder njerëzija,
se ish vetë mirësija,
ç’ bënte mbreti, s’ i pëlqente
se jashtë udhës i gjente,
po kurrë nukë përzjehej,
më të-tjerët s’ shëmbëllehej,
ajy ish njeri i qetë,
i-urtë e i-vërtetë,
pa njerëzija e donin,
të-miratë s’ i harronin.
Mbreti për faqe e donte,
kurdoherë e nderonte,
dhe Imami jetë gjatë
mbretit i ipte uratë,
po mbreti shih njerëzinë,
q’ e donin si Perëndinë,
papo nakari e çponte,
e shpirtinë j’ a lëndonte,
se s’ kish dashuri me besë
për shtëpit të Fatimesë,
për faqe Imamn’ e donte,
pshehtazi varr’ i rëmonte!
ësht’ i-keq shumë nakari,
e djek zëmrënë si zjari.
Kish dhe njerës që xegitnin,
nakarë ja përsëritnin,
Hiqëshinë si të mirë
po ishinë shpirt-shëllirë
pshehtaz’ ishin të-pabesë
pun e keqe, që s’ ka ndjesë,
nukë ishinë të mirë
ishinë zëmrë-këllirë
papo kaqë dh’ e helmuan
njerëzinë e shkretuan
e ndëroj jetën i miri,
ndënjt në vënt të tij i biri.
Ky t’ e Imam-Musa-Qazimi,
që e kishte shoq nga mësimi.
Ajy ish i-ati vetë,
shum i-mir’ e i-vërtetë.
Haruni ishte pendohur,
fajn’ e tij e kishte njohur,
e qau Imamn’ e mirë,
dhe e desh shumë të-birë.
Imam Musan’ e doj aqë,
sa shumë vjet shkoj me paqë.
Ahere dhe dituritë
duallë shumë në dritë.
Gjithë fis’ i Fatimesë
ishin njerës me besë,
shëmbëllenin më Alinë,
kishin gjithë urtësinë,
dhe mizën ata s’ e ngisnin
fjalëzë të keqe s’ flisnin,
dhe atyre, q’ i mundonin,
e zëmrën u përvëlonin,
ata u bëninë mirë
me zëmrë e me dëshirë.
P’ andaj i kanë lëvduar,
e kurrë s’ janë haruar,
i do dhe sot njerëzija,
se mbahet mënt mirësija.
Mbreti sa plakej marrohej,
papo ligësija shtohej,
zu vrit e prit njerëzinë,
të-huajnë dhe të tinë
njeriu s’ i sillte besë,
si dhe fis’ i Mavijesë,
njerës nukë kish të mirë,
dhe vet’ ishte egërsirë,
pa Imam Musan e vunë
në burk pa faj e pa punë
dhe e mbajtn’ e s’ e lëshuan
më së-fundi e helmuan,
o njerëzit’ e pabesë!
mos paçi nga Zoti pjesë!
Kur e mbyll’ Imam-Musanë,
la të bir’ Ali-Rizanë.
Ahere vdiq dhe Haruni,
erth Emini pa Memuni.
Memuni zu Horasanë,
dh’ e desh shum’ Ali-Rizanë.
Imam Ali Rizaj rrinte
me mbrenë bashk’ e s’ e linte,
që të bënte të këqija,
e të dil nga njerëzija,
pa kështu shumë vjet shkuan,
të mirëtë u gëzuan,
po të-liqtë mbren’ e tallë,
me të-rreme djall’ i kallë.
pa uzu nga ligësitë,
e nga dëmi nat’ e ditë,
erth upërzje njerëzija,
shum’ ubënë të-këqija,
pa Imam-Ali-Rizanë
dhe Abazë, të vëllanë,
i vranë me të-pabesë!
mos paçin nga Zoti ndjesë!
Fajnë s’ e ka njerëzija,
e ka vetëm ligësija,
andaj t’ i rimë mërguar,
se ‘shtë shum’ e mallëkuar!
Imam-Rizaj la të birë
në vënt të tij, q’ ish i-mirë,
nukë kishte shok në jetë,
ish i urt’ i-vërtetë,
la shtyllë për njerëzinë,
Imam-Muhamet Tekinë,
që e donte njerëzija,
gjith’ ishinë miqt’ e tija.
Më pasdaj vdiq dhe Memuni
ndënj Ebu-Ishak-beguni,
pa si e pa njerëzinë,
q’ e doj Muhamet-Tekinë,
e helmoj me të pabesë!
njerëzin’ e la pa shpresë!
i-ri e la këtë jetë!
vate te Zot’ i-vërtetë!
la në vënt të-tij të birë,
q’ ish si drita n’ errësirë,
la Imam-Ali-Nekinë,
bari për mi njerëzinë.
Drit’ e Zotit ish i-miri,
po mbret’ i-lik, Mystensiri,
që s’ pat njerëzije pjesë,
e vrau me të-pabesë!
Zot’ i-mirë e plot mëshirë
la në vënt të tij të birë,
Imam-Asan-Asqerinë,
të kish kujdes njerëzinë,
udhën e drejtë t’ u thotë,
të mos mundohenë kotë,
udh’ e-drejt’ ish njerëzija,
urtësi e mirësija,
po bota ish n’ errësirë,
s’ e shihte udhën’ e-mirë!
Mbretrëtë shum’ umahnitnë,
dhe nga kombi umërzitnë.
Ishte fron’ i Mavijesë!
ngrehurë me të pabesë!
atje kushdo, që të rrinte,
djallëzinë do të zinte!
Ushtërija mori bujë,
e bëri botën rrëmujë,
se mbret nukë kish të mirë
ishinë gjith’ egërsirë,
pa i nxuarr’ e i vranë,
në prehje po nuk’ i lanë,
pasdaj vunë Mysteinë
dh’ e marruan faqe-zinë,
pa njeri nukë besonte,
edhe andaj nuk’ e donte.
Imam-Hasan-Asqerinë,
se mos i ip arratinë!
e të rrinte në front vetë!
po kjo s’ ish fjal’ e-vërtetë.
Kshu edhe fis’ i Syfjanit,
e gjithë far’ e Mervanit,
dhe Abazajt’ e-pabesë,
që vanë pas Mavijesë!
Kurr’ Imamët nukë donin
mbretëri e gjë s’ kërkonin,
n’ atë fron të-mallëkuar
s’ rrinte njeri i uruar.
Po s’ u dil e-shkreta frikë,
u rij në zemrë si thikë,
se shihninë njerëzinë,
q’ i kishin si Perëndinë,
pa s’ i lij edhe nakari,
i përvëlonte si zjari!
dhe të-liqtë nuk’ i linin,
i çponin’ e i xeginin!
E prishënë mëntsh Mystrinë,
dhe i kallë djallëzinë
sa të liq’ e të-pabesë,
që kishinë soje shpresë,
pa pshehtazi kall’ e vranë
Zotn’ e-mir’ Imam Hasanë!
Ajy la për njerëzinë
Imam-Muhammet-Mehdinë
që ishte i-bir’ i-tija,
i-dashur te Perëndija.
Imami ish djal’ i-qetë,
kish vjet vetëm dy-mbë-dhjetë.
Po ish prishur njerëzija,
ish prishur dhe mbretërija,
qeni s’ e njihte të Zotnë,
kështu shtynte moti motnë.
Koha me dëme po shkonte,
njeriu mënt po s’ mësonte.
Andaj Abazajt’ uprishnë,
se rreziknë vet’ e grishnë,
më në funt shtrenjt e paguan
Çingjizasitë i shuan!
se nukë do Perëndija,
të heqënë njerëzija,
p’ andaj nukë le dhe plagë
pa pagesë e pa shpagë!
njeriu ç’ gjë bën në jetë,
atë dot’ a heqnjë vetë!
a i-biri a e-bija,
se nuk’ e le Perëndija!
p’ andaj na dha në vetijë,
na fali dhe vetëdijë,
që ajo të na mësonjë,
ajo dhe të na gjykonjë,
të na apë dhe gëzimnë,
edhe brengën’ e mundimnë!
të gjitha na i ka dhënë,
i kemi në dorët t’ ënë!
bënë shumë të-këqija,
pa i prishi Perëndija!
mbretëritë e-pabesa
humpn’ e vanë posi vesa!
pasdaj erdhë mbretrë shumë
po nga tjatrë lënd’ e brumë,
si Selçok’ e me të-ndjerë,
dhe Osmanas e të-tjerë.
Imam-Muhammet Mehdinë
Ëngjëllit me krah’ e ngrinë
e hoqnë nga njerëzija,
e shpunë te Perëndija!
Njerëzija rrahnë dhenë,
e kërkuan, po s’ e gjenë!
në gjithit të-Perëndisë
hyri drit’ e njerëzisë!
është gjall! është në jetë
pranë Zotit të-vërtetë!
Që nga Muhamet-Aliu
gjer te Muhammet-Mehdiu
erdh’ Imamë dy-mbë-dhjetë,
gjithë njerës të-vërtetë!
ata Zotërinj të mirë
janë gjall e të-pavdirë,
dhe foshnja katrë-mbë-dhjetë,
si ëngjëllit’ e-vërtetë,
armikët’ i kanë vrarë!
pa ranë dëshmimëtarë,
gjith’ atë brengë, që hoqnë,
për ne të-zest upërpoqnë
janë pra si kanë qënë,
në shpirtt e në zëmrët t’ ënë
atje është edhe vetë
Zot’ i-math e i-vërtetë.
Na lanë vëllazërinë,
miqësin’ e urtësinë,
edhe gjithë mirësitë,
na hoqnë nga djallëzitë.
Edhe nukë na harruan,
po pas syresh na dërguan
shumë njerës të-vërtetë,
q’ e ndrituan këtë jetë,
na dhanë udhën’ e-mirë,
s’ na lanë në errësirë.
Zotërinj, u qofsha falë!
pa j’ u s’ rrëfehi me fjalë.
Bes’ e udh’ e Perëndisë,
q’ i duhetë njerëzisë,
është vetëm e vërteta,
me atë mbahetë jeta.
Pa qasuni, Shqipëtarë,
Zot’ i-math e sjelltë mbarë,
të zemë vëllazërinë,
mirësin’ e miqësinë,
jemi të-gjithë një farë,
e nukë jemi të-ndarë,
vëllezrë të-tërë jemi,
një shpirt e një zemrë kemi
gjithë rrojmë me një shpresë,
dhe kemi gjithë një besë.
Bes’ e mbar’ e Perëndisë,
udh’ e mir’ e urtësisë
është vetëm mirësija,
e-vërteta, njerëzija,
zemr’ e-bardhë, shpirt i mirë,
me mëshir’ e m’ ëmbëlsirë,
e-drejta, vëllazërija,
dashurija, miqësija.
Gjithë besëtë, që janë,
vetëm këtë udhë kanë,
këtë thotë besa jonë,
dhe të tjerat këtë thonë,
se ndë jetë s’ ka dy besë,
një ësht’ e një dotë mbesë,
besë është Perëndija
dhe udh’ e saj njerëzija.
Ajy, që do njerëzinë,
ka besuar Perëndinë,
kush ka në zëmrë mëshirë,
thuhetë njeri i-mirë,
ç’ do njeri vëllath e kemi,
gjithë nga një baltë jemi,
kemi një shpirt në vetijë,
jemi gjithë një fëmijë,
një mëm’ e një atë kemi,
në një fytyrë po jemi.
Pa kur desh Zot’ i-vërtetë,
të tfaqet në këtë jetë,
nxori në jetë njerinë,
atje e gjen Perëndinë.
Ç’ do gjë, që shohëm në jetë,
na rrëfen Zotn’ e-vërtetë,
më ç’ do anë, që shikojmë,
atë fytyrë vështojmë.
Një zemërë të-qëruar
na kërkon Zot’ i-lëvduar,
edhe punëzën’ e-mirë,
dhe njerëzi e mëshirë,
dhe të-madhit t’ i bënç nderë,
dhe të vogëlit nga herë
na dha mëndjenë më kokë,
e na bëri miq e shokë.
Atë që s’ të vjen ty mirë,
po të duket’ e-fështirë,
mos e bëj dhe ti në jetë,
në je njeri i-vërtetë.
I-ligu e gënjeshtari,
rrëmbenjësi e kusari,
vrasësi, që vret njerinë,
i prish të vëllajt shtëpinë,
ata që shajn’ e qërtojnë,
dhe heqin’ e kallëzojnë,
edhe bëjnë të-këqija
e rrojnë si bagëtija,
i venë pas djallëzisë,
së-rremës’ e ligësisë
s’ kan as njerëzi as besë
se i ngjajnë Mavijesë.
Pse e duam ne Alinë?
se ka bërë mirësinë
ashtu edhe Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë
dhe Imamëtë të-tërë
i duam, se kanë bërë
mirësi në këtë jetë
me të-drejt e të-vërtetë.
Mavijeja e Syfjani,
dhe Jeziti e Mervani,
ligësi kanë punuar,
pa janë të-mallëkuar.
Shih sa vlejtka pun e mirë
dh’ e-liga sa ‘sht’ e-fështirë!
njëra është e-lëvduar,
tjatëra e mallëkuar
njëra ësht’ e Perëndisë
tjatëra e djallëzisë,
e-para ‘sht’ e-xbukuruar,
e-dyta e shëmëtuar,
nj’ ësht e-lig e nj’ ësht e-mirë
një drit e një errësirë.
Ajy, që bën mirësinë,
ka në shpirtit Perëndinë,
ajy që ka ligësitë,
ka djallë dhe djallëzitë.
Zot i-math e i-vërtetë!
bë-na t’ urtëth e të qetë,
fal-na gjithë mirësitë,
ep-na dituri e dritë,
dhe njerëzi e mëshirë,
mos na lerë n’ errësirë,
afëro-na urtësinë,
e mërgo-na djallëzinë,
hiq-na nga makutëritë,
dhe nga gjithë marrëzitë
nga dëmi nga lakëmimi
e na shpjerë te gëzimi
udhën e-drejtë rrëfe-na,
me kamjet t’ ënde ushqe-na
fal-na durime dhe shpresë
urat e shpëtim e ndjesë
mos na turpëro në jetë
Zot i-math e i vërtetë.

 

        XXV

Besuamë Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë
Hadixhen’ e Fatimenë
Hasanë edhe Hysenë
Imamët të dy-mbë-dhjetë,
që ishinë të vërtetë.
Kemi mëm’ e at’ Alinë,
q’ e njohëm si Perëndinë,
të parë kemi Xhaferë,
nukë njohëmë të tjerë,
kemi plak mi njerëzinë
Haxhi-Bektashi-Velinë,
Zotn’ e udhës së vërtetë,
q’ ishte si Aliu vetë
se ishte nga ajo derë,
p’ andaj mori gjithë nderë.
Besa jon është një fjalë,
dh’ ajo fjalë s’ ësht’ e çalë,
është fjal’ e Perëndisë,
q’ i duhetë njerëzisë,
nukë është fjal’ e kotë,
bëj mirë mos bëj keq thotë.
Besa edhe Perëndija
është vetëm mirësija,
dhe ajy Zot i-vërtetë,
edhe gjithë ç’ ka në jetë,
te njeriu gjithë janë,
mos kërko më tjatër anë.
Po të bëjmë mirësinë
kemi ndër ne Perëndinë,
kur të bëjmë ligësitë,
kemi djall e djallëzitë,
kur të jemi të-vërtetë,
është me ne Zoti vetë.
Besojmë se Perëndija
është vetë gjithësija
fletore kemi njerinë,
dhe mëndjen e urtësinë,
sepo udh’ e Perëndisë
s’ është jashtë urtësisë.
Falje kemi njerëzinë,
miqësin’ e mirësinë,
se kur të duam njerinë,
kemi dashur Perëndinë,
s’ është lark nga njerëzija
edhe vetë Perëndija.
Falëtor e diturisë
është shesh i-gjithësisë.
Udh’ e-mir’ e bes’ e-mirë
është zemra me mëshirë,
atje ‘shtë dhe Perëndija
edh’ e tërë gjithësija,
ëngjëlli dhe mirësitë,
djalli me gjithë të titë.
Më një vënt janë të tërë,
kë të duash atë zërë,
urtësi e mirësija
na shpije te Perëndija
po të zëmë ligësinë,
dotë vemi në greminë.
Besojmë Zotn’ e vërtetë,
q’ është gjithësija vetë,
pa atë s’ ka vënt gjëkundi,
ajy ‘shtë kreji dhe fundi
më ç’ do anë, që shikojmë,
fytyrën e tij vështojmë,
e-tërë ç’ është kjo jetë,
ësht’ ajy Zot’ i vërtetë!
luletë që lulëzojnë,
bukurin’ e tij tregojnë,
ajy është trëndafili,
ajy vetë dhe bilbili,
po kur desh Zot’ i vërtetë,
të dil faqeza në jetë,
ahere bëri njerinë,
atje t’ a gjesh Perëndinë!
Kush njohu vehten e tija,
e di ç’ është Perëndija!
Te njeriu i mbaruar,
i-mir e i-lartësuar
që ka gjithë mirësitë,
e të tëra dituritë,
atje e gjen Perëndinë,
atje tek gjen mirësinë,
sepo vetë Perëndija
mori fytyrën e tija.
O njeri! të qofsha falë!
e kupëton këtë fjalë?
Pa mblith mëndjen e mendohu,
dhe ngrehu e lartësohu
duke marë dituritë,
që t’ a bësh natënë ditë,
sa të muntç ndritohu mirë
mos qëndro në errësirë,
nga njeriu i-vërtetë
s’ ka më të lartë në jetë,
se mëndje e njerëzisë
është pesh e Perëndisë.
Po njeri themi njerinë
që ka gjithë urtësinë,
ka dritën’ e dituritë,
dhe të-tëra mirësitë,
ka me vehte Perëndinë,
duke pasur njerëzinë
edhe Perëndija vetë!
te njeriu ‘sht’ e-vërtetë!
Ndaj njeriut të uruar,
që nuk’ ësht’ i djallëzuar,
q’ është pa-faj e i mirë
e ka në zëmrë mëshirë,
të këqija s’ bën në jetë,
ësht’ i-drejt e i-vërtetë
pa ka të lartë vetijë
të bukurë vetëdijë
atje është vetë Zoti,
si kanë thënë qëmoti.
Edhe ëngjëlli dhe djalli,
gjithë janë tek i-gjalli,
dhe parrajsa dhe skëterra,
dhe gjithë ç’ janë të tjera.
Pa njeriu s’ vdes në jetë,
se s’ mbetetë jeta shkretë,
gjithënjë vemi e vimë,
po të-parëtë s’ i dimë,
rron e ëma dhe i ati
tek i biri jetë gjati,
hëna hahet e venitet,
pa kthehet e përsëritet.
Po njerinë njerëzija
e shpije te Perëndija,
pa atë s’ vlen gjë në jetë
se nuk’ është i vërtetë,
e-drejta edh’ e vërteta,
ato janë pa të meta,
kur t’ i bjerë njerëzija,
mbetetë si bagëtija,
posi trëndafil’ i thatë,
q’ i mbesin gjëmbat e gjatë,
urtësit e mirësitë,
ato na nxjerrin në dritë,
pa ligësi e-pështirë
na shpije në errësirë,
se na ndan nga Perëndija,
na shtije te djallëzija.
Mëntë na i dha në kokë
Zoti, që t’ i kemi shokë,
neve kemi mënt të shohim,
të vërtetënë t’ a njohim,
pesh’ e Zotit të vërtetë
mëndje ‘shtë në këtë jetë.
Urtësit e mirësitë,
drita edhe dituritë
janë udh’ e Perëndisë,
q’ i duhenë njerëzisë.
Nuk’ e beson Perëndinë
ajy, që s’ do njerëzinë.
Zoti në zëmrë të ndyrë
s’ hyri dhe s’ ka për të hyrë,
se atje rri djalli vetë,
s’ qasetë Zot’ i-vërtetë.
Në ke në shpirtt mirësinë,
t’ a dish, që ke Perëndinë,
jo, po në ke ligësitë,
ke djallë e djallëzitë.
Si besojmë Muhamenë,
edhe mëmë-Fatimenë,
besojm’ ashtu dhe Isanë,
dhe Merjemen e Iahjanë,
edhe Isufn e Iakupnë,
dhe Ibrahimn e Ejjupnë,
Dautnë e Sylejmanë,
Harunë edhe Musanë,
edhe të tjer’ e të tjerë,
q’ ishinë njerës të-vlerë,
se për njerin u përpoqnë,
shumë të-këqija hoqnë.
Kush punon për njerëzinë,
ka me vehte Perëndinë.
A e patë Mavijenë?
dhe Mervan’ e Jezit-qenë?
Ybejdullllahn’ e Ymerë?
dhe Shimrinë dhëmbë derrë?
edhe shokët’ e atyre?
s’ shpëtuanë prej myxyre!
Paçin mallëkim e nëmë!
se prunë të madhe gjëmë!
Këta ishin egërsirë,
t’ anëtë ishin të mirë,
p’ andaj ne këta i shajmë,
për ata Zotërinj qajmë,
se ata ishinë dritë,
këta bënë ligësitë,
se ishinë të-pabesë,
pa nëmënë kanë pjesë.
Për Imamëtë ne qajmë,
zi me gjithë zëmrë mbajmë,
se ishinë të vërtetë,
pa i duamë për jetë,
ajy që bën mirësinë,
është mik me Perëndinë,
se nukë do Perëndija
kurrë punë të këqija,
ajy, që do njerëzinë,
beson Muhamet-Alinë,
Hadixhen e Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë.
Ajy që bën ligësitë,
ka në shpirtt jezitëritë,
ajy ‘shtë Jeziti vetë,
që bën keq në këtë jetë,
ka në zëmrët të tij djallë,
pa është Mervan i gjallë!
i-ligu nuk ësht’ i-pakë!
është Mavijeja plakë!
P’ andaj mëndjenë t’ a mbedhim,
dhe ligësitë t’ i hedhim,
e të zëmë mirësitë,
që na nxjerrënë më dritë.
Imam-Hysejnë n’ e doni,
të paudhë mos punoni,
pa ahere munt të jetë
dashurija e vërtetë,
kur të bëjmë ç’ na ka thënë,
e ç’ mënyrë na ka lënë,
të bëhemi njerës fjeshtë,
t’ urt’ e të-but’ e të leshtë,
të-këqija të mos flasim,
njeri kurrë të mos ngasim,
të mos vrasim të mos presim,
në gënjeshtrë të mos mbesim,
të mos shajm e të qërtojmë,
kurrë të mos kallëzojmë,
të mos hamë gjën e huaj,
të mos rrojmë posi buaj,
të jemi të arrësyer,
me zëmërë të pa lyer,
nakarë edhe zilinë,
vjedhjen edhe kusërinë,
dhe të-tëra ligësitë,
ndyrësit e djallëzitë,
të gjitha poshtë t’ i hedhim,
si kafshëtë të mos bredhim.
Të duam njerzinë,
Shqipëtar’ e Shqipërinë
gjuhënë e mëmëdhenë,
kombinë e vetëhenë,
mirësit e dituritë,
zotërin e urtësitë.
Të kemi vëllazërinë,
dashurin e miqësinë,
të duamë shoku shoknë
të mos e përhapim toknë,
qengji, që hiqet më nj’ anë,
egërsiratë e hanë,
të mos kemi ne të ndarë,
gjithë ç’ jemi Shqipëtarë,
po të jemi të bashkuar,
të afër e të pushtuar.
T’ i hedhimë marrëzitë,
babëzit e laturitë,
ligësin e djallëzinë
të-tërë jezitërinë.
Të kemi nder edhe besë,
dhe vëllazëri e ndjesë,
pa të punojmë të-tërë
për ç’ do punë, që do bërë
të ndritohet Shqipërija,
të na shohë Perëndija.
O vëllezrë Shqipëtarë!
Shokë të mir e të mbarë!
të përpiqemi me besë,
as një më pas të mos jesë
të mësojmë gjuhënë t’ ënë,
se Zoti na e ka dhënë,
ç’ do kombi gjuhën’ e tija
i ka dhënë Perëndija,
është lig e Perëndisë,
gjuha q’ i dha Shqipërisë,
gjithëkush ka mëmëdhenë,
edhe zogu ka folenë!
Ka edhe ajy fëmijë,
gjë s’ e ndan nga bir e bijë,
besa na thotë t’ a duash
mëmëdhenë e t’ a ruash,
gjuhën e dha Perëndija,
Zoti me të matht të tija
j’ a ka dhënë njerëzisë,
si mëma foshnjësë sisë,
s’ munt të jenë të këqija
ato, që fal Perëndija,
nuk’ i thotë këto fjalë
as i-marri që mer malë!
Dhe ju! shpesh! me gjuhët tuaj
flisni, nukë më të huaj!
ti, qyqe më këndon ndryshe
ndryshe ti, o dellëndyshe!
mua pse të më shtrëngojnë?
gjuhë tjatrë të më msojnë?
të harronj gjuhënë t’ ime!
paçin nëm e mallëkime!
kjo ‘shtë pun e Mavijesë!
m’ a paski me të-pabesë!
dashëki të më mundoni,
së gjithash të më shkretoni!
të më epni arratinë,
të më shuani shtëpinë!
të më lini rop për jetë,
të paqënë e të-shkretë
të më shtini në të huaj!
të më thoni rri e vuaj!
armikëtë të më shkelin!
posi lopë të më mjelin!
Djemthit e mij të-lëvduar
të-ndjerë e të-dëgjuar!
të më lini mua shkretë!
nukë është turp për jetë?
unë, që jam mëma juaj,
të më shitni nër të huaj!
Armikëtë rreth më vinë,
për mi krye po më rrinë!
thonjtë në grykë m’ i vunë
qysh të bënj e-mjera unë!
gjuhënë m’ a kanë prerë,
më bënë fare të mjerë!
shumë Shimër e Jezitë
po m’ i çpojnë mushkëritë,
shigjetatë për mi shpinë
posi gjëmba po më rrinë!
dhe ju djemt e mij më shihni
e bëni sikur s’ më njihni!
Kështu thotë Shqipërija!
Po s’ thot’ ashtu Perëndija
q’ i fali mënt Shqipëtarit,
punë mir’ e udhë-mbarit,
pa mbretëron e vërteta
që ka mjaltë posi mbleta,
gënjeshtëra s’ bën dot punë,
se ‘sht’ e lig edh’ e përdhunë,
helminë vetëm ka grera,
vetëm gjëmbatë ka ferra,
nuk’ është si trëndafili,
q’ e do aqe keq bilbili.
T’ ish ashtu, po prishej jeta,
s’ delte në shesht e-vërteta,
do të kishte nder Syfjani,
dhe Jeziti e Mervani,
dotë donim Mavijenë
nuk’ Alin e Fatimenë
do të kishim zot Mervanë,
s’ kishim Hysejn’ e Hasanë.
E vërteta rroft e qoftë!
pa gënjeshtëra u shoftë!
Po ne gjithë të punojmë,
të mos rrim e të përtojmë,
na dërgoj zot’ i-vërtetë
për të punuar në jetë,
punëtori ‘sht’ i-uruar,
edhe puna e lëvduar,
njerin ajo jetë gjatë
s’ e le kurrë duar-thatë.
Ne të Zottë po të jemi,
gjithë ç’ na duhen i kemi,
nukë bije Shqipërija,
ka dhe për ne Perëndija.
Ju të-varfër’ e ju Atë!
q’ u fali Zoti uratë,
pa i prutë mirë besë
Aliut e Fatimesë,
së-drejtës’ e së vërtetës,
dhe Ati Zotit të-jetës,
edhe ju vetë punoni,
Shqipërinë t’ a shpëtoni,
Shqipëtari përgjërohet
për ju dhe me ju gëzohet,
edhe ju për Shqipëtarë,
për punët të tij të mbarë
për mëmëdhethinë t’ uaj,
që nuk e kini të huaj,
për gjuhët të Shqipërisë,
q’ është gjuh’ e Perëndisë,
për të sjellë Shqipëtarë
n’ udhë të mir’ e të mbarë,
për të gjitha mirësitë,
që duhen e dituritë,
për nderthit të kombit t’ ënë,
për mbrothësit, që ka zënë,
për ç’ do gjë që ka nevojë,
e s’ thuhet dot me gojë,
për Hasan’ e për Hysenë,
për ju e për mëmëdhenë
të përpiqi nat’ e ditë,
sa të dalëmë në dritë.
Zot i math e i vërtetë
mos na lerë kurrë shkretë,
ti je zot i gjithësisë,
Perëndi e Shqipërisë,
urdhëri yt po të jetë
e po të duash ti vetë,
gjithë punëtë mbarohen,
gjëkundi nukë ndalohen.
Fali, fali Shqipërisë
gjithë ç’ ke të mirësisë.
Edhe ju gjithë të mirët!
mos na lini n’ errësirët.
Zot i math për Qerbelanë!
për Hysejn’ e për Hasanë!
për ata të dy-mbë-dhjetë!
që hoqn’ aqë keq në jetë!
për gjithë ato mundime!
për gashërimënë t’ ime!
Shqipërinë mos e lerë,
të prishetë e të bjerë,
po të jetë gjall për jetë,
gjithë ç’ i duhet t’ a ketë,
të rronj’ e të mbretëronjë,
të jetë lulez e zonjë,
fali ti vetëz uratë,
që të jetë jetë-gjatë.
Shqipëtari trim me fletë,
si ka qënë, letë jetë,
të ketë gjith urtësinë,
e t’ a dojë Shqipërinë,
të vdesë për Mëmëdhenë,
si Myhtari për Hysenë,
të ngjanjë më Ibrahimnë
edhe më Eba-Myslimnë,
të jetë trim e i mirë,
po të mos jet’ egërsirë,
të jet’ i qytetëruar,
i ditur’ e i mësuar,
t’ i apë nder Shqipërisë.
U bëftë e Perëndisë.

(fund)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 25)

    XXV

Besuamë Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë
Hadixhen’ e Fatimenë
Hasanë edhe Hysenë
Imamët të dy-mbë-dhjetë,
që ishinë të vërtetë.
Kemi mëm’ e at’ Alinë,
q’ e njohëm si Perëndinë,
të parë kemi Xhaferë,
nukë njohëmë të tjerë,
kemi plak mi njerëzinë
Haxhi-Bektashi-Velinë,
Zotn’ e udhës së vërtetë,
q’ ishte si Aliu vetë
se ishte nga ajo derë,
p’ andaj mori gjithë nderë.
Besa jon është një fjalë,
dh’ ajo fjalë s’ ësht’ e çalë,
është fjal’ e Perëndisë,
q’ i duhetë njerëzisë,
nukë është fjal’ e kotë,
bëj mirë mos bëj keq thotë.
Besa edhe Perëndija
është vetëm mirësija,
dhe ajy Zot i-vërtetë,
edhe gjithë ç’ ka në jetë,
te njeriu gjithë janë,
mos kërko më tjatër anë.
Po të bëjmë mirësinë
kemi ndër ne Perëndinë,
kur të bëjmë ligësitë,
kemi djall e djallëzitë,
kur të jemi të-vërtetë,
është me ne Zoti vetë.
Besojmë se Perëndija
është vetë gjithësija
fletore kemi njerinë,
dhe mëndjen e urtësinë,
sepo udh’ e Perëndisë
s’ është jashtë urtësisë.
Falje kemi njerëzinë,
miqësin’ e mirësinë,
se kur të duam njerinë,
kemi dashur Perëndinë,
s’ është lark nga njerëzija
edhe vetë Perëndija.
Falëtor e diturisë
është shesh i-gjithësisë.
Udh’ e-mir’ e bes’ e-mirë
është zemra me mëshirë,
atje ‘shtë dhe Perëndija
edh’ e tërë gjithësija,
ëngjëlli dhe mirësitë,
djalli me gjithë të titë.
Më një vënt janë të tërë,
kë të duash atë zërë,
urtësi e mirësija
na shpije te Perëndija
po të zëmë ligësinë,
dotë vemi në greminë.
Besojmë Zotn’ e vërtetë,
q’ është gjithësija vetë,
pa atë s’ ka vënt gjëkundi,
ajy ‘shtë kreji dhe fundi
më ç’ do anë, që shikojmë,
fytyrën e tij vështojmë,
e-tërë ç’ është kjo jetë,
ësht’ ajy Zot’ i vërtetë!
luletë që lulëzojnë,
bukurin’ e tij tregojnë,
ajy është trëndafili,
ajy vetë dhe bilbili,
po kur desh Zot’ i vërtetë,
të dil faqeza në jetë,
ahere bëri njerinë,
atje t’ a gjesh Perëndinë!
Kush njohu vehten e tija,
e di ç’ është Perëndija!
Te njeriu i mbaruar,
i-mir e i-lartësuar
që ka gjithë mirësitë,
e të tëra dituritë,
atje e gjen Perëndinë,
atje tek gjen mirësinë,
sepo vetë Perëndija
mori fytyrën e tija.
O njeri! të qofsha falë!
e kupëton këtë fjalë?
Pa mblith mëndjen e mendohu,
dhe ngrehu e lartësohu
duke marë dituritë,
që t’ a bësh natënë ditë,
sa të muntç ndritohu mirë
mos qëndro në errësirë,
nga njeriu i-vërtetë
s’ ka më të lartë në jetë,
se mëndje e njerëzisë
është pesh e Perëndisë.
Po njeri themi njerinë
që ka gjithë urtësinë,
ka dritën’ e dituritë,
dhe të-tëra mirësitë,
ka me vehte Perëndinë,
duke pasur njerëzinë
edhe Perëndija vetë!
te njeriu ‘sht’ e-vërtetë!
Ndaj njeriut të uruar,
që nuk’ ësht’ i djallëzuar,
q’ është pa-faj e i mirë
e ka në zëmrë mëshirë,
të këqija s’ bën në jetë,
ësht’ i-drejt e i-vërtetë
pa ka të lartë vetijë
të bukurë vetëdijë
atje është vetë Zoti,
si kanë thënë qëmoti.
Edhe ëngjëlli dhe djalli,
gjithë janë tek i-gjalli,
dhe parrajsa dhe skëterra,
dhe gjithë ç’ janë të tjera.
Pa njeriu s’ vdes në jetë,
se s’ mbetetë jeta shkretë,
gjithënjë vemi e vimë,
po të-parëtë s’ i dimë,
rron e ëma dhe i ati
tek i biri jetë gjati,
hëna hahet e venitet,
pa kthehet e përsëritet.
Po njerinë njerëzija
e shpije te Perëndija,
pa atë s’ vlen gjë në jetë
se nuk’ është i vërtetë,
e-drejta edh’ e vërteta,
ato janë pa të meta,
kur t’ i bjerë njerëzija,
mbetetë si bagëtija,
posi trëndafil’ i thatë,
q’ i mbesin gjëmbat e gjatë,
urtësit e mirësitë,
ato na nxjerrin në dritë,
pa ligësi e-pështirë
na shpije në errësirë,
se na ndan nga Perëndija,
na shtije te djallëzija.
Mëntë na i dha në kokë
Zoti, që t’ i kemi shokë,
neve kemi mënt të shohim,
të vërtetënë t’ a njohim,
pesh’ e Zotit të vërtetë
mëndje ‘shtë në këtë jetë.
Urtësit e mirësitë,
drita edhe dituritë
janë udh’ e Perëndisë,
q’ i duhenë njerëzisë.
Nuk’ e beson Perëndinë
ajy, që s’ do njerëzinë.
Zoti në zëmrë të ndyrë
s’ hyri dhe s’ ka për të hyrë,
se atje rri djalli vetë,
s’ qasetë Zot’ i-vërtetë.
Në ke në shpirtt mirësinë,
t’ a dish, që ke Perëndinë,
jo, po në ke ligësitë,
ke djallë e djallëzitë.
Si besojmë Muhamenë,
edhe mëmë-Fatimenë,
besojm’ ashtu dhe Isanë,
dhe Merjemen e Iahjanë,
edhe Isufn e Iakupnë,
dhe Ibrahimn e Ejjupnë,
Dautnë e Sylejmanë,
Harunë edhe Musanë,
edhe të tjer’ e të tjerë,
q’ ishinë njerës të-vlerë,
se për njerin u përpoqnë,
shumë të-këqija hoqnë.
Kush punon për njerëzinë,
ka me vehte Perëndinë.
A e patë Mavijenë?
dhe Mervan’ e Jezit-qenë?
Ybejdullllahn’ e Ymerë?
dhe Shimrinë dhëmbë derrë?
edhe shokët’ e atyre?
s’ shpëtuanë prej myxyre!
Paçin mallëkim e nëmë!
se prunë të madhe gjëmë!
Këta ishin egërsirë,
t’ anëtë ishin të mirë,
p’ andaj ne këta i shajmë,
për ata Zotërinj qajmë,
se ata ishinë dritë,
këta bënë ligësitë,
se ishinë të-pabesë,
pa nëmënë kanë pjesë.
Për Imamëtë ne qajmë,
zi me gjithë zëmrë mbajmë,
se ishinë të vërtetë,
pa i duamë për jetë,
ajy që bën mirësinë,
është mik me Perëndinë,
se nukë do Perëndija
kurrë punë të këqija,
ajy, që do njerëzinë,
beson Muhamet-Alinë,
Hadixhen e Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë.
Ajy që bën ligësitë,
ka në shpirtt jezitëritë,
ajy ‘shtë Jeziti vetë,
që bën keq në këtë jetë,
ka në zëmrët të tij djallë,
pa është Mervan i gjallë!
i-ligu nuk ësht’ i-pakë!
është Mavijeja plakë!
P’ andaj mëndjenë t’ a mbedhim,
dhe ligësitë t’ i hedhim,
e të zëmë mirësitë,
që na nxjerrënë më dritë.
Imam-Hysejnë n’ e doni,
të paudhë mos punoni,
pa ahere munt të jetë
dashurija e vërtetë,
kur të bëjmë ç’ na ka thënë,
e ç’ mënyrë na ka lënë,
të bëhemi njerës fjeshtë,
t’ urt’ e të-but’ e të leshtë,
të-këqija të mos flasim,
njeri kurrë të mos ngasim,
të mos vrasim të mos presim,
në gënjeshtrë të mos mbesim,
të mos shajm e të qërtojmë,
kurrë të mos kallëzojmë,
të mos hamë gjën e huaj,
të mos rrojmë posi buaj,
të jemi të arrësyer,
me zëmërë të pa lyer,
nakarë edhe zilinë,
vjedhjen edhe kusërinë,
dhe të-tëra ligësitë,
ndyrësit e djallëzitë,
të gjitha poshtë t’ i hedhim,
si kafshëtë të mos bredhim.
Të duam njerzinë,
Shqipëtar’ e Shqipërinë
gjuhënë e mëmëdhenë,
kombinë e vetëhenë,
mirësit e dituritë,
zotërin e urtësitë.
Të kemi vëllazërinë,
dashurin e miqësinë,
të duamë shoku shoknë
të mos e përhapim toknë,
qengji, që hiqet më nj’ anë,
egërsiratë e hanë,
të mos kemi ne të ndarë,
gjithë ç’ jemi Shqipëtarë,
po të jemi të bashkuar,
të afër e të pushtuar.
T’ i hedhimë marrëzitë,
babëzit e laturitë,
ligësin e djallëzinë
të-tërë jezitërinë.
Të kemi nder edhe besë,
dhe vëllazëri e ndjesë,
pa të punojmë të-tërë
për ç’ do punë, që do bërë
të ndritohet Shqipërija,
të na shohë Perëndija.
O vëllezrë Shqipëtarë!
Shokë të mir e të mbarë!
të përpiqemi me besë,
as një më pas të mos jesë
të mësojmë gjuhënë t’ ënë,
se Zoti na e ka dhënë,
ç’ do kombi gjuhën’ e tija
i ka dhënë Perëndija,
është lig e Perëndisë,
gjuha q’ i dha Shqipërisë,
gjithëkush ka mëmëdhenë,
edhe zogu ka folenë!
Ka edhe ajy fëmijë,
gjë s’ e ndan nga bir e bijë,
besa na thotë t’ a duash
mëmëdhenë e t’ a ruash,
gjuhën e dha Perëndija,
Zoti me të matht të tija
j’ a ka dhënë njerëzisë,
si mëma foshnjësë sisë,
s’ munt të jenë të këqija
ato, që fal Perëndija,
nuk’ i thotë këto fjalë
as i-marri që mer malë!
Dhe ju! shpesh! me gjuhët tuaj
flisni, nukë më të huaj!
ti, qyqe më këndon ndryshe
ndryshe ti, o dellëndyshe!
mua pse të më shtrëngojnë?
gjuhë tjatrë të më msojnë?
të harronj gjuhënë t’ ime!
paçin nëm e mallëkime!
kjo ‘shtë pun e Mavijesë!
m’ a paski me të-pabesë!
dashëki të më mundoni,
së gjithash të më shkretoni!
të më epni arratinë,
të më shuani shtëpinë!
të më lini rop për jetë,
të paqënë e të-shkretë
të më shtini në të huaj!
të më thoni rri e vuaj!
armikëtë të më shkelin!
posi lopë të më mjelin!
Djemthit e mij të-lëvduar
të-ndjerë e të-dëgjuar!
të më lini mua shkretë!
nukë është turp për jetë?
unë, që jam mëma juaj,
të më shitni nër të huaj!
Armikëtë rreth më vinë,
për mi krye po më rrinë!
thonjtë në grykë m’ i vunë
qysh të bënj e-mjera unë!
gjuhënë m’ a kanë prerë,
më bënë fare të mjerë!
shumë Shimër e Jezitë
po m’ i çpojnë mushkëritë,
shigjetatë për mi shpinë
posi gjëmba po më rrinë!
dhe ju djemt e mij më shihni
e bëni sikur s’ më njihni!
Kështu thotë Shqipërija!
Po s’ thot’ ashtu Perëndija
q’ i fali mënt Shqipëtarit,
punë mir’ e udhë-mbarit,
pa mbretëron e vërteta
që ka mjaltë posi mbleta,
gënjeshtëra s’ bën dot punë,
se ‘sht’ e lig edh’ e përdhunë,
helminë vetëm ka grera,
vetëm gjëmbatë ka ferra,
nuk’ është si trëndafili,
q’ e do aqe keq bilbili.
T’ ish ashtu, po prishej jeta,
s’ delte në shesht e-vërteta,
do të kishte nder Syfjani,
dhe Jeziti e Mervani,
dotë donim Mavijenë
nuk’ Alin e Fatimenë
do të kishim zot Mervanë,
s’ kishim Hysejn’ e Hasanë.
E vërteta rroft e qoftë!
pa gënjeshtëra u shoftë!
Po ne gjithë të punojmë,
të mos rrim e të përtojmë,
na dërgoj zot’ i-vërtetë
për të punuar në jetë,
punëtori ‘sht’ i-uruar,
edhe puna e lëvduar,
njerin ajo jetë gjatë
s’ e le kurrë duar-thatë.
Ne të Zottë po të jemi,
gjithë ç’ na duhen i kemi,
nukë bije Shqipërija,
ka dhe për ne Perëndija.
Ju të-varfër’ e ju Atë!
q’ u fali Zoti uratë,
pa i prutë mirë besë
Aliut e Fatimesë,
së-drejtës’ e së vërtetës,
dhe Ati Zotit të-jetës,
edhe ju vetë punoni,
Shqipërinë t’ a shpëtoni,
Shqipëtari përgjërohet
për ju dhe me ju gëzohet,
edhe ju për Shqipëtarë,
për punët të tij të mbarë
për mëmëdhethinë t’ uaj,
që nuk e kini të huaj,
për gjuhët të Shqipërisë,
q’ është gjuh’ e Perëndisë,
për të sjellë Shqipëtarë
n’ udhë të mir’ e të mbarë,
për të gjitha mirësitë,
që duhen e dituritë,
për nderthit të kombit t’ ënë,
për mbrothësit, që ka zënë,
për ç’ do gjë që ka nevojë,
e s’ thuhet dot me gojë,
për Hasan’ e për Hysenë,
për ju e për mëmëdhenë
të përpiqi nat’ e ditë,
sa të dalëmë në dritë.
Zot i math e i vërtetë
mos na lerë kurrë shkretë,
ti je zot i gjithësisë,
Perëndi e Shqipërisë,
urdhëri yt po të jetë
e po të duash ti vetë,
gjithë punëtë mbarohen,
gjëkundi nukë ndalohen.
Fali, fali Shqipërisë
gjithë ç’ ke të mirësisë.
Edhe ju gjithë të mirët!
mos na lini n’ errësirët.
Zot i math për Qerbelanë!
për Hysejn’ e për Hasanë!
për ata të dy-mbë-dhjetë!
që hoqn’ aqë keq në jetë!
për gjithë ato mundime!
për gashërimënë t’ ime!
Shqipërinë mos e lerë,
të prishetë e të bjerë,
po të jetë gjall për jetë,
gjithë ç’ i duhet t’ a ketë,
të rronj’ e të mbretëronjë,
të jetë lulez e zonjë,
fali ti vetëz uratë,
që të jetë jetë-gjatë.
Shqipëtari trim me fletë,
si ka qënë, letë jetë,
të ketë gjith urtësinë,
e t’ a dojë Shqipërinë,
të vdesë për Mëmëdhenë,
si Myhtari për Hysenë,
të ngjanjë më Ibrahimnë
edhe më Eba-Myslimnë,
të jetë trim e i mirë,
po të mos jet’ egërsirë,
të jet’ i qytetëruar,
i ditur’ e i mësuar,
t’ i apë nder Shqipërisë.
U bëftë e Perëndisë.

(fund)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 24)

    XXIV

Po Sefahu s’ rrojti shumë;
Oh! moj jet e-shkret’ o lumë!
Ndënj në vënt të tij i-parë,
i vëllaj, po s’ vate mbarë.
Ajy ish Ebu-Xhaferi,
që pat zëmërë pej derri!
duke prishur parësinë,
ngreh në Bagdat mbretërinë,
dhe i shton ditë me ditë,
shtrigërit’ e ligësitë!
me Abdullllahnë e prishi
ligësi të madhe grishi
pa ngrehu edhe mejtimnë,
vu në dor’ Eba-Myslimnë,
e vrau me të pabesë
si Jezit’ i Mavijesë
si qeni, kur ha të zotnë,
që e ushqen gjithë motnë
po dhe jeta j’ u shkurtua,
ligësija u mbarua,
erth Mehdiu me Hadinë,
q’ e kujtuan Perëndinë,
pas atyre erth Haruni
ndënj në front posi beguni,
edhe mori shumë pjesë,
nga punët e Mavijesë,
Abazajt’ e turpëruan
me punërat, që punuan,
të-tërë farën e tyre,
s’ mbajtnë një farë mënyre,
u zunë nga shtrigëritë,
prunë gjithë ligësitë,
udhën’ e-paudhë zunë,
nder e tyre posht e shtunë!
ndoqnë gjurmët’ e Mervanit,
edhe rrugën e Syfjanit.
Haruni, mbret’ i pabesë
zu udhën e Mavijesë,
vu nakar m’ Imamn-Xhaferë
q’ ish i-mir e shum i-ndjerë,
i bënte nder njerëzija,
se ish vetë mirësija,
ç’ bënte mbreti, s’ i pëlqente
se jashtë udhës i gjente,
po kurrë nukë përzjehej,
më të-tjerët s’ shëmbëllehej,
ajy ish njeri i qetë,
i-urtë e i-vërtetë,
pa njerëzija e donin,
të-miratë s’ i harronin.
Mbreti për faqe e donte,
kurdoherë e nderonte,
dhe Imami jetë gjatë
mbretit i ipte uratë,
po mbreti shih njerëzinë,
q’ e donin si Perëndinë,
papo nakari e çponte,
e shpirtinë j’ a lëndonte,
se s’ kish dashuri me besë
për shtëpit të Fatimesë,
për faqe Imamn’ e donte,
pshehtazi varr’ i rëmonte!
ësht’ i-keq shumë nakari,
e djek zëmrënë si zjari.
Kish dhe njerës që xegitnin,
nakarë ja përsëritnin,
Hiqëshinë si të mirë
po ishinë shpirt-shëllirë
pshehtaz’ ishin të-pabesë
pun e keqe, që s’ ka ndjesë,
nukë ishinë të mirë
ishinë zëmrë-këllirë
papo kaqë dh’ e helmuan
njerëzinë e shkretuan
e ndëroj jetën i miri,
ndënjt në vënt të tij i biri.
Ky t’ e Imam-Musa-Qazimi,
që e kishte shoq nga mësimi.
Ajy ish i-ati vetë,
shum i-mir’ e i-vërtetë.
Haruni ishte pendohur,
fajn’ e tij e kishte njohur,
e qau Imamn’ e mirë,
dhe e desh shumë të-birë.
Imam Musan’ e doj aqë,
sa shumë vjet shkoj me paqë.
Ahere dhe dituritë
duallë shumë në dritë.
Gjithë fis’ i Fatimesë
ishin njerës me besë,
shëmbëllenin më Alinë,
kishin gjithë urtësinë,
dhe mizën ata s’ e ngisnin
fjalëzë të keqe s’ flisnin,
dhe atyre, q’ i mundonin,
e zëmrën u përvëlonin,
ata u bëninë mirë
me zëmrë e me dëshirë.
P’ andaj i kanë lëvduar,
e kurrë s’ janë haruar,
i do dhe sot njerëzija,
se mbahet mënt mirësija.
Mbreti sa plakej marrohej,
papo ligësija shtohej,
zu vrit e prit njerëzinë,
të-huajnë dhe të tinë
njeriu s’ i sillte besë,
si dhe fis’ i Mavijesë,
njerës nukë kish të mirë,
dhe vet’ ishte egërsirë,
pa Imam Musan e vunë
në burk pa faj e pa punë
dhe e mbajtn’ e s’ e lëshuan
më së-fundi e helmuan,
o njerëzit’ e pabesë!
mos paçi nga Zoti pjesë!
Kur e mbyll’ Imam-Musanë,
la të bir’ Ali-Rizanë.
Ahere vdiq dhe Haruni,
erth Emini pa Memuni.
Memuni zu Horasanë,
dh’ e desh shum’ Ali-Rizanë.
Imam Ali Rizaj rrinte
me mbrenë bashk’ e s’ e linte,
që të bënte të këqija,
e të dil nga njerëzija,
pa kështu shumë vjet shkuan,
të mirëtë u gëzuan,
po të-liqtë mbren’ e tallë,
me të-rreme djall’ i kallë.
pa uzu nga ligësitë,
e nga dëmi nat’ e ditë,
erth upërzje njerëzija,
shum’ ubënë të-këqija,
pa Imam-Ali-Rizanë
dhe Abazë, të vëllanë,
i vranë me të-pabesë!
mos paçin nga Zoti ndjesë!
Fajnë s’ e ka njerëzija,
e ka vetëm ligësija,
andaj t’ i rimë mërguar,
se ‘shtë shum’ e mallëkuar!
Imam-Rizaj la të birë
në vënt të tij, q’ ish i-mirë,
nukë kishte shok në jetë,
ish i urt’ i-vërtetë,
la shtyllë për njerëzinë,
Imam-Muhamet Tekinë,
që e donte njerëzija,
gjith’ ishinë miqt’ e tija.
Më pasdaj vdiq dhe Memuni
ndënj Ebu-Ishak-beguni,
pa si e pa njerëzinë,
q’ e doj Muhamet-Tekinë,
e helmoj me të pabesë!
njerëzin’ e la pa shpresë!
i-ri e la këtë jetë!
vate te Zot’ i-vërtetë!
la në vënt të-tij të birë,
q’ ish si drita n’ errësirë,
la Imam-Ali-Nekinë,
bari për mi njerëzinë.
Drit’ e Zotit ish i-miri,
po mbret’ i-lik, Mystensiri,
që s’ pat njerëzije pjesë,
e vrau me të-pabesë!
Zot’ i-mirë e plot mëshirë
la në vënt të tij të birë,
Imam-Asan-Asqerinë,
të kish kujdes njerëzinë,
udhën e drejtë t’ u thotë,
të mos mundohenë kotë,
udh’ e-drejt’ ish njerëzija,
urtësi e mirësija,
po bota ish n’ errësirë,
s’ e shihte udhën’ e-mirë!
Mbretrëtë shum’ umahnitnë,
dhe nga kombi umërzitnë.
Ishte fron’ i Mavijesë!
ngrehurë me të pabesë!
atje kushdo, që të rrinte,
djallëzinë do të zinte!
Ushtërija mori bujë,
e bëri botën rrëmujë,
se mbret nukë kish të mirë
ishinë gjith’ egërsirë,
pa i nxuarr’ e i vranë,
në prehje po nuk’ i lanë,
pasdaj vunë Mysteinë
dh’ e marruan faqe-zinë,
pa njeri nukë besonte,
edhe andaj nuk’ e donte.
Imam-Hasan-Asqerinë,
se mos i ip arratinë!
e të rrinte në front vetë!
po kjo s’ ish fjal’ e-vërtetë.
Kshu edhe fis’ i Syfjanit,
e gjithë far’ e Mervanit,
dhe Abazajt’ e-pabesë,
që vanë pas Mavijesë!
Kurr’ Imamët nukë donin
mbretëri e gjë s’ kërkonin,
n’ atë fron të-mallëkuar
s’ rrinte njeri i uruar.
Po s’ u dil e-shkreta frikë,
u rij në zemrë si thikë,
se shihninë njerëzinë,
q’ i kishin si Perëndinë,
pa s’ i lij edhe nakari,
i përvëlonte si zjari!
dhe të-liqtë nuk’ i linin,
i çponin’ e i xeginin!
E prishënë mëntsh Mystrinë,
dhe i kallë djallëzinë
sa të liq’ e të-pabesë,
që kishinë soje shpresë,
pa pshehtazi kall’ e vranë
Zotn’ e-mir’ Imam Hasanë!
Ajy la për njerëzinë
Imam-Muhammet-Mehdinë
që ishte i-bir’ i-tija,
i-dashur te Perëndija.
Imami ish djal’ i-qetë,
kish vjet vetëm dy-mbë-dhjetë.
Po ish prishur njerëzija,
ish prishur dhe mbretërija,
qeni s’ e njihte të Zotnë,
kështu shtynte moti motnë.
Koha me dëme po shkonte,
njeriu mënt po s’ mësonte.
Andaj Abazajt’ uprishnë,
se rreziknë vet’ e grishnë,
më në funt shtrenjt e paguan
Çingjizasitë i shuan!
se nukë do Perëndija,
të heqënë njerëzija,
p’ andaj nukë le dhe plagë
pa pagesë e pa shpagë!
njeriu ç’ gjë bën në jetë,
atë dot’ a heqnjë vetë!
a i-biri a e-bija,
se nuk’ e le Perëndija!
p’ andaj na dha në vetijë,
na fali dhe vetëdijë,
që ajo të na mësonjë,
ajo dhe të na gjykonjë,
të na apë dhe gëzimnë,
edhe brengën’ e mundimnë!
të gjitha na i ka dhënë,
i kemi në dorët t’ ënë!
bënë shumë të-këqija,
pa i prishi Perëndija!
mbretëritë e-pabesa
humpn’ e vanë posi vesa!
pasdaj erdhë mbretrë shumë
po nga tjatrë lënd’ e brumë,
si Selçok’ e me të-ndjerë,
dhe Osmanas e të-tjerë.
Imam-Muhammet Mehdinë
Ëngjëllit me krah’ e ngrinë
e hoqnë nga njerëzija,
e shpunë te Perëndija!
Njerëzija rrahnë dhenë,
e kërkuan, po s’ e gjenë!
në gjithit të-Perëndisë
hyri drit’ e njerëzisë!
është gjall! është në jetë
pranë Zotit të-vërtetë!
Që nga Muhamet-Aliu
gjer te Muhammet-Mehdiu
erdh’ Imamë dy-mbë-dhjetë,
gjithë njerës të-vërtetë!
ata Zotërinj të mirë
janë gjall e të-pavdirë,
dhe foshnja katrë-mbë-dhjetë,
si ëngjëllit’ e-vërtetë,
armikët’ i kanë vrarë!
pa ranë dëshmimëtarë,
gjith’ atë brengë, që hoqnë,
për ne të-zest upërpoqnë
janë pra si kanë qënë,
në shpirtt e në zëmrët t’ ënë
atje është edhe vetë
Zot’ i-math e i-vërtetë.
Na lanë vëllazërinë,
miqësin’ e urtësinë,
edhe gjithë mirësitë,
na hoqnë nga djallëzitë.
Edhe nukë na harruan,
po pas syresh na dërguan
shumë njerës të-vërtetë,
q’ e ndrituan këtë jetë,
na dhanë udhën’ e-mirë,
s’ na lanë në errësirë.
Zotërinj, u qofsha falë!
pa j’ u s’ rrëfehi me fjalë.
Bes’ e udh’ e Perëndisë,
q’ i duhetë njerëzisë,
është vetëm e vërteta,
me atë mbahetë jeta.
Pa qasuni, Shqipëtarë,
Zot’ i-math e sjelltë mbarë,
të zemë vëllazërinë,
mirësin’ e miqësinë,
jemi të-gjithë një farë,
e nukë jemi të-ndarë,
vëllezrë të-tërë jemi,
një shpirt e një zemrë kemi
gjithë rrojmë me një shpresë,
dhe kemi gjithë një besë.
Bes’ e mbar’ e Perëndisë,
udh’ e mir’ e urtësisë
është vetëm mirësija,
e-vërteta, njerëzija,
zemr’ e-bardhë, shpirt i mirë,
me mëshir’ e m’ ëmbëlsirë,
e-drejta, vëllazërija,
dashurija, miqësija.
Gjithë besëtë, që janë,
vetëm këtë udhë kanë,
këtë thotë besa jonë,
dhe të tjerat këtë thonë,
se ndë jetë s’ ka dy besë,
një ësht’ e një dotë mbesë,
besë është Perëndija
dhe udh’ e saj njerëzija.
Ajy, që do njerëzinë,
ka besuar Perëndinë,
kush ka në zëmrë mëshirë,
thuhetë njeri i-mirë,
ç’ do njeri vëllath e kemi,
gjithë nga një baltë jemi,
kemi një shpirt në vetijë,
jemi gjithë një fëmijë,
një mëm’ e një atë kemi,
në një fytyrë po jemi.
Pa kur desh Zot’ i-vërtetë,
të tfaqet në këtë jetë,
nxori në jetë njerinë,
atje e gjen Perëndinë.
Ç’ do gjë, që shohëm në jetë,
na rrëfen Zotn’ e-vërtetë,
më ç’ do anë, që shikojmë,
atë fytyrë vështojmë.
Një zemërë të-qëruar
na kërkon Zot’ i-lëvduar,
edhe punëzën’ e-mirë,
dhe njerëzi e mëshirë,
dhe të-madhit t’ i bënç nderë,
dhe të vogëlit nga herë
na dha mëndjenë më kokë,
e na bëri miq e shokë.
Atë që s’ të vjen ty mirë,
po të duket’ e-fështirë,
mos e bëj dhe ti në jetë,
në je njeri i-vërtetë.
I-ligu e gënjeshtari,
rrëmbenjësi e kusari,
vrasësi, që vret njerinë,
i prish të vëllajt shtëpinë,
ata që shajn’ e qërtojnë,
dhe heqin’ e kallëzojnë,
edhe bëjnë të-këqija
e rrojnë si bagëtija,
i venë pas djallëzisë,
së-rremës’ e ligësisë
s’ kan as njerëzi as besë
se i ngjajnë Mavijesë.
Pse e duam ne Alinë?
se ka bërë mirësinë
ashtu edhe Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë
dhe Imamëtë të-tërë
i duam, se kanë bërë
mirësi në këtë jetë
me të-drejt e të-vërtetë.
Mavijeja e Syfjani,
dhe Jeziti e Mervani,
ligësi kanë punuar,
pa janë të-mallëkuar.
Shih sa vlejtka pun e mirë
dh’ e-liga sa ‘sht’ e-fështirë!
njëra është e-lëvduar,
tjatëra e mallëkuar
njëra ësht’ e Perëndisë
tjatëra e djallëzisë,
e-para ‘sht’ e-xbukuruar,
e-dyta e shëmëtuar,
nj’ ësht e-lig e nj’ ësht e-mirë
një drit e një errësirë.
Ajy, që bën mirësinë,
ka në shpirtit Perëndinë,
ajy që ka ligësitë,
ka djallë dhe djallëzitë.
Zot i-math e i-vërtetë!
bë-na t’ urtëth e të qetë,
fal-na gjithë mirësitë,
ep-na dituri e dritë,
dhe njerëzi e mëshirë,
mos na lerë n’ errësirë,
afëro-na urtësinë,
e mërgo-na djallëzinë,
hiq-na nga makutëritë,
dhe nga gjithë marrëzitë
nga dëmi nga lakëmimi
e na shpjerë te gëzimi
udhën e-drejtë rrëfe-na,
me kamjet t’ ënde ushqe-na
fal-na durime dhe shpresë
urat e shpëtim e ndjesë
mos na turpëro në jetë
Zot i-math e i vërtetë.

(Vazhdo leximin: pjesa 25)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 23)

    XXIII

Mervani mbleth ushtërinë,
të-tërë, q’ e kish të tinë,
edhe derdhet të lëftonjë,
mbretërinë tja mburonjë,
ishte posi mizërija,
e-shum ushtëri e tija,
po ishte për të rrëzuar
ajy fron’ i mallëkuar!
q’ e kish ngrehur djallëzija,
dhelpëri e ligësija,
ishte fron i Mavijesë!
i bushtrësë së pabesë!
ajo mbretëri e shkretë!
sa dëm kish bërë në jetë!
një Mervan i pat filluar,
një Mervan e ka mbaruar!
Duke shuarë Syfjanë
Zot i math edhe Mervanë,
përhapi gjith’ errësirën,
pruri dritën e të mirën,
Zot’ i-mir Imam-Xhaferi,
shpirt-math e zëmrë-gjeri,
nër punra s’ ish përzjerë,
dhe s’ përzjehej nonjë herë,
po i thoshte njerëzisë,
edhe gjithë miqësisë:
ç’ bën ata, ju mos e bëni,
njeriu, kur e ha qeni,
kur e ha qen’ i-tërbuar,
me dhëmbë duke kafshuar,
ajy po s’ munt t’ a kafshonjë
fajnë duhet t’ j’ a dhuronjë,
se e-liga edh’ e-mira,
njeriu dhe egërsira
qysh munt të ndahet në jetë
ndaj njeriut të vërtetë?
i-pari ynë ka thënë:
njerëzija ç’ do q’ u bënë,
juve duhetë t’ i ndjeni,
dhe mirësi të rrëfeni.
Kshu the me zemrë të-qetë,
të qofshim falë për jetë!
Abdullllahu, zot’ i-ndjerë,
që kish nip Imam-Xhaferë,
ish i-par i ushtërisë,
dhe i gjithë njerëzisë,
shumë trim ish Abdullllahu,
pa mi kry’ e kish Sefahu.
Ky burrë trim u lëshua
mi Mervanë si dragua,
ra pas dhe ushtërija,
gjithë njerëzi e tija.
Posa ishte bërë ditë,
kur u poqnë ushtëritë
nd’ anët të Fratit të shkretë,
opopo! Zot i vërtetë!
Në anët të ati lumi,
tek shkon ulërimë shumi,
sa punë kishinë ngjarë!
gjakërat dhe s’ ishin tharë!
nd’ anët të Fratit një herë
njerëzija ish përzjerë!
më njan ish Aliu vetë!
Zot’ i-math e i-vërtetë!
edhe gjithë urtësija,
mirësi e njerëzija,
më nj’ an ish Mavije djalli,
që botën në breng e kalli,
ish bashkë me djallëzitë,
e me gjithë ligësitë!
atje kordha vetëtiti,
edhe kali hingëlliti,
pa ra siprë si rrufeja,
andaj u tremp Mavijeja,
ahere rrëfeu fenë!
shiko dhelpëritë ç’ gjenë!
mi ushtët vuri kuranë!
dhelpëritë gjall e lanë!
Ah! o shtrig’ o moj e thënë!
vallë ti t’ a kishe vënë?
punët ti t’ i kesh gatuar?
apo kështu ishin shkruar!
o fat! o plaku sy flakë
nukë je dhe ti i-pakë!
Në anët të ati lumi,
që s’ e ze të shkretën shumi,
n’ ato çuka n’ ato maja,
atje është Qerbelaja!
ndë atë vënt është bërë
ajo pun e madh e tërë!
Nd’ anët t’ ati Ibrahimi
kishte marë shpagë trimi!
Njeri nër mënt s’ munt t’ i bjerë
gjithë ç’ ngjan atje një herë!
Edhe tani m atë anë
i shpu e thëna, pa vanë!
se gjithë ç’ kishinë ngjarë
tashti ishin për të larë!
prap Aliu ish më njanë!
se djali po ngjan më t’ anë,
ajy ishte Abdullllahu,
burri trim, i lumtë krahu!
lulja pshihet e del prapë,
kur vjen verëza me vapë!
ish bashkë dhe Perëndija
edhe gjithë mirësija.
Djallëzi e Mavijesë
ishte Mervan i pabesë
me të-gjitha ligësitë,
edhe dita ajo ditë!
vjen rreth e rrotullë jeta,
po puna ajo ësht’ e shkreta!
Abdullllahu me të parë
armikët, tek kishin rarë,
tha: Këtu donja dhe unë,
se këtu u nis kjo punë,
këtu dhe fundin t’ a gjenjë,
e gjithë kush t’ a rrëfenjë.
Kështu tha dhe ngriti sytë
drejt Zotit, që s’ ka të dytë,
pasdaj mblodhi ushtërinë,
e të-tërë Parësinë,
sicilën në vënt e vuri,
dhe fjalë t’ ëmbëlë zuri,
tha: Vëllezër e miq e shokë!
Zotërinj q’ u kam mi kokë,
sot i-tërë kombi ynë
nër ne ka shpresën e synë,
se e lodhi robërija,
e këputi ligësija,
pa tani rreh të shpëtonjë,
e pasdaj të lulëzonjë,
të shpëtonjë robërije,
e të dalë djallëzije.
Se dit e-bardh e lirisë
ësht’ urat e Perëndisë,
të liruarë e lanë
këtë vënt prinditë t’ anë,
po ra nër thonj të Mervanit,
në urdhërit të Syfjanit,
në xgjedhët të Mavijesë,
që s’ kish njerëzije pjesë,
e di njerëzi e tërë,
ç’ të këqija kanë bërë,
mëmëdhenë e shkretuan,
kombinë e varfëruan,
me një luftë të-paprerë,
e lanë that’ e të-mjerë,
i përzunë mirësitë
pa kallë jezitëritë
njerinë e kanë lidhur
në një kurt shumë të-hidhur,
kanë ngritur njerëzinë,
kanë vënë liqësinë,
mirësin e shpërnderuan
e dhelpërinë mësuan,
kanë shkelur Zotërinë,
duke kallur djallëzinë,
më s’ njeh as i-biri t’ anë,
as i-vëllaj të-vëllanë,
se turp në faqe s’ ka mbetur
pun e madhe na ka gjetur
kanë bërë tjatrë besë
njerëzi e Mavijesë,
besë kanë marëzinë,
për gjë s’ e zënë njerinë,
vunë lig armiqërinë,
përmbysnë vëllazërinë,
për Zot të-math zunë djallë,
edhe në mest t’ ën e kallë,
zunë djall e djallëzinë,
s’ e kujtuan Perëndinë,
kombinë në kurt e vunë,
e në hekura e shtunë,
marjen e makutërinë,
prishjen edhe babëzinë,
të-këqijat gjithë ç’ janë,
e të ligat an e mb’ anë,
në mest t’ ënë na i prunë,
me ato shikojnë punë,
e vunë kombin në xgjedhë,
sa më s’ munt mënttë t’ i mbledhë!
Ne s’ e dromë këtë punë,
pa armikëri na zunë,
për të vënë rrobërinë
janë prishur me Alinë!
kanë sharë Fatimenë!
për të ndryshuarë fenë,
për të marë kombin pranë
helmuan? Imam-Hasanë!
s’ lanë gjall njeri të mirë,
pa prunë kët errësirë,
të-gjithë prinditë t’ anë
për një të vërtetëz u vranë!
për të mirë u përpoqnë,
e brengë të madhe hoqnë!
e kam nër mënt dit e natë,
kur më rrëfente im atë
duke qarë Qerbelanë,
dhe shokët e tij e t’ anë
me syt të tij e kish parë
në Qerbela ç’ kish ngjarë
dhe atë se mos e lanë
shumë mundime i dhanë
apo mos lanë të birë,
Imam-Muhamet Bakirë
pas ati dhe të vëllanë,
Zejdin e t’ im nip Jahjanë
edhe të-tjer e të-tjerë,
të-tërë kombin e-mjerë
lëftuanë të-vërtetën,
e vunë ligë të metën
kjo brengë s’ thuhet e tërë,
vet’ e dini ç’ kanë bërë.
Tani, Zotërinjt’ e mirë!
neve me zëmrë të ngrirë
gjer kur të rrimë të qetë?
e në rrobërit të shkretë?
Yll’ i-tyre ësht’ i shuar,
Yll i shkret i mallëkuar,
njerëzija po na presën,
se nër ne e kanë shpresën,
kjo është një e madhe ditë,
njerëzis i bije dritë,
në u prishtë sot armiku,
dit e zezë vate iku,
në mbettë së-rish në jetë,
mbet kombi për jet i shkretë,
fluturoj përpjet e-mira
ndënj e liga dhe errësira!
kshu tha me zë të ëmblë plaku,
mëndje shum e fjalë paku.
Shokët shum i bënin nderë,
se kish nip Imam Xhaferë,
Abdullllahu jetë gjatë,
ay Zot i-mirë atë
kishte Zejnel Abidinë,
p’ andaj ngjante më Alinë,
gjysh kishte Imam-Hysenë,
q’ e kish mëmë Fatimenë.
Parësija shkoj në ballë,
thanë s’ kthehemi të gjallë.
Plaku kur hipi në kalë,
dukej i ri posi djalë,
pas i bije kalorija!
pa u çkul dhe këmbësija!
Gjith kush kordhënë xhveshi
pa u derdhë si rrebeshi!
po armikëtë qëndruan,
vëndinë nuk’ e lëshuan,
pa erth u ndes luft e shkretë!
luftëtarët si mbletë,
gjithë bininë të vrarë,
ndeheshinë posi trarë!
vinte gjaku si rrëketë
duke derdhur tatëpjetë!
Frat i-shkretë, duke shkuar,
vij në dett i trumbulluar!
pluhuri ngrihej përpjetë,
edhe bashkohej me retë,
luft e-zez e-mallëkuar
ishte shum e tëmëruar!
Abdullllahu ndënj më nj’ anë,
se shumë shokë j’ u vranë,
papo tha: Zot i-vërtetë!
dotë na lesh rop për jetë?
Yll i-luftës i pabesë!
mos rreh t’ i ndinç Mavijesë?
Kështu tha dhe u lëshua
mi armikët si dragua!
shokët trima bashkë vanë,
me të-math vertik u ranë,
dhe ata së rish i-pritnë,
dhe shtun e shumë goditnë,
po këta në mest u ranë,
edhe kohë më s’ u lanë!
ahere ish trimërija,
me atë bëhej çudija,
s’ kishte dalë plumb’ i-shkretë
q’ e vuri në dhet për jetë!
pa i çan’ e i përndanë,
dhe i thyen’ e i vranë!
Mos u prishtë ushtërija,
pa ikën bagëtija!
Mizërit e ushtërisë
si tufët e bagëtisë
u përhapn’ e u përndanë,
po i ndoqn e gjall s’ i lanë.
Mervani shpëtoj dhe iku!
vetëm një shigjet e pshiku
i ra kalit edhe humbi,
iku me vrap posi plumbi
të-tjerët të gjith u vranë,
djalli e shpëtoj Mervanë!
pa u arratis e iku
nukë ra në dor armiku!
Sa lëftoj mir’ Abdullllahu
o trim! më të lumtë krahu
rrith gjaku nga kordh’ e-larë
si shi përdhe duke rarë!
armikëtë si i preu,
gas të math në zëmrët ndjeu
më gjunj unjet trim i mirë!
me një të madhe dëshirë,
pa ngre sytë drejt përpjetë
thotë Zot! Zot i-vërtetë!
Zot i-math! të qofsha falë!
qeshë plak më bëre djalë
sa nder të math më dhe mua
armiku ynë u shua!
e more shpagë vetë!
Zot i math e i-vërtetë.
Më këtë vënt! te ky lumë
qenë bërë punë shumë!
këta sot të gjithë ç’ qenë
atë, që bënë e gjenë!
S’ të shpëtuanë nga dora
ti more shpag unë s’ mora
vetëzë gjith i çpërbleve!
neve kurrë s’ na gënjeve!
Kshu tha dhe u mallëngjye,
pa nga shokëtë u kthye,
tha, ju trimat e-vërtetë
latë emërë për jetë,
nderuatë Perëndinë,
shuatë jezitërinë.
Tha kshu edhe qau shumë,
lottë j’ u derdhë si lumë.
Po Mervani s’ ra në dorë,
iku e mori tërthorë!
djalli pshihej si lugati,
po s’ i kishte ndirë fati,
nga do shkont’ e tekdo vinte
një brengë udhën e zinte,
pruri rreth gjithë Syrinë,
Egjyptën e Arabinë,
herë si lipës shëndinte,
herë nëpër male rinte,
pshihej nër pyje e nër vrima,
ikënte si vetëtima,
dhe gjum’ i-zi kur e zinte,
me një sy hapurë flinte,
si ariu fletë hante,
shpirtin me pahir e mbante!
edhe thoshte unë! mbreti
të bënem kshu oh! ç’ më gjeti
po më së fundi e gjenë
edhe kokënë j’ a prenë.
Abdullllahut j’ a dërguan,
punënë kshu e mbaruan.
Po nga fisi i Syfjanit,
edhe nga far e Mervanit
këtu-këtje kishin mbetur,
të gjithë s’ kishinë vdekur,
ata të tërë u ngrinë!
s’ e linin jezitërinë
s’ e lininë marrëzinë
pa bota u ashpërua,
rrodhi gjaku si përrua,
sa s’ mbet farë pej Syfjani
pej Jeziti, pej Mervani
të gjallëtë gjith i shuan
edhe varret’ i rrëmuan!
eshtërat e Mavijesë,
të Jezitit të pabesë,
t’ ati Mervanit të parë,
q’ e kish nip Mervan gomarë
të gjithë fisit t’ atyre,
q’ ish ngaj’ e asaj myxyre,
në zjart i hodh’ e i doqnë!
se nga ata shumë hoqnë!
u shua Jezitërija
p’ ashtu shpëtoj njerëzija
gas të-math dërgoj në jetë
Zot’ i-math e i-vërtetë,
u shua armikërija,
dhe djalli e djallëzija,
kombi shpëtoj robërije,
dhe ç’ do farë ligësije.
Ç’ do të bënjë njerëzija
shpejt e gjen nga Perëndija
edhe e mira s’ harrohet,
dh’ e liga nuk mënohet,
gënjeshtra s’ munt të rronjë
nukë munt të trashëgonjë
se mbretëron e vërteta,
kshu ‘shtë që kur u bë jeta.
Të ngjarët e Qerbelasë,
punët e Ali-Abasë
janë për jetë pasqyrë,
rrëfejnë këtë mënyrë,
Zoti mësim për të dhënë
neve ato i pat thënë
e-vërteta ësht’ e-vërtetë
Ajy mbretëron për jetë.
Shokë juve mos u ndani,
këtë fjalë mënt t’ a mbani.
E patë fundi si dolli?
Zot’ i math këtuth e solli,
erth urat e Perëndisë,
i dha dritë njerëzisë,
kupëtuan ç’ vlen lirija,
q’ e humpnë nga Perëndija,
e muarrë vesh të-tërë
Mavijeja ç’ u pat bërë,
dhe Jeziti me Mervanë,
e shokëtë, që u ngjanë,
ishin në gjum e u xgjuan,
të mirën e kupëtuan
ahere e deshn’ Alinë,
deshnë Zejnel-Abidinë,
edhe Hasan’ e Hysenë,
deshnë mëmë Fatimenë,
edhe Muhamet Bakirë,
i njohnë q’ ishin të mirë,
deshnë dhe Imam-Xhaferë,
i bënë si duhej, nderë.
Sylejman-Sardi së pari,
pasdaj burr’ i-math, Myhtari,
trim i mirë, Ibrahimi,
Zot’ i-ndjer’ Eba-Myslimi,
Abdullllahu e të-tjerë,
që duallë shumë herë
burratë trima me besë
bënë të madhe shërbesë,
shërbesë për njerëzinë
shtunë poshtë ligësinë
shpëtuanë mëmëdhenë,
duke shtënë Mavijenë.

(Vazhdo leximin: pjesa 24)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 22)

    XXII

Gënjeshtra me të-vërtetën
po haheshin gjithë jetën,
e-vërteta kish Alinë,
gënjeshtra jezitërinë,
po dha dritë Perëndija,
dhe u xgjua njerëzija,
kupëtuan mirësinë,
prunë nër mënt dhe lirinë,
se po i shoj djallëzija,
i përmbysi rrobërija,
pa e lanë Mavijenë,
zunë mëmë-Fatimenë,
hodhë poshtë djallëzinë,
zunë Muhamet Alinë
xgjodhë Hysejn’ e Hasanë
lanë Jezitn e Mervanë,
të-vërtetënë e njohnë,
me zëmërë u pendohnë,
të gjithë më këmb’ u ngrinë,
u bënë me Perëndinë.
Në qytett të Horasanit
ishte i-par’ i-Mervanit
Nasrë-Sejar’ i-pabesë,
q’ ish miku i-Mavijesë.
Pa në Horasan Jahjanë
armikët e-ndyr’ e vranë,
dhe varur e kishin lënë!
me dorë s’ e kishin zënë!
edhe shumë kordhëtarë
Nasrë Sejjari kish vrarë,
pasdaj vrau dhe Qethirë,
q’ ish një burrë shum i mirë!
Djemt e vashatë mësonte,
një njeri me ujë shkonte,
u ngrit nga vëndi, që rrinte
një ujë kërkoj të pinte,
ujëtë në dor’ e mbante,
dhe me lot kish zën e qante,
lottë si krua i vanë,
se pru nër mënt Qerbelanë
s’ e mbajti dot mallëngjimnë
pa dha edhe mallëkimnë.
Nga ata miqt e Syfjanit
ish atje djal i Sinanit,
me një tjatrë van e thanë,
që mallëkoj pa e vranë!
Hadi Gjermani me besë,
q’ i doj djemt e Fatimesë,
e xgjoj botën q’ ish në gjumë
edhe mblodhi shokë shumë,
lëftoj me Nasrë-Sejjarë,
edhe me Mervan-Gomarë,
të-liqt’ u ndanë më nj’ anë,
edhe prapë shum u vranë,
pas besës’ së Mavijesë
e vranë me të pabesë
Hadi Gjerman kordhëtarë!
si dhe Qethirë më parë.
Kur në mest të njerëzisë
del dragoj i Perëndisë!
q’ ish i bukur si pallua,
i-fortë posi fajkua!
O ëngjëll! që vjen nga Zoti
edh’ e di ç’ u bë qëmoti,
ç’ ish ky burrë? as më thua,
q’ ish i-fortë si dragua!
Ky ishte Eba-Myslimi,
nga gjithë trimat më trimi,
të-keqen e dorës’ s’ ate,
i qofsha fal asaj shpate.
Shokë! tha, nër mënt të vimë
gjer kur të poshtër të rrimë,
në xgjedhët të Mavijesë,
të Mervanit të-pabesë,
gjer kur njerëzi e mjerë
në një brëngë të-paprerë,
dhe në dëm e në mëkatë,
e në frikë dit’ e natë.
Të-mirëtë duke vrarë
u bënë këta të parë,
kanë vrarë të vërtetën,
e-rremja ka nxirë jetën,
njerëzija sa ka vuar,
ç’ të-këqija ka pësuar,
se orët e kanë zënë,
edhe sot s’ duan t’ a lënë,
lanë dritëzën e-mirë,
u futnë në errësirë,
lanë djemt e Fatimesë,
aq’ bënë të-pabesë,
zunë Syfjan’ e Mervanë,
pa në rrobëri na lanë,
do t’ a përmbys këtë jetë,
për atë Zotn e vërtetë,
nga njerëzit e pabesë
as një nukë dotë mbesë.
Kush do Muhamet Alinë,
edhe le jezitërinë,
kush të dojë Fatimenë,
dhe heth poshtë Mavijenë
kush të besonjë Hasanë,
të mallëkonjë Mervanë,
edhe gjithë ligësitë,
dhe dëmet e djallëzitë,
kush beson Imam-Hysenë,
kush do nder e Mëmëdhenë
le të nisetë me mua,
se gjë tjatrë nukë dua,
po të vras jezitërinë,
e të përmbys ligësinë,
të nxjerr në shesht mirësinë,
e t’ a shpëtoj njerëzinë,
që është në të këqija,
edhe lark nga Perëndija.
Kështu tha burr’ i-vërtetë,
që s’ ka shok në këtë jetë,
shokët’ e tij pas i ranë,
së-pari xbritnë Jahjanë,
atë shpejt në dhet e vunë,
dhe me vrap luftën e zunë.
Kshu j’ a dil Eba Myslimit,
koha ishte koh e trimit,
e vërteta vate mbarë
se gënjeshtra ish e-sharë,
u shua fat’ i Syfjanit,
perëndoj yll’ i Mervanit,
edhe djalli ishte pshehur,
rrinte i qet e i dehur,
dha urdhërë Perëndija,
pa u zgjua njerëzija,
trimat e-mirë dhe djallë
me pahir në dhet e kallë.
Nga gjithë shokët m’ i miri
ishte Sylejman Qethiri,
edhe Kahtabe-Shebipi
e Mehmet-Hadi-Dalipi
dhe shumë burra të tjerë,
të dëgjuar e të vlerë,
po më trim ish Katabeja,
që hidhej posi rrufeja.
Këta vetëm për Jahjanë
tetë dhjetë mijë vranë,
dhen e qiellin e tuntnë,
dhe Nasrë Sejjar e muntnë
me tridhjetë shokë iku
pshetazi natën armiku,
po i ranë pas dh’ e zunë
Eba Myslimit j’ a prunë,
pa e varrë edh’ e lanë
tek kish lën’ ajy Jahjanë.
U kthye jeta si rrota,
pa u përmënt e gjithë bota
kujtuanë Perëndinë,
dhe prunë nër mënt Alinë,
edhe kohëzën e tija,
që mbretëronte lirija.
Ata zotërinjt’ e mirë,
që lan emrë të pavdirë,
gjith’ ato që kishin vuar,
bota s’ i kishte harruar,
ç’ hoqnë djemt e Fatimesë
nga komb i-lik i pabesë,
vjershëtorët i vjershëronin,
njerëzija i-mësonin,
dhe duke dëgjuar qanin,
të-parëvet nuk u ngjanin,
që vunë dorë dhe vetë
mi zotërinjt’ e vërtetë.
Zoti ndonëse mënonte,
punënë nuk’ e harronte
po duhet Eba-Myslimi,
ky nder j’ u fal ati trimi.
Pa buçiti njerëzija,
u mbloth posi mizërija,
e lanë jezitërinë
edhe Mervan-faqe-zinë,
se xgjedh e rënd i këputi,
kurti në skëterr i futi,
papo të-gjith u përveshnë
gjalljenë më nuk e deshnë,
lirin e bukurë xgjodhë,
robërinë posht e hodhë,
van e gjetn Eba-Myslimnë
u bënë shokë me trimnë.
Trimi zinë kishte zënë,
rroba të-zeza kish vënë,
vanilet e-zeza sterrë
i kishinë nderrë nd’ erë
posi korbi fluturonin,
armikët i frikësonin!
Bir! o bir! Eba-Myslimi!
sa ish burr i-fortë trimi!
si shqipja n’ armikë binte!
shpat e shigjetë s’ e zinte!
qytetet i kish shpëtuar,
armikët i kish tmerruar!
kush kish të bënj më Syfjanë,
me Jezitn e me Mervanë
dhe si shpes të fluturonte,
nga kordh e ati s’ shpëtonte.
Xgjodh nga gjithë kordhëtarët
më trimat e vu të parët,
përhapi gjith’ ushtërinë,
dhe thirri ndihmës Alinë.
Ishinë trima të parët
edhe gjithë luftëtarët,
gjithë kush nga parësija
shkoj me ushtërit të tija,
më të gjith anët u ndanë,
vetë zuri Horasanë,
trimi mi trimat e tjerë,
Zot i-math e shum i ndjerë.
Trimatë luftën e zunë
dhe gjaknë më gjut e shpunë
armikëtë i tmerruan,
i vran i pren e i shuan!
nga ajy komb i pabesë,
që j’ u falë Mavijesë
një më këmbë nukë lanë
i rrëzuan e i vranë!
se ashtu kish’në vrarë
pa s’ mbetetë shpagë pa marë
është gjall Zot i-vërtetë,
mos e dish jetën të shkretë!
armikëtë shum u mburrë
po e liga s’ del tej kurrë.
Trimatë, që u përndanë,
sicili mori më nj’ anë,
armikëtë i dërmuan,
dhe më ç’ do luftë fituan,
të shumët syresh i prenë,
e bënë det edhe dhenë,
të pakëtë që shpëtuan
lanë vëndetë dhe shkuan,
trimat e Eba-Myslimit,
shokët e mirë të trimit,
duke përhapur si drita,
mbuluan dhenë si dita,
më njanë zunë Qofenë,
m’ anët tjatrë Medinenë!
Punëtorët e Mervanit
i tërë komb i Syfjanit
ikënin të turpëruar,
njerëzit e mallëkuar!
ata të pakët që mbenë,
muarrë fshehtazi dhenë,
n’ atë Shamt të shkretë vanë,
të piqëshin me Mervanë!
Gënjeshtra mbë dhet po binte
e vërteta zu të ndrinte,
dimri ish më të mbaruar,
po vinte ver e uruar
nata ishte duke ngdhirë
po lintte një dit e mirë.
Trimat u dhanë më derë,
edh’ e ngrin Imamt-Zhaferë,
ishin të tërë me shpata,
edhe me ushta të gjata
duke falurë i vanë,
të-gjithë nër këmb i ranë
i thanë: Na dërgoj trimi,
miku yt Eba-Myslimi,
që të të vëmë të parë,
e puna të vejë mbarë,
se neve veç derës s’ uaj
s’ vëmë tjatër e të huaj,
pa erthmë të marrim dorë,
po mos na lerë të gjorë.
Këta këto fjal’ i thanë,
po kur dhe të-tjer u dhanë,
erdhi gjithë parësija,
dh’ e rrethoj shtëpin e tija.
Falësor i Perëndisë,
shtyll e gjithë njerëzisë,
me nder të math shum i priti
me dashuri i gostiti.
Ata në krahror ju futnë
gjithë me një zë ju lutnë,
donin t’ a bënin të parë,
e t’ a vinin nënë barrë,
si e pa që nuk e linin,
me pahir donin t’ a vinin,
u tha: Mua mos më ngini,
në këtë punë s’ më kini,
po ju mua në më doni,
fjalënë në ma dëgjoni,
një tjatrë t’ u gjej unë,
e të mbarohet kjo punë,
dhe unë t’ u ap uratë.
Kshu tha Zoti jetë gjatë,
si e bindi njerëzinë,
u vuri të-kushërinë.
Ajy ishte Abdullllahu,
ishte Abdullllah-Safahu,
Abaz’ ish stërgjysh i tija,
pa e donte njerëzija,
Muhammeti me Alinë
Abazë ungj e kishinë.
Këtu u bë Abdyllllahu,
pa gjithëkush e përkrahu,
në Qofe pasdaj e shpunë,
atje të-parë e vunë.
Sylejman-Ebu-Selmeja,
vu fjalë, q’ u tunt Qofeja,
më parë plaku i-gjorë
nga të gjithë mori dorë;
numëroj ç’ kishinë bërë
Syfjanasit gjat e gjërë,
njerëzija vuri veshnë,
atë të-parë e deshnë.
Po punën e bëri trimi,
Zot’ i math Eba-Muslimi,
të mos ish kordh e atija,
nukë ngrihej rrobërija,
ajy rrëzoj mbretërinë,
edhe nderoj njerëzinë,
shoj farën e Mavijesë,
q’ ish e-lig’ edh’ e pabesë.
S’ i harronte Perëndija
aqë shumë të-këqija,
pa kush e bën dot’ a gjenjë,
Zotn e-math s’ mun ta gënjenjë,
s’ gënjen dot dhe njerëzinë,
q’ e njohnë ligësinë,
gënjeshtra dhe ligësitë
s’ dalënë kurrë në dritë,
pa të lenë n’ errësirë
e vërteta ësht’ e pavdirë,
kurdoherë mirësitë
i mundinë djallëzitë
e-drejta dhe e vërteta
s’ mbetenë kurrë të shkreta,
tek mbretëron urtësija,
atje është Perëndija.

(Vazhdo leximin: pjesa 23)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 21)

    XXI

Ybejdi nga Shami dolli,
shtatë dhjetë mijë solli
armiku i Perëndisë,
mundonjës i-njerëzisë,
po vinte me shumë bujë,
e me të madhe rrëmujë,
kish shumë trima të-parë,
të-dëgjuar kordhëtarë.
Ibrahimi u lëshua,
fluturoj posi fajkua,
i dolli me mijë tetë
trim i-math e i-vërtetë.
Ushtëri e-mallëkuar
gjithë dhen e kish mbuluar,
te lum i-Zapit kish rënë,
vëndinë e kishte zënë.
Nga zotërinjtë ç’ kish mbetur
Ibrahimi ç’ kishte gjetur
nga i par’ i-njerëzisë,
e nga mbret’ i-urtësisë,
më një arkë i pat vënë,
me vehte i kishte shpënë.
Armikët i-kishte parë
njeriu i tij, q’ ish ndarë,
pa lark syresh kishin rënë
vënt të mirë kishin zënë.
Më nesëret me të gdhirë
trim i-math e zot i-mirë
u ngrit dhe thirri Alinë,
e u fal më Perëndinë,
pa mblodhi gjith ushtëtarët,
dhe xgjodhi e vu të parët.
Ishin gjithë burra trima
me vështim si vetëtima.
U tha: I shihni ku janë
të tër’ armikëtë t’ anë?
dhe Ybejd’ i-mallëkuar,
që djall ajy e ka xgjuar
dhe gjithë komb i pabesë
q’ i ka ndihur Mavijesë
gjithë zotërinjtë t’ anë,
këta që shihni, i-vranë!
Ka ndihmës Zotn’ e-vërtetë
në këtë dhe n’ atë jetë
edhe Mbren e Qerbelasë
ajy njeri, që t’ i vrasë.
Neve sot gjë të mos presim
po t’ i vrasim e të vdesim!
Kshu tha dhe punën të tërë
e tregoj, si ishte bërë,
dëgjuanë Qerbelanë
trimat e të gjithë qanë
me lot e me gashërima,
dhe me shumë psherëtima!
U zuri ngoje Alinë,
pa u shumoj trimërinë,
gjithë rrojtjenë s’ e deshnë,
kordhët e lara i zhveshnë!
Mëngjezi po hapte sytë,
s’ i kish parë shok të dytë!
dielli posa kish dalë,
lumi vinte valë-valë,
ushtërit u afëruan!
trimatë u egërsuan
kuajtë po higëllinin
e shpatatë po vetëtinin
të gjithë trimat e vlerë
prisninë vdekjen e nderë!
shigjetatë me vërtik vinin!
dhe kë zinin, gjall s’ e linin
shum u shtua vrasj’ e-shkretë
q’ u zu së-pari e-qetë,
vdekja në mest rreth po vinte
shpirtërat me grusht i ngrinte
më anët tjatrë dhe fati
ndrint’ e shuhej si lugati!
tjatrë herë me të tjerë,
me të-tjerë tjatrë herë!
lëftoninë mijë tetë
me mijëra shtatë dhjetë!
më s’ duroj dot Ibrahimi,
po kordhën e zhveshi trimi,
mi armikët u lëshua
burr i fortë si dragua!
i vuri gjithë përpara!
i shtu si duajtë nd’ arë
duke vrar e duke prerë,
e përmbi dhet duke nderë,
gjaknë gjer më gjut e shpuri,
edhe s’ kish të lodhur burri!
Trim i-bukur i pavdirë
u derth me Hasin-Nemirë,
që ishte trim e i-parë
përmi gjithë luftëtarë,
dhe në Qerbela kish qënë,
e gjë pa bërë s’ kish lënë!
Ibrahim’ i heq një shpatë,
dhe j’ a bën ditënë natë!
Opopo! tha Ybejd-derri,
u ngjallka Maliq-Eshteri!
soje shum’ u frikësua,
thiri e u tëmërua!
Vuri dorë Perëndija
u prish e tër’ ushtërija
gjaku vij posi përrua!
Ibrahimi si fajkua
Ybejdullllahn’ e arriti!
një herë i sokëlliti
pa i bij’ e posht’ e shtije!
dhe i thotë ngorth Mavije.
Ybejdi ra duke qarë
dhe u ndesh si qen i vrarë
posi djall i-shëmëtuar
fajëtor i mallëkuar!
Shqipja sqokën duke ngritur,
pa zoqtë duke mahnitur,
qysh përhapen e thërresën,
dh’ e humbasin fare shpresën,
ashtu edhe ushtërija,
u përhap nga Perëndija!
po trimatë pas u ranë
i vranë e gjall s’ i lanë!
Lumi q’ ishte gjak i tërë
posi kënet ishte bërë
armikëtë van’ e hynë
të gjithë brënda u mbynë
ajo ushtëri e shumë
e-tërë u mbyt në lumë!
Sa shpëtuanë nga shpata
edhe nga ushtat e gjata,
lumi të tër i piu!
vdekj’ e zezë i përpshiu
ng’ ato mijë shtatë dhjetë
një njeri s’ shpëtoj në jetë
u ngdhinë gjith’ e s’ u ngrysnë!
më një ditëz’ u përmbysnë.
Ibrahim o jetë gjatë
s’ e turpërove t’ ët atë
të lumtë se ç’ pagë more
gjith’ idhërimet i nxore
Zot i-math e i-vërtetë!
ti s’ e le jetënë shkretë
puna jote s’ ësht e çalë,
të qofshim për jetë falë;
Ibrahimi me të parë
nër ata, q’ ishinë vrarë,
të nipnë e Mavijesë,
Ybejdullllahn’ e pabesë,
shokëvet duke treguar,
u tha: Ky i mallëkuar
i ka më qafë të tërë!
të-ligat ky i ka bërë
i-paudhi ç’ ka punuar
qoftë lark, i-mallëkuar.
Ky djall urdhërë pat thënë
pa e vranë Zotnë t’ ënë!
me djallëzit të-këtija
u bën ato të këqija
ky derr e dërgoj Ymerë
edhe Shimrinë-dhëmbë-derrë!
Zapatnë ky e ka bërë
dhe ligësinë të tërë!
I ati ish me Alinë,
pasdaj zuri faqezinë
s’ i pëlqeu pun e-mbarë,
andaj u bënë kusarë.
Zotit gjith i qofshim falë
se sot vetëzë ka dalë
armikëvet u dha dërmë
i la të vrarë si kërmë
sa qenë të mallëkuar,
të gjithë sot i ka shuar
e shoj kombin e-pabesë
këlyshët e Mavijesë.
Nga ky q’ ishte vetë dora,
shpag ashtu si desha mora
Zot i-math e i-vërtetë
më s’ të kërkonj gjë në jetë.
Tha këto fjal Ibrahimi,
dh’ e vu kordhën në millt trimi
shumë lot nga syt’ i rrodhë,
pa shokëtë gjith u mblodhë,
Ybejdit kokën i prenë,
edh’ e lanë nderë qenë,
e dërguan në skëterrë
atë, dhe kokën e prerë
Myhtar trimit j’ a dërguan,
pasdaj u nisnë e shkuan.
Kur i erth koka Myhtarit,
nga gazi ja dha të qarit,
edhe tha: Zot i vërtetë,
e more shpagënë vetë!
pa u tha pleqet: Një herë
kësaj koke, q’ është prerë,
kokën e Imamit t’ ënë
përpara j’ a kishin vënë,
në këtë vënt, që jam unë
sot këtë mua ma prunë
e shihni ç’ bën Perëndija?
m’ a pru nër duart të mija
njeriu ç’ të ketë bërë
i vjen më kokëz e-tërë
mirësi e ligësija
s’ janë një te Perëndija.
Kshu po thoshte Myhtar-trimi
kur u dha dhe Ibrahimi,
dhe shokët e tij të vlerë,
të-gjithë trima të-ndjerë.
Myhtari e qafoj trimnë
shumë herë, Ibrahimnë.
Armikëtë ishin shuar,
dhe miqtë gjithë gëzuar,
delja me ujkunë flinin,
më një rrëke ujë pinin.
Po burrat armik më nj’ anë
patn’ Abdyl-Meliq-Mervanë
me shumë shokë të tjerë,
më nj’ an Abdullllah-Zyberë,
q’ ishte dhelpër e pabesë,
kish pej Mavijeje pjesë.
Ndonëse ishin armikë,
nga Myhtari patnë frikë,
pa u bënë miq e shokë,
se kishin rrezik mi kokë,
një më nj’ anë e një më nj’ anë,
të dy një-herjesh u ranë.
Ibrahimi me Myhtarë
u qafuan duke ndarë,
muarrë shokë dhe vanë,
një më nj’ an’ e një më nj’ anë,
Myhtari posi dragua
Abdullllahut j’ u lëshua,
Ibrahimi mi të birë
e Mervanit të-gjështirë.
Aqë luftë kanë bërë
sa i shuanë të tërë
me mijë armikë prenë
gjaku mbyti gjithë dhenë
pa pasdaj ranë dhe vetë
burrat trima të-vërtetë
se punënë e mbaruan,
gjë në jetë më s’ kërkuan
dhe kush lint, po dotë vdesë,
s’ ka mbetur’ e s’ munt të mbesë.
Ore fat o fat i shkretë
edhe ti e-zeza jetë
ç’ kini nxjerr’ e ç’ kini ngrënë
kurrë mos u qoftë thënë
me ne të mjerët pse loni?
kaqë keq pse na mundoni?
Dua, t’ a di ç’ gjë ka bërë
këjo njerëzi e tërë
që heq kaqe të këqija
po s’ përgjigjet Perëndija.
Abdul Meliqi me bujë
e bëri botën rrëmujë;
pa dolli Hazhzhazh-Isufi,
që kishte thonj posi bufi
e zunë dhe Abdyllllahnë,
pa e shtruan edhe e rrahnë;
brënda në qytett e varrë,
si të likn’ e si kusarë
edhe shokëtë ja vranë,
një të gjallë nukë lanë;
doqnë së-rish Medinenë,
e rrëmbyenë dhe Meqenë
munduan dhe pleqësinë,
q’ ishin ndodhur me Alinë
sepse s’ i ndihnë Osmanit
dhe Mavijes e Mervanit.
Ng’ ata, q’ ishin me Myhtarë
shumë trima e të parë
edhe të-tjer e të-tjerë
ngritnë krye këtë herë,
armikëvet më ç’ do anë
u ranë dhe shumë vranë,
njerëzija s’ u qetua,
po më shum u keqësua,
kurdoher ish e-përzjerë,
edhe lufta e pa prerë.
Vdiq Abdyl-Melill-kukudhi,
vate në djallt i-paudhi,
ndënjti i-biri Veliti,
që ishte vetë Jeziti.
Në mesthit të njerëzisë
ishte drit e Perëndisë,
Imam-Zejnel-Abidini,
q’ i vinin lottë si Drini,
kur kujtonte Qerbelanë,
dhe shokët’ e tij e t’ Anë,
ishte qëngj’ i Perëndisë,
shpres e gjithë njerëzisë,
gjithë të-mirët’ e donin,
e shpëtim soje kërkonin,
ajy ish si Zoti vetë
i-mirë dhe i vërtetë,
ishte shtyll’ e urtësisë,
edhe fjal’ e Perëndisë.
Veliti i-mallëkuar
nga nakar’ i zi i-shuar
dha urdhërë, pa e zunë,
e brënda në burk e vunë
shtatë vjet brënda e mbajnë
Zot i math kush e ka fajnë?
fajnë s’ e ka Perëndija,
po djalli e djallëzija.
Duke shkuar Zot’ i-mirë
la në vënt të tij të-birë,
q’ ish n’ udhët të Perëndisë,
e miku i njerëzisë,
kishte gjithë urtësinë,
shëmbëllente më Alinë,
si i at’ ish dhe i-biri,
Imam-Muhamet-Bakiri,
q’ ishte det’ i diturisë,
edhe drit’ e-mirësisë.
Shkoj në skëterrët Veliti,
q’ e pritte atje Jeziti.
Ndënj i-vëllaj, Sylejmani,
që ishte vetë Mervani.
Pas vdekjes’ së Sylejmanit
ndënj një nga fis i Mervanit,
Ymeri, që njerëzinë
s’ e la, të shante Alinë;
se më parë gjith’ e shanin!
edhe nëmënë s’ ja ndanin,
në falje shanin Alinë,
shpërnderonin Perëndinë,
mallëkoninë Hasanë,
edhe Hysejnë dhe t’ Anë,
edhe mëmë Fatimenë,
lëvdoninë Mavijenë,
e lëvdonin dh’ e uronin,
popo, se ç’ punë punonin.
Mavijeja dhe Jeziti
e vunë, po ky e ngriti,
gjer këtu pra këtë punë
armikët e-liq e shpunë.
Pas ati ndenjti Jeziti,
q’ e kishte vëlla Veliti;
pas ati ndënji Hyshami,
që hoqi soje Imami,
Imam-Muhammet-Bakiri,
pa duke shkuar’ i miri,
që s’ kish pasur shok në jetë,
si ajy Zot’ i-vërtetë,
la në vënt të tij të-birë,
q’ ish si i-ati i mirë,
ish Imam-Xhafer-Sadiku,
q’ i kish nakar armiku.
Pas Hyshanit ndënj Veliti,
q’ e kishte djalë Jeziti.
Zejdi Muhammet-Bakirë
e kish vëlla, Zotn’ e mirë,
j’ a vrau komb’ i-pabesë,
e s’ i mbet durim e shpresë,
pa tha: Me mua të vinë,
ata, që duan’ Alinë.
Ungrit gjithë njerëzija,
dolli posi mizërija,
edhe lëftuanë shumë,
prap u derth gjaku si lumë.
Armikët Zejdin e vranë,
edhe të birë, Jahjanë,
po shokëtë që shpëtuan,
u shtuan e s’ u qetuan,
pa në Sham u ngrin’ e vanë,
Velitn’ e zunë dh’ e vranë,
edhe një tufë armikë
i therrë si qe me thikë,
si u vra kështu Veliti,
ndënjti i-biri, Jeziti,
pa vdiq dh’ ajy nga lëngimi
ndënj i vëllaj Ibrahimi.
Pa bota duke përzjerë,
edhe atë me të nxjerë
ndënj në front të mallëkuar
që ishte më të rrëzuar,
n’ atë front të Mavijesë
Mervan i dyt’ i-pabesë.
Ky ishte Mervan gomari
gjysh i-tij ishte i-pari.

(Vazhdo leximin: pjesa 22)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 20)

    XX

Ëngjëll! xbrit nga Perëndija
e jakë nër mënt të-mija,
se dotë rrëfenj Myhtarë,
kordhëtarë trim të-parë,
Ibrahim-Maliq-Eshterë,
dhe Sylejman’ e të-tjerë,
q’ ishin burra të vërtetë,
dhe pa shok në këtë jetë,
pa pasdaj dh’ Eba-Myslimnë
burrën e-vërtetë, trimnë,
po jakë me ëmbëlsirë,
e m’ i sill në mëndje mirë.
Ishte shuarë Syfjani,
po kish mbeturë Mervani,
q’ ishte rrënj e djallëzisë
ngaj e gjithë ligësisë,
mbretëronte vetë djalli,
prapësin ajy e kalli.
Ishte shumë i-pabesë,
mos pastë nga Zoti ndjesë
po njeri nuk e dëgjonte,
se sicili mbretëronte.
Abdullllahu i Zyberit,
q’ i kish këmbët si të drerit,
kishte marrë shumë bujë,
ish bërë vëndi rrëmujë.
Ata që donin Alinë,
dhe ishin me Perëndinë,
gjakn e Imamit kërkonin,
më të gjith anët lëftonin,
po Zotn e-mirë, Myhtarë,
q’ ish nga të-gjithë mi parë,
armikët e kishin zënë,
brënda e kishin vënë,
edhe kur vranë Myslimnë
mbyllur e kishin trimnë,
dhe në myxyrët të shkretë
e mbyllë, pa s’ rrij i qetë,
ndë hekura ish ngarkuar!
e mbanin brënda në quar,
posi dragoj shkrefëtinte!
në t’ errët e sokëllinte!
Mbani mënt Maliq Eshterë?
u ngjall prapë këtë herë,
ish i-biri, Ibrahimi,
burrë si i ati trimi!
Hëna hahet e venitet,
pasdaj prapë përsëritet,
pa i ati tek i biri
pshihetë, ka thën i-miri.
Ibrahimi ishte rritur,
edhe nd’ arm ishte stërvitur,
me zëmrët të-tija fliste,
për Imamët doj të vdiste.
Sylejmani burr’ i-ndjerë,
plak mbi gjithë pleqt e tjerë
q’ ish i urt e fort i mirë,
edhe me shpirt të-pavdirë,
nat’ e dit’ ajy zot qante,
për Imamëtë zi mbante;
ky plak ishte bër i-parë
për mbi gjithë kordhëtarë,
Sylejman Sardi! o lule!
kordhën e larë ç’ e shkule!
armikëtë i përndave,
më të shumëtë i vrave!
e rrëfeve dashurinë,
që më kishe për Alinë,
dhe për mëmë-Fatimenë,
për Hasan e për Hysenë.
Njëzet mij’ u mblodhë trima,
me armë si vetëtima,
dhjetë mij ish kalorija,
edhe dhjetë këmbësija,
gjithë burra të shëndoshë,
dhe djalosh e bukuroshë,
gjithë kordhëtë i xhveshnë,
rrojtjenë më nuk e deshnë,
pa e bënë besa besë,
sicili deshi të vdesë,
së-pari të-tërë vanë,
të shininë Qerbelanë,
të shihnin vëndin e varrë,
e gjaknë, që dhe s’ ish tharrë.
Së-largu posa e panë
me sy burrat Qerbelanë,
gjithë nga kuajtë xbritnë,
edhe thirr e ulëritnë,
me gashërim shumë qanë,
puthnë dhen e përmbys ranë
me mallëngjim gjith u verdhë,
edhe kokë jasht u derdhë
gjithë ata trima shokë
hodhë pluhurë mbi kokë,
duke qar e duke vrarë,
po vininë më të parë!
Zëmëra sa vij u ngrohej,
dhe dashurija u shtohej,
kur u qasn e panë varrë
ata trima kordhëtarë,
thirrë gjith e ulëritnë,
ëngjëllitë posht i xbritnë!
rreth varrit të-tërë ranë,
e me vaj të gjithë qanë!
Sylejmani duke qarë,
u derth’ e puthi varrë,
pa tha: Djal’ i Fatimesë!
o trëndafili me vesë!
armikëtë qysh kuxuan!
të zunë e të munduan
edhe të pren e të vranë
kurcim pikë nukë lanë!
të vrau komp i pabesë
këlyshët e Mavijesë
për ne të-zest’ u përpoqe
të këqija shumë hoqe!
të la gjithë njerëzija!
i mbyti makutërija
lanë Muhamet Alinë!
edhe ty e Perëndinë!
të dhanë shumë mundime!
të-këqija hidhërime!
pse s’ u ndoth një trim me besë
për derët të Fatimesë!
t’ ishte trim, burr i-vërtetë,
të bëhej me shumë vetë,
armikëtë t’ i shkurrtonte!
edhe ty të të gëzonte!
po gjithë bota të lanë!
e armikëtë të vranë!
myxyr e madhe na gjeti!
sy e faqe më s’ na mbeti.
O ëngjëlli i vërtetë
të qofshim falë për jetë
për këtë të madhe plagë
neve sot kërkojmë shpagë
dotë vdesimë të-tërë
për këto që janë bërë
sa të vejë më gju gjaku.
Këto fjalëzë tha plaku,
ajy plaku i-uruar
me zemrë të përvëluar
nëmëronte duke qarë,
e duke puthurë varrë
lottë si krua i vinin,
nga mjekr’ e bardh i binin,
dhe shokët të-tërë qanin,
lotët s’ muntninë t’ i mbanin!
Një dit’ e një natë qanë,
pasdaj u ngrinë dhe vanë,
e lanë varr e Imamit,
muarrë udhën e Shamit,
gjithë tok e bënë benë,
as një armik të mos lenë.
Mervanit van’ e i thanë,
të madhe frikë i dhanë,
pa mbleth gjithë djallëzinë
e përhapi ushtërinë,
dolli posi mizërija
ushtëri e shkret e-tija.
Ata trimatë me besë
sipr’ u hodhë posi shpesë,
të gjithë shpatat i xhveshnë,
i dhan’ armikut rrebeshnë!
bënë fort të madhe punë
gjaknë gjer më gjut e shpunë!
mijëra herë lëftuan,
të-tër’ armikët i shuan!
me trimëri i përlanë,
pa dhe ata vetë ranë!
ra dhe Sylejmani vetë,
plaku trim, burr’ i vërtetë,
dhe ata trima që mbenë,
prapë e zunë Qofenë.
Pas këtyre dhe të-tjerë
burra, trima e të-ndjerë
duallë, si Nati-burri,
e si Muhammet Maxhuri,
dhe të-tjerë, që lëftuan,
armikëtë gjith i shuan.
Mervani nat’ edhe ditë,
po mejtonte djallëzitë,
gruanë që kish më parë
Jeziti, ky e kish marë,
kjo grua kish dhe një djalë
nga Jeziti, q’ ish i çalë,
Mervani djalën s’ e donte,
e kërkonte t’ a helmonte,
pa i mblidhen gjithë gratë,
edh’ e mbytnë një natë!
vate shpirt i-zi, i errët,
u fut brenda në skëterrët!
hyri në dhet djalli vetë,
mallëkim pastë për jetë!
Ngordhi djalli, la të birë!
q’ ish dhelpër edh’ egërsirë!
Abdul-Meliq’ i pabesë
zu këmbën e Mavijesë!
Myhtari brënda po rrinte,
si dragoj po shkrefëtinte,
këto pun’ i kish dëgjuar,
dhe shum ishte ashpëruar,
papo zëmëra i zjente,
e pushim s’ muntte të gjente,
pruri nër mënt Qerbelanë,
edhe lottë çurk i vanë!
i vanë lottë si lumi,
pa u pre dh’ e zuri gjumi.
Pugjalli i trimërisë
veshi rrobazët e zisë,
pa i erdhi përmbi krye,
në ëndërrë j’ u rrëfye,
Myhtar! Myhtar! i tha, ngrehu!
se nev’ e-zeza na preu!
oh! ç’ na ka bërë armiku!
Kështu tha dhe me vrap iku.
Myhtari u tëmërrua!
si i-ndërkryer u xgjua!
po hekurat e rrëndonin,
s’ tundej dot, se e ndalonin!
Thirri Muhammet-Alinë,
pa mblodhi gjithë fuqinë,
i ndihu dhe trimërija,
edhe vetë Perëndija.
Hekuratë duke thyer,
e muretë duke çqyer,
dolli jashtë si dragua,
fluturoj posi fajkua.
Posa e pa njerëzija,
i ra pas si mizërija.
Dhe Muhamet-Anifinë,
q’ e kishte atë Alinë,
armikët e kishin zënë,
dhe në burk e kishin vënë;
Myhtari me shok arriti,
me vrap nga burgu e qiti,
pa i tha: Ne kemi dalë,
po pej teje duam fjalë,
të-gjithë dotë lëftojmë,
sa të jemi e të rrojmë,
shpagënë s’ e le pa marë,
gjer sa të më bëjnë varrë,
gjaknë më gjut dot’ a shpije,
kalënë më not t’ a shtije,
kur e kujtonj Qerbelanë,
edhe Zotërinjtë t’ anë,
me shpatë më vjen t’ u bije
dhe yjtë përdhe t’ i shtije!
Kështu tha trim i-vërtetë!
të qofsha falë për jetë!
Muhammeti vu të parë
mi gjithë trima Myhtarë,
me Muhammet Anifinë
panë Zejnel-Abidinë,
q’ ishte drit e Perëndisë
në mesthit të njerëzisë,
e puthi në krahruar
me zëmrë të-përvëluar;
Imami i dha uratë
ati trimit jetë-gjatë.
Myhtarë tekdo e panë,
gjithë trimat pas i ranë,
kish trim mi trimat e-tjerë
Ibrahim-Maliq-Eshterë
Ibrahim! O jetë-gjatë!
se ç’ e nderove t’ ët atë!
kush besonte tjatrë herë,
t’ a shih gjall Maliq-Eshterë!
veç ajy Zot’ i-vërtetë,
që i bën punëtë vetë.
Ibrahimi me Myhtarë,
burratë trima të-parë,
me shumë shokë të-tjerë,
të gjithë trima të ndjerë,
rrojtjenë më nuk’ e donin,
gjakn e Imamit kërkonin,
fluturuanë si shpesë,
edhe ju derdhë Qofesë,
papandehurë i ranë
edh’ e zunë an e mb’ anë,
u bë rrëmujë qyteti,
u ngrit më këmbë rrëmeti,
qaninë foshnjat e gratë,
sterr ish bër e shkreta natë!
gjaku vinte posi krua,
rrith udhëvet si përrua!
erth mëngjezi, u bë dita,
e dhenë e mbuloj drita,
armikët në dhet i vunë!
qytetnë në dor e shtunë;
kshu dhe qytetet’ e-tjerë
i muarrë me një herë.
Ndënj j’ u fal Zotit së pari,
pa tha me zëmrë Myhtari:
Zot i-math! o Zot i-mirë!
mua paskëtaj mëshirë
në zëmërë mos më lerë,
urdhëri yt të m’ a ngrerë!
dua të mar mirë shpagë,
për këtë të-madhe plagë!
dotë bënj ato, që bënë
armikët për Zotnë t’ ënë!
atë, që bënë, t’ a gjejnë,
bres pas brezi t’ a rrëfejnë;
qysh i ç’ përblen Perëndija
gjithë ç’ bëjnë njerëzija!
Kshu tha dhe kërkoj uratë,
pa shturi dorën mi shpatë,
dhe tha: Shokë! më ç’ mënojmë,
tani shpagë të kërkojmë
nga gjithë ata, që vanë
në Qerbela, e gjall janë,
së pari dua Ymerë,
q’ ish i-parë mbi të-tjerë,
edhe Shimrë-Dylxhevshenë,
pa dhe të tjerët sa qenë!
Mori urdhërin’ e-tija,
dhe u përhap njerëzija.
Ymerë në dor’ e vunë!
popo lidhurë j’ a prunë!
nëpër trekt trimat e shkonin
njerëzija e vështonin.
Ku e ke, o djall i thanë
Rijën e Taberistanë?
se ti nga makutërija
bëre aqe të-këqija
lakëmimetë të tallë
s’ dinje se jeta ka shkallë
ishnje shum i math një herë!
po sot të shohëm të-mjerë!
s’ lënka gjë Zot’ i vërtetë
pa shpagë në këtë jetë.
Shum ajy, që bëka mirë
mirësija ësht’ e-pavdirë.
Ymerit këto i thanë,
gjithë bota kur e panë.
Trimat Myhtarit j’ a prunë
Ymerë dhe posht’ e vunë,
e di se ç’ ke bër’ i thanë,
edh’ e therrë posi kanë.
Pas ati Shimrinë prunë,
nëmë-madhë posht e shtunë,
pa të-tër e mallëkuan,
ç’ kishte bërë j’ a kujtuan,
pasdaj datë duke dhënë,
mijëra copë e bënë.
Pas ati Sinanë therrë
e shtrinë mbë dhe si derrë
më s’ u lanë fis e farë
s’ mbet as një syresh pa vrarë.
Pasdaj të-tjerëtë zunë,
me radhë në dhet i vunë
në Qerbela sa u ndodhë,
po-thua të-gjith i mblodhë,
dhe të-tër’ ata që qenë
bërë miq me Mavijenë,
anën e Jezitit mbanin,
edhe Imamët i shanin,
i shkurtoj Myhtari vetë,
trim’ i math e i-vërtetë
edhe prapë rrinte e qante,
mafesnë në dor e mbante,
thosh s’ lahet me gjakt të qenit
gjaku i Imam-Hysenit
pa nga Zoti mir e gjenë
më qaf e paçin vehtenë,
kush e nistë ligësinë,
e gjettë më Perëndinë,
me ato që kanë bërë,
duhet të vdesin të-tërë
as një donja, të mos linja,
të tërë në dhet t’ i vinja
Zot i math’ e i-vërtetë
të më lesh në këtë jetë
gjer sa as një të mos mbesë
nga ajy komb’ i-pabesë!
në zëmrë mos m’ ep mëshirë
se u bën të liqet mirë,
po sa t’ i mbaronj më lerë,
pasdaj vdekjenë të më ngrerë.
Këto fjalë thosh Myhtari,
i dridhej buza së qari
Qerbelanë e kujtonte!
zëmëra nuk’ i duronte!
me lot shumë duke qarë,
të-paudhët i ka vrarë.
Më të-gjith anët lëftuan,
armikëtë i shkurtuan,
të-tërë në dhet i shtunë
gjaknë për mi gjut e shpunë
mbuloj gjaku gjithë dhenë
të-tër armikët’ i prenë!
u shua far e Syfjanit
e Jezitit dh’ e Mervanit
humpnë miqt e Mavijesë,
gjithë ç’ qenë të pabesë.
Zot i math thoshte Myhtari
trim i-mir e punë-mbari,
të qofsha falë për jetë
Ti je vërtet i-vërtetë
nukë le gjë pa ç’ përblyer,
edhe zëmërë të-thyer
të-mirënë e nxjerr mirë,
mirësija ësht’ e-pavdirë,
i ligu gjen ligësinë,
edhe vete në greminë!
Ësht’ e-mirë urtësija,
mirësi e njerëzija,
është udh e Perëndisë
mirësi e njerëzisë,
po kur shtohet ligësija,
sa s’ e duron Perëndija,
bënet jeta errësirë
dhe syri s’ të sheh të mirë,
e s’ bën punë urtësija,
ësht’ e mirë trimërija,
bujku sheh gjëmbatë n’ arë,
pa i tharr sa munt më parë.
Se punënë kshu e zunë,
gjer më këtë shkall e prunë,
kshu e nisnë kshu e sosnë,
gjithë kombin e brengosnë,
i bër’ i-bir i Syfjanit,
dhe qenëri e Mervanit,
edhe të tjerë më parë
hapn’ ugar’ e hodhë farë,
hapn’ ugar ligësije
hodhë farë djallëzije,
pa e rritnë Mavijenë
madhuanë Mervan-qenë
që nga kreji kshu e nisnë,
sepo nga besa lëvisnë
fajëtor e tradhëtorë
kanë qënë nënë dorë
kushdo, q’ u bë i-pabesë,
mallëkimnë pastë pjesë.
Kështu thoshte edhe qante,
për Imamëtë zi mbante.

(Vazhdo leximin: pjesa 21)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 19)

    XIX

Fjala posi zokth’ i shkruar
me vrap duke fluturuar
u përhap e mori dhenë
mësuanë gjithë ç’ qenë,
qau gjithë njerëzija
për gjith ato të këqija,
pa miqt e asaj fëmije,
q’ ishin njerës Perëndije,
miqtë e Aliut zinë
zun’ e Muhamet-Alinë,
bot’ e-tër u ngrit më këmbë
donin t’ a hanin me dhëmbë
gjithë tufën e Syfjanit,
të Jezitit, të Mervanit,
më shum Ybejd-faqe-zinë,
e të-tërë ushtërinë.
Edhe ata miqt’ e-tija,
edhe vetë jezitërija
e-tërë bota Jezitnë
pas kësaj shum e mërzitnë,
edhe njerëzin e tija,
po i munte djallëzija!
këtë ditë u mbarruan
punëtë gjith u ç’ quan,
më nj’ anë mbet Perëndija,
m’ anët tjatrë djallëzija,
kush desh Muhamet-Alinë,
zu besën e Perëndinë,
i bëri nder njerëzisë,
i vate pas mirësisë,
edhe u bë mik me besë
për Hysejn e Fatimesë,
të-tjerët zunë Syfjanë,
edhe Jezitn e Mervanë,
me të gjitha ligësitë,
e të tëra djallëzitë!
njëri xgjodhi të vërtetën,
la gënjeshtrën e të-metën,
tjatëri mori të rremën,
vu përpara thash e themën,
njëri i pat Zotit mallë,
e tjatëri xgjodhi djallë,
një desh Zejnel Abidinë,
një u bë me mbretërinë!
Në Sham po vinte fëmija,
dhe kokët e ushtërija,
ato kokë nga do shkonin,
çudi të mbëdha tregonin!
po armikëtë s’ besojnë,
djallëzitë i ndalojnë!
Tek shkonin udhës’ së Shamit,
thoshte kryet e Imamit:
Mjer’ ajy q’ ësht i-pabesë!
e s’ ka njerëzije pjesë,
mos pandeh, se Perëndija
s’ e di ç’ bëjnë njerëzija,
mirësinë ka pëlqyer,
ç’ do punë e ka çpërblyer,
ajy, që ësht egërsirë,
s’ munt të gjenjë kurrë mirë,
kush ti ndihnjë njerëzisë,
miku ësht i Perëndisë,
ajy, që zë djallëzinë,
s’ piqetë me Perëndinë,
njeriu në këtë jetë
duhet të jet i-vërtetë,
mirë duhet të punonjë,
sa të jet e sa të rronjë,
atë, që bën, dotë gjenjë,
se Zotnë s’ munt t’ a gënjenjë.
Këto fjalëzë nga-herë
thoshte kryethit e-prerë
po vetëm miqt’ i dëgjonin,
dhe zëmrën e fortësonin,
miqtë shtonin dashurinë,
armikëtë djallëzinë,
djallëzija po u shtohej,
e shkreta frik po madhohej.
Ata, që mbaninë besën,
deshnë udhënë t’ u presën,
t’ a shuajnë ushtërinë,
e të vinte në greminë,
po fëmijënë kujtonin,
pa s’ muntninë të kuxonin.
Jeziti i-mallëkuar
punën e kish kupëtuar,
q’ u bë sa s’ qe për të bërë
se u ftoh një komp i-tërë,
e pa që kish tepëruar,
po isht’ e bërë dh’ e-shkruar,
më nj’ anë shum gëzohej,
më nj’ anë frika i shtohej,
dhe thosh të tjerit i vranë,
po një syresh pse e lanë!
Kshu thosh me vehtet të-tija,
po kur vinte pleqësija
e-tërë shum e mejtuar,
e gjithë të zemëruar,
u thosh: Deshnë vet’ e bënë,
të till urdhër s’ pata dhënë!
Shimr’ i lik i-mallëkuar
q’ ish fare jezitëruar,
këtë vesh e kishte marrë,
pa dërgoj njerës më parë.
Beshir-Maliq i-pabesë
që kish nga Jeziti shpresë,
kryet’ e Imamit shpije
te Jeziti shpirt Mavije,
pa i thotë: Derth florinjtë!
më mbush grushtin e pëqinjtë!
se një njeri kemi vrarë!
q’ ish i-math shum e i-parë!
i-parë nga mëm e atë
edhe burrë trim me shpatë!
ish m’ i-mir i njerëzisë
ndaj nesh e ndaj Perëndisë.
Kështu tha Beshir-armiku,
edhe ndenj më këmb e s’ iku,
Jeziti i-mallëkuar
kishte një shufrë nër duar,
kokën e vuri re mirë,
q’ ish si dita më të gdhirë,
me purtekët e goditi
mallëkim-shum’ Jeziti!
Në të-liqt ishte i miri,
plaku i vjetërë, Nemiri,
vdekjenë nër sy e mori,
pa i tha me fort i gjori:
ç’ bën ashtu dora t’ u thaftë
Zot’ i-vërtetë të vraftë
atë kokë, q’ është prerë
e kisha parë nga-herë,
që e putht’ edh’ e fërkonte
i-pari ynë dh’ e donte
nuk e pashë Muhammenë
kurrë pa Imam-Hysenë,
gjithënjë më krah’ e mbante!
e kurrë soje s’ e ndante,
e puthte dhe psherëtinte,
se ç’ dotë bëhej e dinte,
pa më thosh: Për këtë djalë,
Nemir të thuash një fjalë
mallëngjimi nuk e linte,
më tej fjalënë s’ e shpinte,
i-ziu s’ e kupëtonja,
rrinja i qet e dëgjonja;
thoshte: Kushdo të kuxonjë,
të m’ i flas’ a t’ a mundonjë,
nga Zot’ i-math dot’ a gjenjë,
vet’ ajy dot’ a ç’ përblenjë.
Kështu rrëfeu Nemiri,
qau dhe tha i-pavdiri,
për se më la Perëndija
të shoh këto të këqija
Nemiri kshu tha i-gjori,
pa Jeziti jasht’ e nxorri!
pleqt’ e-tjerë gjithë qanë,
e Nemirit pas i ranë.
Jeziti i mallëkuar
fajn’ e tij për të mbuluar,
s’ mundi të vriste Nemirë,
pa vu e vranë Beshirë!
se punën e pa q’ e prishi,
rrezik përmi krye grishi,
pa djallëzitë përmblodhi,
fajnë në të tjerë e hodhi,
Mavijeja me Mervanë
kshu nuk’ e varrë Esmanë.
Beshiri tha: Ne s’ i vramë,
na dërguatë pa vamë,
bëmë atë, që na thatë,
ne s’ i vramë, ju i vratë.
Këto tha p’ andaj e vranë,
e bënë cop’ e s’ e lanë!
Pa Shimri i-mallëkuar
ngjarjenë me të dëgjuar,
i la shokëtë dhe iku,
e u arratis armiku
dhe të parët gjithë ç’ qenë
të-tërë muarrë dhenë,
të-pakëtë dhe fëmija,
djalli edhe Perëndija,
erdhë në Qytett të-shkretë,
pastë nëmënë për jetë.
Ish bërë gati shtëpia,
që dotë rrinte fëmija,
me nat shum atje i shpunë,
dhe njerës më derë vunë,
ndaluanë njerëzinë,
s’ lanë të ven e të vinë.
Eslemi, q’ ish plak i ndjerë,
edhe shumë pleq të tjerë,
gjithë Jezitit i vanë,
edhe ndëjnë pa i thanë:
Pun e-madhe është bërë!
u rrëzua jet’ e-tërë.
Këtë punë qysh e bënë?
vallë kush u kishte thënë,
t’ a sjellën në këtë shkallë?
kush u dha urdhërë vallë?
Ybejdi i mallëkuar
kshu u tha duke dërguar?
fati ynë sot u thye!
këta i kishim mi krye!
pleqt e gjorë kështu thanë,
dhe me lot të gjithë qanë.
Nem-na kokët, tha Eslemi,
të nisemi e të vemi,
në Qerbela, t’ i mbulojmë,
sa të mundim, të nxitojmë
se neve trupat i njohim,
po pa të vemi t’ i shohim.
Gjithë kokët u’ a dhanë,
Eslemi me shokët vanë,
në Qerbela i mbuluan,
punë të-mirë punuan.
Më pasdaj dhe lejë dhanë,
fëmijën van’ edh’ e panë,
po me Zejnel Abidinë
njerëzija u çudinë,
se vërtet nga goj’ e tija,
fliste vetë Perëndija!
Pleqt’ e urtë më s’ mënuan
fëmijëzën e dërguan
në qytett të Medinesë,
se s’ ishin gjithë pa besë,
u dhanë Numan-Beshirë,
q’ i shpuri bukur e mirë.
Ishte mbledhur njerëzija
në qytett si mizërija,
gjithë bota duke qarë
kish ardhurë më të parë.
Në Medine erth fëmija,
q’ e prit gjithë miqësija,
pa të-tërë erdh’ i xbrinë
me Muhammet-Hanifinë.
Ishte përmbysurë jeta,
kish rënë posht e-vërteta!
koh e shkretë ishte ndruar
jeta ishte shëmëtuar
zëmëratë ishin djegur!
shpresë gjëkundi s’ kish mbetur
e mori vesh njerëzija,
q’ e mbyti jezitërija.
Bota më këmbë u ngrinë,
Imam Zejnel Abidinë
gjith’ e njohnë për të parë,
dhe i vanë duke qarë
dorënë të-tër i zunë,
dhe mi krye e vunë.
Imami u tha: U dua,
si më doni dhe ju mua,
po s’ e mbanj dot këtë barrë
pa nukë bëhem i parë,
se sot u ngjall djallëzija,
s’ ka të bënjë Perëndija,
unë zura Perëndinë
nuk’ e qas dot djallëzinë,
është pun e shëmëtuar,
do kohë për të qerruar,
ndaj u lutem, të më lini,
nër djallëzi mos më shtini.
Njeriu ësht’ i mahnitur
sot shumë dhe i paditur,
mëndjenë gjersa t’ a mbledhë
shumë ujë do të rjedhë,
unë s’ zë dot madhëritë,
dhe dëmet e djallëzitë,
në punë kaqe të marë!
qysh munt të bëhem i parë
punëratë, që më ngjanë,
në jetë shpresë s’ më lanë,
pa lashë plakn e shtëpinë,
zura dhen’ e Perëndinë,
dot’ i falem Perëndisë,
t’ i ap udhë njerëzisë.
Kshu tha, po ata s’ e linin,
të parë donin t’ a vinin,
sa u dha e kupëtuan,
i vuri mbë udh’ e shkuan.
Këtej shpresën duke prerë,
vunë Abdullllah-Zyberë
në Meqe gjithë të parë,
pleqësi e luftëtarë.
Ubë nj’ e madhe rrëmujë,
lufta mori shumë bujë,
Jeziti prishi Meqenë,
përvëloj dhe Medinenë!
ishte ngritur njerëzija,
parësi e vegëlija,
gjakn’ e Hysejnit kërkonin,
Jezitnë e mallëkonin.
Jeziti i-mallëkuar
fjalëtë me të dëgjuar,
u sëmur, ra në rënkime,
e në të mbëdha lëngime,
se Zoti, q’ ësht i-vërtetë,
s’ le gjë pa shpagë në jetë.
Ngordhi, pa çpejt njerëzija
shpëtoj nga duart e tija,
vate drejt e në skëterrë,
atje mbet për kurdo-herë,
gjeti atje Mavijenë,
dhe gjithë të-titë ç’ qenë,
pa atëhere u xgjua
edhe ndënj e u mejtua,
mundonjësit e përpshinë,
edh’ e hodhë në greminë!
me vehte vallë ç’ ka marë
nëm’ e mallëkim me barrë,
veç atë nëmën e-shkretë,
ka fituarë për jetë!
O njeri! mba Perëndinë!
hidhe poshtë djallëzinë!
Djall’ i-ndyr’ i-mallëkuar,
q’ ishte si qen’ i tërbuar,
la të-birrë Mavijenë,
e j’ a dha në dorë frenë.
Ndenj Mavijeja i dytë
në front edhe hapi sytë,
po kur i tfaqet një hije,
trëmbet e nga froni bije,
pasdaj mblodhi njerëzinë,
parësin e pleqësinë,
u tha: Mua të më ndjeni,
një mbret tjatërë të gjeni,
në një fron të-gjakëtuar,
të nëmur, të-mallëkuar,
të-ngrehur pej djallëzije,
unë s’ rri, se s’ më ka hije,
pa im gjysh edhe im atë
qenë shumë dorë-gjatë,
vranë Alin e Hasanë,
q’ ishin Zotërinjtë t’ anë,
vranë djemt e Fatimesë,
q’ u pru gjithë bota besë,
gjithë këto të këqija
s’ i ndjen kurrë Perëndija,
është fron i-mallëkuar,
ngrehur me gjak të-uruar,
ç’ bën’ ata s’ e bënj dot unë
s’ është për mua kjo punë
kur e mejtonj ç’ kanë bërë,
zëmra më dridhet e-tërë!
Kshu tha dhe u hoq më nj’ anë
po djajtë gjall nuk’ e lanë,
më nesëret e helmuan,
të-gjorënë dh’ e mbuluan!
ferra bëri trëndafilë,
gal’ e egërë bilbilë!
për atë fron të pëgërë
shumë punë ishin bërë,
pa s’ rrij dot njeri i-mirë,
se kish nëm, ish i-fështirë!
Të-parëtë gjith’ u zunë,
pa u bënë shumë punë,
më ç’ do çip të ç’ do qyteti
ish bërë një farë mbreti;
Ybejdi me shumë shokë
u mblodhë kokë për kokë,
kishin keq për djallëzinë,
mos humpnin jezitërinë!
papo u mblodh e u lodhë,
dhe djall e vërtetë xgjodhë!
në mest të tyre u vranë,
e kë vunë mbret? Mervanë.
Opopo! Mervan-qafoku
ndënj në front posi maçoku.

(Vazhdo leximin: pjesa 20)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 18)

    XVIII

Diell’ ish duke përmbysur,
dita ishte më të ngrysur,
qiell i tër ishte nxirë,
jeta ish bër’ errësirë,
e-vërteta ish drobitur,
gënjeshtra ishte rritur.
Kështu dukej në të parë,
dhe nga punë, që kish ngjarë
mbretëronte Mavijeja,
s’ kish të bënte Fatimeja,
Imam-Hysejni ish vrarë,
Jezitit i vinte mbarë,
kishte mundurë Syfjani,
edhe Shimri e Mervani,
kishin mundur Perëndinë,
edhe Muhamet Alinë.
Po kjo nuk ish e-vërtetë,
ishte nj’ e-rreme ndë jetë,
Imam-Hysejni fitonte,
dh’ e-vërteta mbretëronte,
Imam-Hysen’ ish nderuar,
Jeziti ishte shkretuar,
Hysejni mir nder për jetë,
Jeziti nëmën e-shkretë,
Hysejni kish Perëndinë,
e Jeziti djallëzinë,
për Hysejnë përgjërohen,
në dashurit afërohen,
edhe sonte njerëzija
qajnë për ngjarjet e-tija,
Jeziti me gjithë shokë
nëmënë kanë mbi kokë
dhe këtu dhe nd’ atë jetë,
dhe ndaj Zotit të-vërtetë.
Kush do Muhamet-Alinë,
edhe beson Perëndinë,
do Hasan e Fatimenë,
dhe qan për Imam-Hysenë,
nukë bën jezitërinë,
djallëzin’ e ligësinë,
se ata, që janë vrarë,
e ranë dëshmimëtarë,
ranë për një të vërtetë,
q’ ajo na nderon në jetë.
Armikët e-mallëkuar
s’ e kishinë kupëtuar,
q’ ata Zotërinj, q’ u vranë
e nderuan Qerbelanë.
Atje tek ra zoti ynë,
edhe gjithë gjak e mbynë,
vete dhe sot njerëzija,
falet nër këmbët të-tija.
O lule! moj e-vërtetë!
të qofshim falë për jetë!
Zotërinj, ju kini vuar,
neve na kini nderuar.
O vëllezrë Shqipëtarë!
pa qasuni duke qarë,
dhe mbani zi këtë ditë,
t’ u xbresë nga Zoti dritë.
Pa kujtoni Qerbelanë!
gjithë Zotërinjtë t’ anë!
Me të lënë këtë jetë
Imami, Zot i vërtetë,
Shpirt i math vate te Zoti,
tek kish qënë dhe qëmoti,
gjeti atje Perëndinë,
edhe Muhammet-Alinë,
dhe Fatimmen’ e Hasanë,
e të mirët anë mb’ anë!
të-liqtë s’ ishin përzjerë,
ishin gjithë në skëterrë,
në shum ishinë mundime,
ndë nëm’ e në mallëkime,
si cili kish një myxyrë,
e një fytyrë të-ndyrë,
njër’ ish gomar i xgjebosur,
tjatëri qen’ i kromosur,
se njerëzi s’ u kish mbetur,
vetë posht’ e kishin hedhur!
Kshu ish n’ atë të-vërtetë,
po këtu në këtë jetë
armikët ishin gëzuar,
punën e kishin mbaruar,
kishin nga Jeziti shpresë
ndaj u bënë të-pabesë!
Oh! mëndja sa i gënjente!
s’e dininë ç’ dot’ i gjente!
Imamit kali s’ i ndahej,
hingëllinte sa mënt çahej,
aqë shumë hingëllintte
sa Qerbelan e trondintte,
armikëtë gjith’ i ranë,
e goditn’ e dot s’ e vranë,
pa iku me gulçim shumë,
i-plagosur e për lumë,
erdhi e qëndroj më derë,
hingëlliti dhe një herë,
grat e varfëra e panë,
edhe të qarit j’ a dhanë!
ndënj i-qarëth e i-qetë,
i rrithte gjak tatëpjetë!
fëmija gjith u tmerrua,
dhe drejt kalit u lëshua,
me të math mallëngjim qanë,
edhe kalit kshu i thanë:
Ore kal o kal’ i-shkretë!
ç’ e bëre trimn’ e-vërtetë
ku është nder i njerëzisë!
shtyll e gjithë mirësisë!
mjerë neve! se si mbemë
edhe këtu ç’ dotë lemë!
qysh erth kjo e zezë ditë,
q’ u harruan mirësitë!
koh e-shkretë si u ndrua!
e-mira gjith’ u mërgua!
Ah! o mit’ e zeza mitë,
i bëre gjithë jezitë!
njeri mik sot-për-sot s’ mbeti!
u harua Muhammeti!
Aliu me Fatimenë!
e Hasani me Hysenë!
ç’ ka bërë makutërija!
dh’ e nëmura djallëzija!
qysh e paskemi thënë!
ç’ qe kjo për derëzët t’ ënë!
kaqe burra këtu lamë!
mjerë neve me sy ç’ pamë!
këtë mall si t’ a durojmë!
ç’ na duhetë më të rrojmë
Zot i math! o Zot i-mirë!
fal-na durim e mëshirë.
Kshu qanë me gashërima
me lot e me psherëtima.
Kali dëgjoj këto fjalë,
dhe iku e mori malë,
njeri se pa tjatrë herë
atë kalëthin e mjerë!
Grat ishinë tëmërruar
as në gjum ishinë as xgjuar,
pa thirrë: Neve ku jemi!
paskëtaj të gjallë s’ vemi!
dhe j’ u derth ushtërisë!
si rrebesh i Perëndisë!
I-huaji grat i zuri,
brënda në tëndët i shpuri,
u tha: Hyni brënda, rrini
ju dhe Zejnel-Abidini.
Ajy vetë ndënj më derë,
njeri atje të mos lerë.
Gratë donin të lëftonin,
zëmrënë dot s’ e pushonin!
Armikëtë gjith u dhanë,
bënë plaçkë gjithë ç’ panë,
s’ lanë gjë, po gjith i mblodhë,
i rropnë djajt e vodhë.
Shimri me shokë të tjerë
u lëshuan me një herë,
të-huajnë shum e shanë,
dhe atë ngadish e vranë!
po Ajy vdekjen s’ e dinte,
dor e vdekjesë s’ e zinte.
Zejnel-Abidini ku’ shtë?
than’ apo s’ del, s’ e pa ngushtë.
Nuk e kishin për të lënë,
po Zoti s’ e kishte thënë,
pa ata, q’ ishin pendohur,
fajn e math e kishin njohur,
thanë: Mjaft këto që bëmë
këta që mbenë, t’ i lemë,
në mos po dotë qëndrojmë
në mest t’ ënë të lëftojmë;
armikët u trëmpn ahere,
se mos bëheshin lëvere.
Kshu i mësoj Perëndija,
pa shpëtoj syresh fëmija.
Pasdaj u ngrit ushtërija,
pas atyre dhe fëmija,
dh’ ajy njeriu me besë,
muarr udhën e Qofesë.
Fëmija fort shumë qanë,
kur e lanë Qerbelanë.
Ç’ la atje fëmij e mjerë!
burra m’ emër e të ndjerë!
la shpresën e njerëzisë!
gjithë miqt’ e Perëndisë
gjalljenë nukë e donin!
ato vdekjenë kërkonin!
Zejnel-Abidini qante,
me gratë bashk e zi mbante
mallëngjimnë s’ e duronte,
doj të vdis e të mos shkonte.
Po ajy, që pru Hezhinë,
e zu Zejnel-Abidinë,
t’ i prure tha, Zotit besë
kushdo që lint, dotë vdesë.
Kshu tha dhe gjithë kaluar
muarr udhë duke shkuar
me zëmrë cop e thërrime,
me helm e me mallëngjime.
Ky Zot fëmijën’ e shihte,
po atë njeri s’ e njihte!
i shërbente gjithë vetë,
si shërbëtor i-vërtetë
në kohët të ligësisë
kish njeri të Perëndisë!
fëmija s’ e njeh njerinë
vallë ëngjëllit e xbrinë!
a e kish dërguar vetë
Zot’ i math e i vërtetë!
se zogut, që mbetet shkretë
dhe i varfërë në jetë,
ja bën vetëzë folenë,
mirësit e tij s’ e lenë.
U tha Zejnel-Abidini
armikëvet: Ku na shpini?
Në Qofe e në Sham, thanë,
dhe i muarr e s’ i lanë.
Unjet nga mali ndë rëza,
e vjen në fushët thëllëza,
Imamit j’ u afërua,
pa qau e u helmua,
qepnë me gjak duke ngjyer,
e këmbëtë duke lyer,
iku me vrap mori dhenë,
duke qar’ Imam-Hysenë,
i ra pas edhe pëllumbi
duke ikurë si plumbi,
me vaj e me ulërimë,
me të madhe psherëtimë,
më të-gjith’ anëtë vanë
gjëmënë miqet u dhanë.
Pëllump i-bukur me besë,
ndënj mi varrt të Fatimesë
papo qant’ e nëmëronte
nat’ e dit’ e më s’ pushonte!
Me shumë shok erth Ymeri,
po me pak u kthye derri,
se të-shumëtë u vranë,
p’ andaj shumë shokë lanë,
të vinin ndë dhet të vrarët,
q’ ishin nderë si trarët;
djajt e tyre i mbuluan,
të mirët i lan e shkuan!
Po pshattarëtë dëgjuan,
u ngrinë gjith e s’ mënuan,
burra, gra e foshnja vanë,
i mblodhë tok e i qanë,
pa me të-math nder i vunë
opopo ndë dhet se ç’ shtunë.
Armikëtë e mallëkuar
kishin marrë duke shkuar
kryethitë e Imamit!
j’ a shpinin derrit të Shamit
edhe shokëvet të tjerë
kryet’ u’ a kishin prerë,
pa dhe ato bashk i shpunë,
opopo e madhe punë.
Ymeri natën e-parë
atje tek kishinë rarë
pa n’ ëndërrë Muhammenë,
Hadixhen e Fatimenë,
Alinë edhe Musanë,
Merjemenë e Isanë,
Imam-Hasan e Abasnë,
dhe t’ anë Sadi Vekasnë.
Erdhë gjithë të-helmuar,
kokët i ngrinë nër duar,
pa i puthn e i fërkuan,
shumë qan e mallëkuan,
u dha dhe nj’ e madhe dritë,
e nata u bë si ditë,
Muhammeti duke qarë,
e kokëtë duke parë,
gjith armikët i qërtonte
u ip nëm i mallëkonte,
të-mirëtë gjithë ç’ janë,
i rrininë atje pranë
dhe një kordhëtar i-parë,
shpagë kërkonte të marë
vij një zë nga Perëndija,
edhe thosh si vetëdija:
Zoti është me të mirën
nuk është me egërsirën,
do të-drejtën, të-vërtetën,
se me ato e mban jetën
të-ligënë kush t’ a bënjë,
më së fundi dota gjenjë,
të drejtënë kush t’ a lerë,
n’ errësirë dota bjerë.
Udhën’ e-drejtë e patë,
pse s’ e mbajttë po e latë?
ajy, që bën ligësitë,
bije në të madhe shkitë,
djallëzi e ligësija
është lark nga Perëndija,
edhe gjithë djallëzitë,
s’ dalënë kurrë në dritë.
Zoti u tha të gjykoni,
me të-drejtë të punoni,
u tha të kini mëshirë,
të bëni nga-herë mirë,
të-drejtënë mos e lini,
në arrati të mos bini,
të mos lini njerëzinë,
të mos e ngisni njerinë,
mizën u tha të mos ngisni,
e ju njerëzinë vrisni!
s’ dëgjuatë Perëndinë
po bëtë zot djallëzinë
latë më nj’ anë uratën,
muartë dëmn e mëkatën
lat’ udhën e Perëndisë,
i ratë pas djallëzisë
i vajttë pas Mavijesë,
nëmënë muartë pjesë!
me djallëzi e me mitë
u bëtë gjithë Jezitë,
latë Musan’ e Harunë,
e u bëtë Firaunë,
të-tër’ u bëtë Nemrutë,
në zjart Ibrahmin’ e shtutë,
Isufnë për pak e shittë,
edhe sytë tuaj qittë.
Ajy që shet të vëllanë,
dhe vret t’ ëmënë e t’ anë,
s’ ka pjesë pej njerëzije,
edhe ndjesë Perëndije,
latë Merjemn’ e Isanë,
u bëtë ng’ ata që vranë,
latë Muhammet-Alinë,
pa bëtë Jezitërinë,
harruatë mëmëdhenë,
u bëtë me Mavijenë,
të-mirënë posht e hodhtë,
të-ligënë zut e xgjodhtë.
Po mëndja mos u gënjenjë,
Zot i-math dota çpërblenjë.
Kshu pa ëndërr atë natë,
pa u ngrit me shumë datë
dhe fjala i ndenj si thikë
në zëmër e i dha frikë.
Ushtëri e-mallëkuar
u ngrit edhe duke shkuar
vate në Qofet të shkretë,
që dotë shuhej për jetë;
bij përpara ushtërija,
pas asaj vinte fëmija.
Ybejdi, qen i skëterrës,
kishte dalë jashtë derës
jashtë derës’ së qytetit,
marë mënyrën’ e mbretit
bashkë me qen’ e-pabesë
ish njerëzi e Qofesë,
ca armik’ e të-gëzuar,
dhe ca miq e të-helmuar.
Me të-madhe kërcëllimë,
me poh’ e me shumë sqimë
hyn në Qofe ushtërija,
pastaj hyri dhe fëmija
në qytet të-mallëkuar,
që ishte për të rrëzuar.
E pa Zejnel-Abidinë
Ybejdi, që ngjan m’ Alinë,
pa shumë uzemërua,
tha, popo, fara s’ ushua.
Vat’ e ndenj në vënt të-tija
djalli vet’ e djallëzija
dhe tha, Zejnel-Abidinë
thirr-ma-ni këtu taninë.
Imami yn’ atë donte
se po vdekjenë kërkonte,
vate dhe pas shërbëtori,
nuk e la vetëm i gjori
Zejnepa u nis të vdesë
më s’ i mbeti fare shpresë
te Ybejd’ i nëmur vanë,
dhe ndenjn’ e fjalë s’ i thanë.
Ybejdi i tha: Ti grua
ç’ deshe këtu pa më thua?
Zejnepa q’ ish grua trime,
j’ u përgjiq me mallëngjime.
O ti! qen i-bir’ i qenit
jam motr’ e-Imam-Hysenit
paske dhe fjal’ e më thua!
më nëmëron mua grua!
nuk’ u pi dheu të tërë
më ç’ punë, që kini bërë
edhe më nukë pendohi
s’ kini turp të turpërohi!
djalli ju u ka verbuar!
mëndjen u ka turbulluar
pa bëni kshu të këqija!
a u shoftë Perëndija!
Kshu the! Zonj e gjithë grave
s’ at ëm’ e t’ yt et’ i ngjave.
Ishin mbledhur njerëzija
bërë posi mizërija.
Ybejdi u zëmërua,
pa shumë u sgurdullua,
dhe i tha Imamit t’ ënë:
Po ti djalë ku ke qënë?
në Qerbela pse s’ të vranë
gjall në jetë pse të lanë?
Djali pakëz u mejtua,
i tha: Pse më pyet mua?
unë vdekjenë kërkonja,
nukë donja më të rronja,
desh të më vrit ushtërija,
po më shpëtoj Perëndija,
është dor e Perëndisë,
mi duart të njerëzisë!
po pse të bëhej kjo punë?
vallë ç’ faj kisha bër’ unë?
njeriu të jet i mirë,
pa kur të jet egërsirë,
si ju e si mbreti juaj,
mirësin e ka të huaj!
mua zëmëra s’ më trëmbet,
dhe shpirti aqe s’ më dhëmbet,
gjyshn’ e t’ im ati e vratë,
dhe gjyshnë t’ im e t’ im atë!
unë, i-bir’ i-atyre!
rri kundrejt kësaj myxyre!
kini gojë, të më flisni!
këtu jam përse s’ më vrisni!
S’ qenë mjaft ata, që ranë
pa ke keq se pse më lanë?
Kshu tha djali me të qetë!
Zot i-math e i vërtetë!
bënë çudi njerëzija
nga mëndj’ e nga fjal’ e-tija.
Ybejdi u ashpërua,
edhe shum u egërsua!
thirri, merr-e-ni dh’ e vrisni!
e tani ndë dhet t’ a kllisni!
Armikët e-nëmur erdhë,
Imamit siprë j’ u derdhë!
Zejnepa me vrap e zuri,
dhe dorën sipër i vuri,
pa thirri: O të pabesë!
Komb’ i-ndyr’ i-Mavijesë!
vris-më-ni, vris-më-ni mua!
se më rrojtje nukë dua!
bini! të-paudhë! bini!
djalëthinë mos e ngini!
Tek thoshte Zejnepa fjalën,
dh’ e kish pushtuarë djalën,
pleqt’ e-vjetër e të-ndjerë,
si Erkami me të tjerë,
edhe shumë miq e trima,
që i mbuloj gashërima,
se besonin Perëndinë,
të-tërë më këmb’ u ngrinë!
në mest të tyre një burrë
thirri: Kjo s’ bënetë kurrë!
ish një djal i-holl i-gjatë,
pa vu dorënë në shpatë,
njerëzija u përzjenë,
Ybejdi e doj Qofenë,
pa u trëmp e dorë hoqi,
edhe pleqësin e ndoqi!
Zejnepa me pleqësinë
dhe me Zejnel-Abidinë
e me shërbëtorë shkuan,
nga rrezik i-math shpëtuan!
Shtëpi gati kishin bërë,
të rrij fëmija e-tërë,
n’ atë shtëpi i dërguan,
dhe botënë e ndaluan,
vunë njerës të mos lenë,
as gra as burra të venë,
pa erth u përzje qyteti,
u ngrit më këmbë rrëmeti;
Ybejdi për të qetuar
botën e për të pushuar,
Zejnel-Abidin e gratë
i nxorri gjithë me natë,
nisi pesë mijë vetë,
i dërgoj në Shamt të shkretë,
mi gjith’ ata ushtëtarë
Shimrinë vuri të-parë!
edhe Hasin’ e Zehirë
dy armikë të pështirë!

(Vazhdo leximin: pjesa 19)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 17)

    XVII

Zot i-math e i-vërtetë!
ç’ qe kjo kaq e-keq e-shkretë!
Zëmëra më mallëngjehet,
kjo herë nukë rrëfehet!
s’ ngjan dhe më herët e tjera!
popo! ç’ panë grat e-mjera!
Veç ti, Zot, u dhe durime,
zëmratë i bëre trime,
kjo s’ ish punë, që durohej,
zëmra soje përvëlohej!
E pritnë me shumë shpresë!
dh’ e rrethuan posi shpesë,
me lot t’ idhur duke qarë,
kush t’ a qafonjë më parë,
një shpresë si vetëtima,
kur duket nër kërcëllima,
nga Zot i-vërtet’ u xbriti,
e nër zëmëra u ndriti,
edhe një gas patnë ndjerë
m’ e parë gjall dhe një herë.
Jetë; o e-shkreta jetë,
je e-rremë, s’ j’ e vërtetë!
gazi dhe helmi që vinë,
shkojnë prapë, shumë s’ rrinë.
Kthehen ndër na duke shkuar
po t’ i presim pa rënduar,
gjithë ç’ pjell e-shkreta jetë,
i ha prapë ajo vetë.
Kshu dhe njerëzit e-mjerë
i ha shtriga s’ do t’ i lerë,
i ha po vet i pjell prapë,
atë që mer, dot’ a apë;
hëna hahet’ e më s’ shihet,
po zë prap e përsërihet.
Dhe Imami këtë herë
nga ajo zëmër e gjerë
nxori ah e psherëtimë,
mallëngjim e gashërimë,
e lottë si shi i derdhi,
se po shumë keq i erdhi,
shum armikët e munduan,
zëmërënë j’ a lënduan,
paçin nëm e Mallëkime,
dhe mundim e hidhërime.
Ëngjëlli i mirësisë,
që vjen ng’ an’ e Perëndisë,
xbriti e durim i pruri,
pa fjalënë prapë zuri,
ngushëlleu grarërinë,
edhe Zejnel Abidinë,
nga zëmr’ e tij, q’ ishte trime,
u dha durim nër mundime,
u tha ç’ u kish për të thënë,
u mësoj ç’ udhë të zënë,
pa u ngrit, u nis të dalë,
duke thënë shumë fjalë,
gratë nër këmbë i ranë,
e të-gjitha pas i vanë,
edhe Zejnel Abidini.
Imami u tha, ku vini?
i thanë me ty, të vdesim,
nukë duam më të mbesim,
po Imami u tha, rrini,
ju në luftë s’ bën të vini,
Shehrëbanuja tha, mua
këtë fjalë mos ma thua,
dotë vinj bashkë të vdesim,
neve më s’ mundim të presim
të mbes unë bijë mbreti,
në mest të këti rrëmeti!
nukë jam nga kombi juaj,
pa më kanë për të huaj.
Imami u tha: Ju rrini,
të-tilla nër mënt mos vini,
mbi ju njeri s’ vë dot dorë,
kini Zotn e-math këmborë.
Tek po thoshin këto fjalë,
e derthnin lottë si valë,
kur u dha me vrap një burrë
e një Hexin duke prrurë,
q’ ikën si rrufe ndë rërë,
edhe plumbi s’ munt t’ a zërë,
Imami i tha: pa hipë,
edhe ik’ o buk e kripë,
ler-i gratë, i sjell unë,
po hiq vet’ e mbaro punë.
Imami i dha uratë,
pa i tha: Ki kujdes gratë,
edhe Zejnel-Abidinë,
e mos i lerë të vinë;
un arçë për të mos kthyer
Zot’ i math s’ më ka gënjyer.
Më nukë tha tjatrë fjalë,
po me vrap hipi në kalë,
hyri në mest të ushtërisë,
si dragoj i-Perëndisë,
posi zjar’ i-math kur bije
në pyllt e lisat i shtije
me të-madhe kërcëllimë,
e me shumë oshëtimë
nukë le as bar, as fletë,
ashtu dhe trim i-vërtetë
i shoj, i shkurtoj të-tërë,
Qerbelaja det ish bërë,
e po kërkonte Ymerë,
edhe të parët’ e tjerë!
Do t’ i kish të-gjithë shuar,
po për uj’ ish përvëluar!
te lumi u afërua,
pa ndënj pakëz’ u mejtua,
shokëtë nër mënt i erdhë,
lottë si lumi j’ u derdhë!
Atje tek rrij e mejtohej,
e zëmëra i përvëlohej,
Hasir i-bir’ i-Temimit
një shigjet i shtije trimit!
në buzët e zu shigjeta!
dhëmbët i shturi e shkreta!
Opopo! zot i-vërtetë!
s’ e përmbysnje dhen e shkretë.
Armikët e-mallëkuar
e psholl’ Imamn’ e uruar,
gjithë ç’ ishte ushtërija,
kalori e këmbësija,
posi galat u lëshuan,
papo në mest e rrethuan,
shtunë ushtë e shigjetë
kundrejt Zotit të vërtetë!
Një shigjet e shkret e mori
në ballë pa kur e nxorri,
gjaku rrodhi posi krua!
popo! me gjak u mbulua!
Mos më keq! se s’ mer më shumë
djall o punë! fat o lumë.
Pas asaj posi dragua
mi armikët u lëshua,
me kordhët të larë shturi,
dhe kë zu në dhet e vuri
fluturonte si fajkua
lëshohej posi dragua,
armikët të gjith’ i-binin,
shigjetat në trupt e zinin,
plagë kishte shtatë-dhjetë
edhe ky trim i vërtetë!
në gjak ish mbytur i-tërë
o armikë ç’ kini bërë,
mallëkim paçi për jetë
nga Zot i-math i-vërtetë,
i ra i-tërë rrëmeti,
pa fuqi më nuk i mbeti,
armikëtë e rrethuan,
më tepërë e shtërnguan.
Imami prap u lëshua,
ushtërija u tmerrua,
u përhapn e prap u mblodhë
të gjithë shigjet i hodhë,
shumë shigjeta i shtunë
edhe të shumat e zunë.
Kali kishte plagë shumë,
gjaku i rrithte si lumë,
pa rënkoj e psherëtiti
Imami Hyseni i xbriti
armikët më këmb e panë,
të-tërë sipër i ranë
Ymeri j’ u afërua,
e pa dhe u turpërua,
Shimr’ i-lik i-mallëkuar
u derth si qen i tërbuar,
po Imami si dragua,
me kordhë drejt j’ u lëshua,
posa pa Imam Hysenë
iku me vrap, mori dhenë.
Pasdaj mbloth Shimri të-titë
edhe të tjerë Jezitë,
së-largu të tër i shtijen,
shigjetat si breshrë bijen.
Kali rreth të zot i vinte,
dhe sa muntte hingëllinte.
Armikët gjith u përmblodhë
pa shigjeta shumë hodhë
gjithë së-largu i shtinin,
po afërë nuk i vinin,
Imam i-zotit të jetës,
q’ ish burim i së-vërtetës,
kish marrë plagë me mijë,
gjaku i vij posi vijë,
po prap ajy poshtë s’ binte,
me kordhë në dorë rrinte,
shigjetatë, që i shtinin,
si gjëmba në trup i rrinin.
Zot i math ti qysh e prure?
në mest të djajet e shture.
Me gjith ato të këqija,
i dha fuqi Perëndija,
armikëtë prap i ndoqi,
dhe kë preku kordh i hoqi.
Armikëtë u përndanë,
po prap u mblodh e i ranë,
pa Shimri i mallëkuar,
ajy djall i-tëmërruar,
me shokët’ e tij thërriste,
posi qeni angulliste,
u thoshte pse nuk u bini?
edhe më të-gjall’ e lini.
Ata gjithë e rrethuan
po prapë s’ ju afëruan,
u zunë gjithë nga hargu,
e goditninë së largu,
shumë djaj të mallëkuar
u nisnë për t’ afëruar,
j’ u qasn e u turpëruan,
papo prapë u mërguan,
kishinë të-gjithë shpresë
nga i-bir i-Mavijesë
që t’ u ipte pun e mitë,
kshu i mësonin djallëzitë!
Imam-Hysejni po rrinte
gjaku posi lum i vinte!
donte dhe më të qëndronte,
e plagëtë t’ i duronte!
po fuqija j’ u mbarua!
dhe zëmra j’ u përvëlua!
Ajy Zot ç’ plagë kish marrë
zëmra qysh i ish tharë!
mushkërit i ishin djegur,
atë ditë ç’ kishte hequr,
sa të-këqija kish parë,
ç’ myxyra i kishin ngjarë,
opopo, Zot i-vërtetë,
ç’ ishte kjo e thën e shkretë.
Ng’ ajy komb i Mavijesë
Dira-shtrigu i-pabesë
me një shigjet e goditi,
krahn e djathtë j’ a drobiti
Sinan-Enesi së prapi,
duke nahitur si çapi,
sa mundi shtu qen i qetë,
pa ajo shigjet e-shkretë
nënë kraht të-djatht e mori
dhe i del nga krahrori,
pa ra shtyll e njerëzisë,
e drejtëz e Perëndisë,
u tunt fush e Qerbelasë,
qielli zu të kërcasë,
tërmet ra ndë gjithë jetë,
kur ra Imam i-vërtetë,
u tunt gjithësi e-tërë.
Kjo punë më s’ ishte bërë,
Havli bashkë me të birrë
u lëshuanë me dëshirë,
j’ u qasnë, po kur e panë,
u trëmpn e shkuan dh’ e lanë
një tjatrë j’ u afërua,
Imam i tha me mua
ç’ ke ti? o njeri i mjerë,
pse nise për në skëterrë?
Kur ati nga Perëndija
i erth gjithë mirësija,
tha, ç’ bët’ o të-mallëkuar,
vratë njerin e-uruar,
paçi nëm o të-pabesë,
ky ësht’ i bir i Fatimesë,
dhe i nip i Muhametit,
kshu tha dhe j’ u derth rrëmetit
shturi me shpatët të gjatë,
la në vënt nja gjasht a shtatë
pa gjithë sipër i ranë,
e vran e gjall nuk e lanë.
Pasdaj të-tërë sa qenë
e pshollë Imam-Hysenë,
sicili t’ i qasej donte,
po prapë nukë kuxonte,
veç Shimr i lik i tmerruar,
dhe Sinan i mallëkuar,
qent’ e skëterrës së shkretë
j’ u qasnë të dy të-qetë,
Shimri, djall i mallëkuar,
e shkeli në krahëruar.
Mos më keq, Zot i vërtetë,
gjer këtu kjo pun e-shkretë.
Ëngjëlli i-Perëndisë
xbriti me rrobët të zisë,
Shimrin e-nëmur e shtyti,
pa s’ e shkeli për-së-dyti.
Popo, Shimr’ i-mallëkuar
ishte shum i shëmëtuar,
dhëmbëtë pej derr i kishte,
ajy ish djall, njeri s’ ishte
kishte dalë pej skëterre,
si derri kur del pej ferre,
kish fytyrënë myxyrë,
dhe menyrënë të-ndyrë.
Kordhënë e nxori qeni,
hapi syt Imam-Hyseni,
pa i tha: Në këtë hënë
njerëzija luftë s’ zënë,
ësht e premte këjo ditë,
që i lenë djallëzitë,
i falenë Perëndisë
pas udhës së njerëzisë;
edhe t’ im gjysh e lëvdojnë,
e ndihmë soje kërkojnë,
edhe fëmijës së tija
urat’ i ep njerëzija,
ju kuxuat’ e na shatë
dhe na shuat e na vratë,
po këtë të-madhe plagë
Zoti nuk e le pa shpagë!
Kshu tha dhe nga zëmr’ e-gjerë
psherëtiti fort një herë!
pa zu ngoje Perëndinë,
dhe mblodhi gjithë fuqinë,
unji kokën, j’ u fal Zotit,
fuqi-math mëshirë-plotit.
Shimri i ra! pastë nëmë!
Opopo! e madhe gjëmë!
e pa Zoti kokë prerë,
qiejtë i bëri sterrë.
Armikëtë edhe t’ anë
kshu në falj’ e sipër e vranë,
koka që ishte e-prerë,
duke folur tha një herë
me një zë shumë të-qetë:
Zot i-math ësht’ i vërtetë.

(Vazhdo leximin: pjesa 18)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 16)

    XVI

Ajy Imam’ i-vërtetë,
burri trim pa gjë të-metë,
ishte veshurë si pylli,
edhe ndrinte posi ylli,
armëtë i vetëtinin,
armikëvet frik u shtinin,
mburronjën e Hamzajt mori
dhe kordhën e t’ et përdori,
qëndroj kundrejt ushtërisë
s’ armikut të Perëndisë,
andej ish Jezitërija
këtej vetë Perëndija
qëndroj kundrejt ushtërisë
nder i gjithë njerëzisë,
pa u tha: O ju të parë!
dhe ju gjithë ushtëtarë!
që më shkruat e më prutë
pastaj luftënë më zutë,
gjithë punët ju i prishtë
këtu mua ju më grishtë,
tani më rat e më vratë,
njeri gjall nukë më latë!
U thashë, që të më lini,
më qafë të mos më bini,
pa të dal e të mar dhenë,
edhe ju të kini mbrenë!
të ikënj nga Arabija,
nga vëndi e nga shtëpija
dhe këtë nukë ma dhatë
po më pshuallt e s’ më latë,
ç’ faj u paç e ç’ u kam bërë
q’ u bët armikë të-tërë!
s’ kini turp të turpërohi?
edhe tani po s’ pendohi?
s’ më din i kujt bir jam unë
ç’ është kjo pun e përdhunë
e harruatë Alinë?
e latë pas Perëndinë?
më s’ e doni Muhammenë?
të bijënë Fatimenë?
nuk ësht ajo mëma ime?
pse s’ pattë turp as therime
gjyshi im vall u vu besë?
a i at’ i Mavijesë?
Turpëruatë dhe fenë,
dhe Kombin e mëmëdhenë,
edhe besënë e latë,
n’ arrati të-madhe ratë,
latë edhe Perëndinë,
edhe Muhammet-Alinë,
bëtë besë djallëzitë,
edhe gjithë ligësitë,
u ndatë nga njerëzija,
e nga gjithë mirësija!
Harruatë Perëndinë!
bëtë zot jezitërinë!
lat Alin e Muhammenë,
edhe zutë Mavijenë,
dhe t’ an e-tija Syfjanë,
edhe Jezitn e Mervanë,
mos s’ na shat’ a mos s’ na vratë
gjë pa bërë nukë latë.
S’ më vjen keq për derët t’ ënë
se nga Zoti kshu qe thënë,
po më vjen për Mëmëdhenë
dhe për besën’ e për fenë,
më vjen keq për njerëzinë,
që i dhatë arratinë.
Unë kurrë nukë donja,
me njerëzit të lëftonja,
as mizë s’ donja të ngisnja
jo njerëzinë të vrisnja,
vetë ju këtu më prutë,
n’ idhërim të-keq më shtutë.
Po edhe juve s’ e dini,
ç’ gjë bëni e kë godini,
se zoti u ka verbuar,
veshët ua ka shurdhuar
ju as shihni, as dëgjoni,
as e dini ç’ gjë punoni,
zëmrën e kini të-vdirë,
s’ u ka mbetur gjë e-mirë,
më vjen keq për j’ u të-mjerë
që po vini në skëterrë.
Pandehni që Muhammeti
t’ i ndihnjë këti rrëmeti,
q’ i vret fëmijën e tija,
dhe me kaqë të këqija,
kur të vini n’ atë jetë,
tek ajy zot i-vërtetë?
Kjo punë kurrë s’ harrohet
gjithënjë dotë kujtohet,
sa të jetë këjo jetë
bota nër mënt dota ketë,
kjo të liqtë dot’ i ndanjë,
të mirëtë dot’ i mbanjë,
dotë mbesë nj’ e vërtetë,
të jetë dritë për jetë,
këtë ditë neve lëmë
një nder për jet e një nëmë,
një drit e një errësirë,
një të-lig e një të-mirë.
Zoti e dha këtë dritë,
për njerinë këtë ditë,
për jet udhë t’ i rrëfenjë
me atë udhë të gjenjë.
Zoti gjetkë s’ e ka dhënë
gjer sot këtë nderë t’ ënë
vdesim për një të vërtetë
më ç’ na duhetë në jetë,
vritemi për njerëzinë
për të shpëtuar njerinë
për të mundur ligësitë,
për të nxjerrë ju në dritë
që jini në errësirë,
po vini në shkretëtirë!
Pandehni ju se fitoni!
e thoni t’ a trashëgoni!
mos e kini atë shpresë!
kjo pa shpagë s’ munt të mbesë!
për-së çpejti dota shihni,
të-drejtënë dota njihni,
këtë s’ e le Perëndija,
nuk u a la njerëzija,
ju shumë dotë pendohi,
fare dotë turpërohi,
mbajeni mënt këtë fjalë,
se së-shpejti do të dalë,
ky zjar që ndestë ju s’ shuhet,
dotë jet e dotë thuhet,
juve shtrënjt dot’ u qëndronjë,
se Zoti dot’ u mundonjë,
s’ më ngjan që t’ a trashëgoni,
po fjalën mos e harroni.
Tani pa shtini pa shtini,
ju mua gjall mos më lini,
se unë më s’ rronj në jetë,
hithni, pa hithni shigjetë!
Shokëtë gjithë m’ i vratë
mua të vetëm më latë,
pa shok unë nukë kthehem,
dotë vdes këtu të ndehem,
po bini, se unë s’ bije,
e më parë nga ju s’ shtije.
Kshu the, më të lumtë goja,
armikët i zu nevoja,
kur e pan Imam-Hysenë
u mahnitnë gjithë ç’ qenë,
shumë syresh u pendohnë,
se të vërtetën e njohnë,
ishte në shesht e-vërteta,
gënjeshtra njihej e-shkreta!
ushtëtarët u përzjenë,
kur e pan’ Imam-Hysenë,
i dëgjuan ato fjalë,
lott u vanë posi valë.
Shimr i lik me Bahterinë
edhe me gjith-faqezinë
e me shumë djaj të-tjerë,
q’ ishin armikë për herë,
ushtëtarët i qërtuan,
edhe për luft i shtrënguan,
urdhër ushtërisë i dhanë
bini të gjithë u thanë.
Ajo ushtëri e-shkretë
e-tër i-hodhë shigjetë.
Zot i math shumë durove!
armikëtë pse s’ i shove!
shigjetatë posi retë
ranë mbi trimn e-vërtetë,
diellin ato e zunë,
pa hije sipër i shtunë
po as një ng’ ato s’ e zuri,
Perëndija dorë vuri!
Kur në atë errësirë
po na vjen një trim i-mirë
kaluar ju afërua
Imam-Hysejn! s’ më njeh mua,
tha ajy trim i-vërtetë,
që s’ kish shok në këtë jetë.
Imam Hysejni e shihte,
edh’ e njihte dhe s’ e njihte!
vall ish trim pej njerëzije,
a ëngjëll pej Perëndije?
Ajy s’ ndënj, po u lëshua
mbi armikët si fajkua,
dhe u tha: o të-pabesë,
të birë e Fatimesë
juve doni t’ a godini,
dhe shigjeta i vërvini?
s’ patë turp nga njerëzija?
a u shoftë Perëndija!
Prit-më-ni, o të pabesë,
trimi sot këtu të vdesë,
tha, dhe i hyn ushtërisë
si rrebesh i Perëndisë
armikëtë u përndanë,
Zoti e di sa u vranë.
Si mbaroj ajy, që xbriti
dhe armikët i sfiliti,
u hap ajo errësirë,
mbeti vetëm Zot i mirë,
Imami i Perëndisë,
shpres’ e gjithë njerëzisë,
thirri: Delni, luftëtarë,
papo dolli një i parë
ishte Temim-Kahtabeja,
nga Shami jo nga Qofeja,
ju qas i-paudh i Shamit,
duke thënë kshu Imamit:
Këjo kurrë s’ është bërë,
me një ushtëri të-tërë
një i vetëm të lëftonjë,
të dal e t’ i turpëronjë!
Këta gjith armikë janë,
se Siffin e Nehrivanë
nuk e kanë dhe harruar,
se shumë kohë s’ ka shkuar,
të gjitha armikësitë
i përsëriti kjo ditë,
pa vështo, se ç’ janë vrarë
sot kaqe mij ushtëtarë,
njëri humbi të vëllanë,
tjatëri të bir a t’ anë,
njëri mikn a kushërinë,
sicili humbi të tinë.
Këto fjalë tha Temimi,
pa ju kthye i tha Trimi:
O i bir i-Kahtabesë,
pse u bëtë të pabesë?
dhe të-liq e dorë gjatë,
pa na shuat e na vratë!
unë s’ desha të lëftonja,
vëllazërinë kërkonja,
ju vetë këtu më prutë,
edhe j’ u luftën e zutë,
dhe im atë luftë s’ donte,
miqësinë u kërkonte,
juve punëtë i prishtë,
të këqijatë i grishtë,
i ratë pas Mavijesë,
e dualltë të-pabesë,
Jezitnë për zot e zutë,
neve shigjetë na shtutë,
dhe t’ im vëlla e t’ im atë
juve po desht’ e i vratë,
ata juve gjë s’ u bënë
shpirtin për ju kanë dhënë
juve më qafë u ratë,
me të pabes i vratë,
për mirësi u përpoqnë,
nga e mira dorë s’ hoqnë.
Pandeh ti të më tremç mua
me këto fjalë që thua?
a e di një her im atë
q’ u dha uj e ju s’ i dhatë?
pyet ahere ç’ ka thënë,
ç’ fjal për sot u ka lënë?
dritënë me sy e patë,
pasdaj ikët edh’ e latë,
u futtë në errësirë,
fort bukurë bët e mirë!
Pse më zë ngoje Siffinë!
vallë bota nuk e dinë
ahere kush e kish fajnë?
edhe sot nër mënt e mbajnë.
Në Nehrivan ju na ratë
faj nuk u kishte im atë,
ju shokët e Mavijesë
që s’ kini as turp, as besë
ju vetë e kini bërë
këtë myxyrë të-tërë.
Djemt e ati, q’ e besoni,
i vrisni e i helmoni,
juve sot jini në gjumë,
po nukë shkon kohë shumë,
kur të xgjohi, dot’ a shihni
fajnë t’ uaj dot’ a njihni,
ahere e kupëtoni,
ç’ është puna që punoni,
se kjo punë dot’ u shpjerë
në mundim të math t’ u shtjerë.
Këtë e ndan Perëndija,
edhe pas nesh njerëzija;
po tani s’ arçë për fjalë;
Këtu për vdekje kam dalë.
Kshu tha dhe kordhën e qiti
pa u hoth posi hastriti,
preu Temim Kahtabenë,
gjaku i-tij mori dhenë
gjith armikët u tmerruan,
të-tërë u turpëruan.
Ish një burrë trim me fletë
që nukë kish shok në jetë.
Zejd-Ebtahu, ajy dolli
e-thëna atje e solli,
Imamit me shpat’ i shturi
sa mundi po nuk e zuri.
Dor e-shkret’ o dor e-thatë,
e kujt i shtije me shpatë.
Imami një her i shturi,
dhe atë në dhet e vuri.
Armikëtë u mahnitnë,
edhe të-tër u çuditnë
kur e pan atë myxyrë,
gjak s’ u mbeti në fytyrë,
u tmerruanë nga frika
të gjithëve u ra pika,
njeri më nukë kuxonte,
t’ i dil kundrejt të lëftonte!
than’ Aliu u ngjall prapë,
erdhi dërrmë të na japë!
të gjithë u frikësuan,
edhe ca u turpëruan,
se fajnë që bën e njohnë,
dhe me zëmër u pendohnë!
Ymer i shtërngoj të-parët,
edhe gjithë luftëtarët,
u dha shpres e frik e fjalë,
po njeri s’ deshi të dalë,
as një s’ deshi të gënjehej,
se e dij që nuku kthehej,
s’ vij nër shokë tjatrë herë,
nisej drejt për në skëterrë;
nukë pat duk as një fjalë,
pa njeri s’ kuxoj të dalë!
Imam-Hysejni po rrinte,
njeri kundrejt nuk i vinte,
Ymeri shokët i mblodhi,
e më të-parëtë xgjodhi,
thirri Shimrë-dhil-xevshenë,
dhe të tjerëtë, sa qenë
të-liq e të-mallëkuar,
pa besë në krahruar,
u mblodhë djajtë të-tërë,
edhe fjalë duke bërë,
thanë: ësht Aliu vetë,
është trim, burr’ i-vërtetë,
sot e-tërë trimërija
është mbi vethet të-tija,
nga gjith ajy fis’ i-çquar
përmbi këto ka qëndruar!
është trim me të vërtetë,
s’ ja del dot njeri në jetë,
të mos ish tani pa ujë,
neve na bënte rrëmujë,
të mos kishte edhe zjarrë,
q’ i lanë sa kanë ngjarë,
ajy neve s’ na peshonte,
po të gjithë na shkurtonte,
udhën e lumit t’ a zëmë
me vrap pa ujë t’ a lëmë,
se në pift uj’ o të-mjerë!
një gjall nukë dotë lerë,
njeri vetëm të mos dalë,
as më këmbë as më kalë,
duhet e-tërë t’ i bjerë
ushtërija me një herë!
Këto fjal armikët thanë,
dhe ushtërin e përndanë,
një fuqi të madhe shpunë,
anën’ e lumit e zunë!
Pa Imami u lëshua
për mbi ata si fajkua.
Të keqen o kordh e-larë!
ç’ e nderove kordhëtarë!
Kali duke hingëllitur,
dhe mi ta duke vërtitur,
gjithë përpara i vuri,
kordha s’ e la gjall kë zuri!
U bë gjaku si kënetë!
si shiu, që rrjeth nga retë!
të-shumët’ atje u vranë,
të-tjerëtë u përndanë,
pa j’ u afërua lumit,
vrrap-madhit e fjalë-shumit,
ajy vinte gjithë valë,
duke thënë shumë fjalë.
Ah! O Frat! o Frat i-shkretë!
të kishe shtrohur për jetë!
Lumi vij me shumë bujë,
po s’ ish thënë të pij ujë!
një djall! mos i qoftë thënë!
thirri: Tëndët plaçk i bënë!
Imami u kthye prapë
me etj’ e me shumë vapë!
ajo s’ ish fjal e-vërtetë,
po e çpiku djalli vetë,
e-thëna dotë mbarohej,
as shtohej as pakësohej,
me zjar të-math duke kthyer,
në gjak i-tërë i-ngjyer,
vrau dhe shumë të-tjerë
Zot’ i math zëmërë-gjerë,
pa erdhi posi shkëndija,
me mall e priti fëmija!

(Vazhdo leximin: pjesa 17)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 15)

    XV

Qiej, yj, edhe ti hënë,
ti flamëmadhe e-thënë.
Yll i-Marrë luftë dhënës,
gjak-derdhës e brengë-shtënës,
që je i-kuq posi gjaku,
dhe ti, dhe ti, vetë plaku!
e ti, që vjen duke kthyer,
e del me të xbardhëllyer,
Afërditëza bardhushe,
trup bukura sy-larushe,
ti dhe bar-e-gjethë-shumë,
lumë-math e punë-lumë
që, sikur t’ a kesh në dorë,
e të hapç dot krahrorë,
dot’ a shoç zëmrënë t’ ënde,
që s’ ka tjatrë farë lënde,
po veç gjakthin edhe vrerë,
dh’ ahn e njeriut të mjerë,
munt dhe ti ta mbanç mënt mirë
çë ke ngrën e ç’ ke përpirë!
dhe ti njeriu i-mjerë,
që vjen për një copëherë.
Ju fusha, male e drurë,
ti lumë, që s’ lodhesh kurrë,
rrini, rrini, pa pushoni!
mos lëvrini po dëgjoni,
se sot u them qysh ka ngjarë
pa dëgjoni duke qarë:
Kur bije breshër i-shumë,
dhe rrëketë bënen lumë,
pa me vërtik të-math vinë,
e rrëmbejnë bagëtinë,
bariu sheh me sy vetë,
pa mbetetë fare shkretë,
i kujtonetë kopeja,
lott i venë si rrëkeja,
mejton deshtë pa këmborë,
dhe rri me krabë në dorë!
psherëtin dhe qan e rrihet,
jeta të gjorit i nxihet,
më nuk i mbetetë shpresë,
pa do të bjer’ e të vdesë!
Bariu qan bagëtinë,
po Ajy Zot njerëzinë!
q’ i dërgoj një-nga-një vetë
në atë luftët të shkretë.
Imam-Hyseni mejtohej,
rrij më këmb e nukë shtrohej,
ish psheturë mbi një ushtë,
q’ isht’ e-shëndoshë dh’ e-bushtë
Aliu pa ashtu t’ anë,
edhe e la të vëllanë,
dolli djali si fajkua,
q’ ishte trim posi dragua,
u nis në luftë të vejë,
pa u derth të mirte lejë.
Imami e puthi djalën,
dhe i mbajti vetë kalën,
e nisi për n’ atë jetë,
për te Zoti i-vërtetë,
gratë gjithë me lot qanë,
vdekjenë me sy e panë.
Ajy ah pse s’ u bë rezë,
re e-madh’ e shum e-zezë,
dhe lottë shi pse s’ u bënë,
përmbi dhet të kishte rënë,
një pikëz ujë të pinin,
buzë-pjekur të mos rrinin.
Aliu ngjante më Alinë,
kishte gjithë trimërinë,
ishte vetë ushtërija,
edhe vetë bukurija.
Kur dolli në shesht kaluar,
ishte si pëllump i shkruar,
sa ishte e madhe gjëmë
për atë të-zezë mëmë.
Armikëtë kur e panë,
mbenë më vënt e s’ i ranë.
Aliu tha: luftëtarë,
dërgomëni një të parë.
Po njeri s’ kuxoj të dalë,
s’ ju përgjiqnë as me fjalë.
Pa ja mbushi frenë kalit,
u derth si dragoj i-malit,
u fut në mest t’ ushtërisë
s’ armikut të Perëndisë,
u ra si shqipja mi krye,
nj’ ushtëri e-tër’ u thye!
djali ish trim i-vërtetë,
ishte si Aliu vetë.
Po hekuri që kish veshur,
dhe armëtë, që kish ngjeshur,
vapa edhe etj’ e-shkretë
e lodhë trimn’ e vërtetë!
papo më nukë e xgjati,
prap u kthye tek i ati,
i pa me sy dhe një herë
atën e mëmën e-mjerë,
edhe prapë u lëshua
djal’ i-bukur si fajkua,
përpara i del Tariku,
po e pa keq edhe iku,
pa Aliu i arriti,
mbi dhet më një her e shtriti;
dolli i-biri, Ymeri,
ra dhe ay posi derri,
pas ati ugrit e hipi,
e dolli Mezra-Galipi,
dh’ at e shturi me një herë,
e shtriti sa gjatë gjerë.
U tremp gjithë ushtërija
nga trimëri e atija,
më s’ delte njeri nga frika,
të gjithëve u ra pika.
Me dy mijë luftëtarë
Ymeri dërgoj të-parë
Myhqemnë që të lëftonjë,
kundrejt soje të qëndronjë.
Të dy mijët e rrethuan,
po u ra e më s’ qëndruan,
shumë vrau, preu, therri,
ushtritnë në shesht si berri,
dhe prapë ndaj t’ et u kthye,
se u loth e u xbërthye!
si t’ ja bënj, tha, un’ i-mjeri,
vapa dhe etja më therri,
i-ati e puthi djalën,
ajy prap e lëshoj kalën,
se më s’ mund të rronj ndë jetë,
u nis për Zotn’ e vërtetë,
se rrojtja ishte mundime,
edhe helm e hidhërime,
vdekj’ e-shkret’ ishte shpëtimi,
pa u derth përsëri trimi,
gratë dhe një her e panë,
pasdaj për jetë u ndanë,
për vdekje djali po vinte!
vdekjenë nër duar shpinte,
pa thirri: Zot i-vërtetë!
mos më mundo më në jetë,
se u doqç’ u përvëluash,
po teje nuk u mërguash.
Kshu tha dhe nd’ ushtërit hyri
pa trëmburë fare syri!
Me buzë të përvëluar,
si zok duke fluturuar,
armikëtë gjith i ndau,
dhe i çqeu e i çau!
mori plagë mijë shumë
gjaku i vate si lumë
pa e la jetën e-shkretë
vate te Zot i vërtetë.
Popo! o myxyr e shkretë,
të shoftë Zot i vërtetë,
dhe ti e-shkret o e-thënë,
njeri pa brengë s’ ke lënë,
në kohët të djalërisë
bukurosh i Perëndisë
me zemërë të-përvëluar
e me shpirt të-dëshëruar
la jetën e njerëzinë!
qani, qani, shok Alinë.
Ju vajttë te Perëndija,
po e varfëra fëmija!
që panë gjëmë mi gjëmë
nga armikët, paçin nëmë
paçin nëm e mallëkime,
dhe mundim e hidhërime,
që bën aqë të këqija,
s’ patnë turp nga Perëndija
të-mirët t’ an u munduan,
ne nga zjari na shpëtuan;
ata s’ vdiqnë, nër ne mbenë
edhe sot janë si qenë,
bota ata s’ i harrojnë,
nër shpirtëra mbretërojnë.
Më s’ duruanë dot gratë,
se ditën e panë natë,
Zejnet-Abidin’ ish shtritur,
ishte verdhur’ e venitur,
ish i-sëmur e i-prerë,
nd’ eth’ e në lëngim i-nderë.
Pa u ngrit dhe duke qarë,
e armëtë duke marë,
dolli si trim e si burrë,
më nuk’ ishte i sëmurë,
derdhi lot për të vëllanë,
pasdaj vat’ e gjeti t’ anë,
pa i puthi këmb e dorë,
e ju lut djalëth’ i gjorë,
po i ati s’ i dha lejë,
e mbajti, s’ e la të vejë,
pa i tha: falm edhe mua
lejë, se jetë më s’ dua,
s’ dua të mbes pas atyre,
të rronj pas kësaj myxyre,
dotë vdes, s’ ronj dot as pakë
se kam në zemrë një flakë,
si t’ ja bënj i-mjeri unë
në jetë më s’ më mbet punë
shokëtë gjithë u vranë,
e mua vetëm më lanë!
Imam-Hysejn’ i tha: Trimi
nukë mundet nga mundimi
ata vanë n’ atë jetë,
te Zot i-math i-vërtetë,
u poqnë me Perëndinë,
dhe me Muhamet-Alinë
edhe mëmë Fatimenë
dhe Hasan atje e gjenë,
dielli s’ duket pa gdhirë,
natënë, në errësirë;
këjo jetë gjumë quhet,
shpirti pas vdekjesë xgjuhet;
njeriu, q’ ësh i-vërtetë,
s’ vdes kurrë në këtë jetë,
më sa humbet trëndafili,
er’ e tij edhe bilbili,
aqë edhe njerëzija,
ashtu edhe gjithësija.
Po për ty sot s’ është shkruar
nga Zot’ i-math i-lëvduar,
pas nesh vjen edhe ti vetë
dhe na gjen në atë jetë,
po sot vdekja s’ t’ është thënë
për tjatrë koh është lënë.
Nukë shuhet dera jonë,
kemi ndihmës vetë Zonë,
tani të le urtësinë,
dhe durimn e trimërinë,
udhëzën e Perëndisë
dhe shpëtimn’ e njerëzisë,
pa të rrish në këmbët t’ ime,
me zëmërë plot durime,
besënë dhe Perëndinë
e të-tërë njerëzinë
mi qafët t’ ënde t’ i lashë
që t’ i shikosh si i pashë.
Kshu tha dhe i dha uratë
djalit t’ urt e jetë gjatë;
i tha ç’ i kishinë thënë,
e i la ç’ i patnë lënë;
e puthi me mallëngjime,
me zëmrë plot hidhërime!
Djalënë kshu e mësojti,
edhe grat i përqafojti,
pa u tha: Të mos thërrisni
kuje kurrë të mos nisni,
se ësht e madhe mëkatë
edhe turp të qajnë gratë
ësht’ e-mira të duroni,
kështu desh Zoti, të thoni,
po me lot pakëzë qani,
hidhërimnë mos e mbani,
se Zot i-math i-vërtetë
na fali lottë për jetë,
që të qajm’ e të dëfrejmë,
zëmërënë t’ a gënjejmë,
se nga gjithë ç’ na ka dhënë,
as një pa ndihmë s’ ka lënë.
Mos pandehni q’ u le shkretë,
se u le Zotn e vërtetë,
u le vetë Perëndinë,
edhe Zejnet-Abidinë.
Shtyll’ e-gjithë njerëzisë
dhe miku i-Perëndisë,
e i Muhamet Aliut
shpëtim e shpres e njeriut
ky pas këtaj dotë mbesë,
ky është Imam e besë.
Nukë shuhet dera jonë,
që ka pushtuarë Zonë,
nga neve Zot i vërtetë
s’ e le shkretë këtë jetë,
bres pas brezi dotë vinë
të shpëtojmë njerëzinë!
dhe ju pas dotë vini,
se për jetë këtu s’ jini
po sa gjall me nder të rroni
udhënë mos e harroni,
me ne kushdo të lëftonjë,
Zot’ i-math dota mundonjë,
njeriu s’ munt t’ a gënjenjë,
gjithë sa bën do t’ i gjenjë,
po ju njerëzit ti ndjeni,
dhe mirësi t’ u rrëfeni,
ç’ do të hiqni të mos pshoni
zëmërënë t’ a xgjeroni,
të-parëtë kshu na thanë,
e këtë besë na lanë.
Kshu tha me zëmrë të-qetë
Zoti trim, burr i-vërtetë,
dhe u ngrit me vrap e dolli
fëmija gjith e përsolli!
e përsolli duke qarë,
popo! për jetë të ndarë!
qysh të ndahen më të gjallë
e si ta mundinë mallë!
o popo! kulm’ i shtëpisë!
mbret i gjithë njerëzisë!
po ajy Zot s’ doj të dinte,
thoshnje se më dasmë vinte!
Kur i hipi kalit trimi,
grat i mbyti mallëngjimi,
kal’ i math posi hastriti,
këmbët e para i ngriti,
pa erdh e u ashpërua,
posi dragoj u harbua,
nga goja flakë po nxirte,
frenë nër dhëmbë e mirte,
shkrefëtint’ e hingëllinte,
dhen’ e qiejt’ i trëndintte!

(Vazhdo leximin: pjesa 16)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 14)

    XIV

Imam-Hysejni po rrinte,
derthte lot e psherëtinte,
sa më tepër mejtohej,
zëmëra aq i lëndohej,
tha: e shkreta e thënë!
ti njeriu s’ ja ke dhënë
këtë, që më dhe sot mua!
Oh! njerëzija mu shua,
një-nga-një i nisa vetë,
i dërgova n’ atë jetë,
vallë kaqë kush ka hequr
nga ata që kanë vdekur,
njeri s’ ka hequr sa unë,
më s’ është bërë kjo punë.
Zot i-math pse më harrove
vallë teje më mërgove?
Kshu me zëmërë të-qetë
i tha Zotit të-vërtetë.
Po ëngjëll’ i-urtësisë
erdhi ng’ an e Perëndisë
i pru ndë zëmrë durime,
j’ a bëri nga ç’ ish më trime!
Pa jetëzën e vërtetë,
e-rremja j’ u duk e-shkretë,
dheu edhe pun’ e tija
edh’ e tërë gjithësija,
i erdhë fort të-pështira,
se j’ u tfaq ajo m’ e mira,
se po rrojtja gjumë quhet;
e vdekja xgjuarje thuhet,
atje kishte Perëndinë,
kishte Muhamet Alinë
kish Hasan e Fatimenë,
se po gjithë atje venë.
Ku ngjan jet e Perëndisë
me jetët të njerëzisë!
ajo jet’ ësht’ e vërtetë,
ësht e rremë kjo e shkretë!
Parasja, kopsht’ i-ndrejtuar
për të-mirët është shtruar,
s’ ta pret mëndja, si të thuash
me nonj’ emrë s’ munt t’ a quash,
kur të shohç një vënt të-gjerë
një mirësi të-paprerë,
një fat-bardhësi për jetë,
atje dhe Zotth i-vërtetë,
edhe gjith ata që vanë,
të-dashurit që na lanë,
dhe ata, që dotë lemë
në mos qofshinë të-rremë.
Lum të-mirëtë ku venë!
sa çpërblim nga Zoti gjenë!
M’ anët tjatërë skëterra,
mbushurë gjëmba e ferra,
një rripë, një shkretëtirë,
një natë që s’ ka të gdhirë
mjerë të-liqt’ atë ditë!
djallë gjen’ e ligësitë,
një të-madhe errësirë,
për ata po s’ ka mëshirë,
mundonjësit i përpshijnë,
edhe në zjart i vërvijnë!
një e-drejt e nj’ e-vërtetë
na nderon në atë jetë.
Për këto të paka ditë
pse të bëjmë ligësitë?
Zotnë atje kur t’ a gjejmë,
nukë mundim t’ a gënjejmë;
njeriu kur të gjykohet,
atje shumë turpërohet,
ne na gjykon vetëdija
më para nga Perëndija.
Dëshmimëtarët, që ranë,
dh’ e nderuan Qerbelanë,
gjith’ u kthyenë te Zoti,
s’ u munduanë së-koti.
Ata të- mjerët të-tjerë
vinin gjithë në skëterrë!
Tani pa shih, kush fitonte,
edhe cili dëshëronte.
Imam-Hysejni i shihte
me sy punët’ e i njihte,
në zëmërët të atija
ishte vetë Perëndija.
Nga djemt e Aliut pesë,
të-bukurë posi shpeshë,
Beqiri, Avni, Ymeri,
Abdullllahu, zëmrë-gjeri,
dhe Osmani, tok i vanë,
Imam-Hysejnit i thanë:
Fal-na lejë dhe uratë,
se të kemi mëm’ e atë,
u nismë për atë jetë,
për te Zotthi i-vërtetë.
Dotë derdhemi të-pesë
mi atë komp të-pabesë,
që s’ pat frikë Perëndije,
edhe turp pej njerëzije!
As po sido që të jetë,
mbarohet kjo jet e shkretë,
neve paskëtaj ç’ të presim
sonte këtu do të vdesim.
Të vëllezërit kshu thanë,
dhe në krahruar i ranë.
Imami u mallëngjye,
edhe zëmëra j’ u ç’ qye.
Ku t’ u dërgonj un’ i-mjeri,
tha Zot’ i math zëmrë-gjeri,
gjithë shokëtë, që vanë,
s’ u kthyenë, po u vranë.
Kshu tha dh’ i puthi në ballë,
u ndanë që më të gjallë,
më nuk ishin për të pjekur
se vininë për të vdekur,
me shumë një mijë herë
nga ç’ mban njeriu i-mjerë!
O! ti që bëre njerinë,
ç’ e mundove ditë-zinë,
pa s’ i dhe gjë besa besë!
veç një durim e një shpresë,
nuk’ e mar dot vesh si kove,
e të gjorit j’ a ngarkove!
t’ ja epnje drurit, e thante!
gur e drasënë e çante!
Heq njeriu e ka shpresë
që kur lint e gjer të vdesë,
të pes ata si dragonjtë
ecënin nd’ erë mbi thonjtë,
këmb e krye ishin hekur,
po vininë për të vdekur;
shokë në jet ata s’ kishin
nuk e di të kujt bij ishin!
Kur vrenjtet e nxihet moti,
dhe ep shin e shumë Zoti,
pa gëzon bujkun e-mjerë,
q’ e pret pa durim të bjerë,
nis gjëmim e vetëtimë,
er’ e keq’ e kërcëllimë,
dita me natën bashkohet,
papo rrufeja lëshohet,
edh’ e përpin lisn e-gjatë,
e xhvesh a e bën govatë!
me fuqi të shum i bije,
më s’ e le të bënjë hije,
të ç’ lodhetë udhëtari,
a bariu, a pendari,
se pshihetë i-paudhi!
qetohetë si kukudhi,
ndaj s’ i le deg e gujatë
e shtije mbi dhet të-thatë!
Ashtu edhe ata trima
u dhanë si vetëtima,
posi rrufeja u ranë,
të-tër ushtërin e vranë!
Se n’ at’ ushtëri të-shkretë
kish qëndruar djalli vetë!
nën’ atë të keqe hije
rrinje ti djall o Mavije!
Pa ata të-pesë hynë,
terënë në gjak e mbynë!
Armikëtë gjith’ i thyen,
në mijëra cop i çqyen,
vranë syresh aqe shumë,
sa rrodhi gjaku si lumë;
u lumtë! se ç’ u përpoqtë,
ç’ kordhë armikut i hoqtë!
u bë Qerbela e shkretë
tej-për-tej posi kënetë!
Po djalli ishte i-gjallë!
e kush munt t’ a vrasë djallë!
Mijëtë, q’ ishin tri-dhjetë,
mbenë vetëm shtat a tetë,
gjithë në skëterrët vanë,
në mundim e në zjar ranë.
Djemtë të pes u përzjenë,
vranë sa muntnë e prenë,
pa në qiej fluturuan,
te Zot’ i-vërtetë shkuan.
Ëngjëll i vdekjes së-shkretë,
që vjen posi qen i-qetë
dhe ësht i-ftohtë si dëborë,
po vij rreth me qeft në dorrë
tek rrotullohej së-qeti,
Abas-Alinë e gjeti
e dërgoj Zot i-vërtetë,
p’ ajy s’ munt të vinte vetë.
Abas-Aliu i-ndjerë
u lëshua me një herë,
dh’ e qafoj Imam-Hysenë,
vëllezrë të dashur qenë,
të dy ishin mallëngjyer,
zëmrën e kishin të-thyer,
të mbëdha myxyra ngjanë,
pa me gashërime qanë,
njëri tjatërin qafuan,
të dy me fort u pushtuan,
oh! sa ishinë helmuar,
njeri kaqë s’ ka pësuar
se ka qën e dotë jetë
këjo jet e-zez e-shkretë,
kaqe shumë të-këqija
s’ ka dhën’ e s’ ep Perëndija!
p’ andaj dhe kaqe keq nderë
s’ e ka dhënë më të tjerë;
sa nder në njerëzi kanë
këta Zotërinjtë t’ anë
Zoti me shum idhërime
u a dha këto fitime,
Abas-Aliu shpejt hipi
si Ali-Ebutalipi,
edhe po rrinte kaluar
si dragoj i-egërsuar,
gratë gjithë me lot qanë,
dh’ e ndaluan’ e s’ e lanë,
dhe foshnjatë bashkë qanin
ngashërimën dot s’ e mbanin.
Oh të-zezatë gra ç’ panë
të gjith atë dit e qanë!
ç’ helmë kish zëmër e tyre
q’ i duroj kësaj myxyre.
Popo! myxyrat i dehnin!
pa ëndërra i pandehnin!
fare ishinë helmuar,
dhe djegur e përvëluar!
Abazi n’ atë rrëmujë
pa q’ ishin tharë pa ujë,
me vrap rrëmben një pafillë
derdhetë me shumë sillë,
pa u fut në ushtëresë
në armikët e pabesë!
Zotërinj! tha, pa dëgjoni,
me ne burratë lëftoni,
po me fëmijënë ç’ kini?
të pin ujë pse s’ i lini?
nuk ishinë myslimanë
prindit e të-parët tanë,
po gratë kurrë s’ i ngisnin,
me gojë fare s’ u flisnin,
në mos kini besën t’ uaj
në e njihni për të huaj,
bëni s’ i prindit, që pattë,
dorënë kshu pse e zgjattë?
Kjo fëmijë, që mundoni,
ësht’ e ati, që besoni,
ç’ do gjë për faqe e kini,
se ju njerës nuku jini,
Muhametnë t’ a besonit,
fëmijënë s’ ja mundonit,
juve i fali Syfjanit,
dhe Jezitit e Mervanit,
jini njerës të pabesë,
gjithë djajt e Mavijesë.
Kshu u tha atyre trimi
me zë të-math si gjëmimi.
Ata s’ apëm uj i thanë,
dhe me shigjeta i ranë.
Ajy më nuk u mejtua,
po drejt lumit u lëshua,
armikëtë gjith e pshollë,
sa s’ kish ku të hithnje mollë.
Pa kur erth u zëmërua,
e u bë posi dragua,
kordh e larë, kur e qiti,
posi moti vetëtiti,
një herë ajy Zot shtinte,
një zet në vëndit i linte,
nja dy a tre qint i shtriti,
n’ anët të lumit arriti,
lumi ikënte me valë,
duke thënë shumë fjalë,
ish i kulluarë shumë
ç’ vij bukur’ i shkreti lumë,
zajetë dukeshin brënda,
syrit j’ a kishte shum ënda,
ajy vij te mëm’ e-tija,
s’ dij se ç’ bëjnë njerëzija.
Abas-Aliu në lumë
hyn me at’ etje të shumë,
desh t’ i ip kalit të-shkretë
ujë, të pinte dhe vetë,
miqt e tij nër mënt i ranë,
edhe lottë çurk i vanë,
pafillën mbushi dhe iku,
udhënë ja pret armiku,
shigjetatë, që i hodhë,
si breshëri sipr’ i rrodhë,
posi qentë gjithë lihnin,
njëri tjatërit i ndihnin,
e kë të vriste më parë?
ishin shum ushtëtarë,
vrau e preu sa mundi,
po u plagos më së-fundi,
pasdaj të lodhur e gjenë,
së-prapi krahët ja prenë,
pafillënë e mer nër dhëmbë,
dhe kalën e nget me këmbë,
e bëri posi m’ i-pari,
i ungji Xhafer-Tajari,
një shigjet e-mallëkuar
pafillenë duke çpuar,
uji rrodhi, pikë s’ mbeti,
mirë që shtrohu dhe deti.
Ah, o shtrig o moj e thënë,
pa nuk’ ishte për të qënë.
Abas-Aliu pa shpresë
mbet në armikët të-pabesë,
uji si lott’ e si gjaku
rrodhi, pafillën e flaku,
mi atë dhe shpirt i-tija
vate drejt te Perëndija,
posi dielli i vate,
kur po perëndon ndaj nate;
retë ndaj deti po ngrihen,
lumënjtë prap’ atje shtrihen.
Tanithi me mënt e gjeni,
si gjëndej Imam-Hyseni,
për ata sa keq i vinte,
veç zëmër e tij e dinte,
dhe një zëmrë mund ta dijë,
që ka ng’ ajy zjar shkëndijë
pa me gojë nukë thuhet,
e në kartë s’ munt të shkruhet.
Tek po qaninë fëmija,
gravet u bij vallanija,
një foshnj ishte duke vdekur,
rrij i-prerëth e i mekur,
e kisht’ e ëma më sisë
ëngjëllin e Perëndisë,
Imami, q’ e kishte djalë,
duke mar’ e duke dalë,
atëth e mbajti nër duar,
e vuri mbi krahruar,
nër armik’ u afërua,
pa u tha: Mirë me mua,
po me këtë foshnjë ç’ kini?
pa ujë përse e lini?
Ky për ujë kur të vdesë,
Zoti juve u fal ndjesë?
dhe këtu dhe nd’ atë jetë
na gjykon Zot’ i-vërtetë.
Tek u thoshte këto fjalë,
po hiqte i gjori djalë,
një armik heth një shigjetë,
kundrejt Zotit të-vërtetë
e çpoj në gryk Abdullllahnë
dhe Imamit i çpoj krahnë,
Imami i hoq shigjetën,
djalëthi e mbaroj jetën.
Të-mirëtë gjith u vranë,
Imam-Hysenë e lanë,
me të dy djemthit e tija
që j’ a fali Perëndija,
më të-math kishte Alinë,
pasdaj Zejnel Abidinë
njër’ ish vjetsh dhjetë dhe
tjatëri ish dy-mbë-dhjetë.
Imami përdëllen gratë
me fjalë t’ ëmbël’ e të gjatë
Zoti që ep mallëngimnë
na dërgon edhe durimnë.

(Vazhdo leximin: pjesa 15)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 13)

    XIII

Abdullllahu i-Myslimit,
trim’ i-mir i-bir’ i-trimit,
dolli nga gjithë më parë,
nga shokëtë duke ndarë!
kal i tija tundi dhenë,
dhe armikët gjithë ç’ qenë.
Abdullllahu u afrua
u tha: A më njihni mua?
jam i-biri i-Myslimit,
jam i-bir’ i-ati trimit,
q’ e vratë me të pabesë,
ju njerëzit’ e Qofesë!
dhe ne ju këtu na prutë,
pa udhëtë na i zutë!
s’ pattë turp nga Perëndija,
se u mbuloj ligësija!
latë fen’ e Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë,
dhe Fatimen’ e Hysenë,
u bëtë me Mavijenë,
të-vërtetën nuk’ e njihni,
sot Jezitit po i ndihni,
që përmbysi mëmëdhenë,
prishi dhe besën e fenë,
dhe njerëzin’ e mahniti,
edhe jetën’ e mërziti,
me djallëzi e me mitë
u bëtë gjithë jezitë!
e di që s’ dëgjoni fjalë,
po kush është trim të dalë!
Kshu tha trim’ i zotëruar,
dhe po rrij kundrejt kaluar.
Ymer’ i tha ushtërisë,
armiku i Perëndisë:
Dëgjoni këtu, o shokë!
mblithni mëndjenë më kokë
këta janë trima shumë,
do të na bëjnë për lumë,
ujët të mos u ish prerë,
gjithë ne na kishin nderë,
etja u’ a pret fuqinë,
pa ndryshe gjith’ ushtërinë
këta do t’ a kishin shuar,
dot’ ishimë turpëruar.
Kshu tha dhe çoj Kudamenë,
q’ ish’ më trim nga gjithë ç’ qenë.
Kudameja u lëshua,
Abdullahut j’ u afrua,
pa një ushtë i vërviti,
sa mundi, po s’ e goditi,
Abdullahu hoqi shpatën,
Kudamesë i dha datën,
pa ajy dyke gënjyer
me të kthyer, me të thyer,
një copë herë u mburua,
p’ Abdullllahu j’ u lëshua,
me shpatët i ra dh’ e preu,
të-vdekur mbi dhet e ndeu!
Punën ati j’ a mbarojti,
tjatrë luftëtar kërkojti,
po ng’ armikët njeri s’ vinte,
e lan e vetëm po rrinte,
dielli e përvëlonte,
etj’ e-shkretë e mundonte!
papo j’ u derth ushtërisë
si rrebesh’ i-Perëndisë,
preu, ndeu, çqeu, vrau,
u shtritnë gjithë si kau,
pa s’ ra i gjallë nër duar
n’ ushtërit të mallëkuar,
po kish marrë plagë shumë,
gjaku i vinte si lumë,
prapë shumë luftëtarë,
vrau, pa ra vet i-vrarë!
Dolli i-ungji, Xhaferi,
dh’ ajy shum’ armikë therri,
pa vate në atë jetë
tek ajy Zot i-vërtetë!
Pasdaj si u vra Xhaferi,
dolli i vëllaj i-mjeri,
shum armikë në dhet shtije,
pa dhe vetë atje bije.
Shpirt’ i njerëzet t’ uruar
nga trupi duke shpëtuar,
ëngjëlli shpejt e rrëmbente
nër duar edh’ e dëfrente,
përpara Zotit e shpinte,
edhe në parajs e linte,
nd’ atë jetë posa delte,
Zot’ i math e përkëdhelte,
po shpirtin e-mallëkuar
djalli e merte nër duar,
si ujku kur rrëmben qenë,
edhe ikën e mer dhenë,
ashtu djall i shëmëtuar
e merte duke munduar,
edh’ e hithte në skëterrët,
pa e lij atje në t’ errët!
në një sterrë errësirë
ndë natë, që s’ ka të-gdhirë,
në të-keq e në mundime,
në të-mbëdhenj idhërime!
Mirësija del në dritë,
në t’ errëtë ligësitë!
Zot i math e i vërtetë!
fal-na dritënë në jetë!
mos na lerë n’ errësirë,
rrëfe-na udhën e-mirë,
mos na lerë në skëterrë,
në arrati mos na lerë.
Pas fëmijës së Myslimit
i erth radha Mehmet trimit,
të nipt të Xhafer-Tajarit,
t’ ati burrë kordhëtarit,
q’ e kishte vëlla Alinë,
e pat gjithë trimërinë.
Ajy në kohët të-parë
me Vizandinj ish vrarë,
krahn e djatht i patnë prerë,
fjamurinë s’ e la të bjerë,
me të mëngjërin e mori,
luftënë prap e përdori,
të-mëngjërinë ja prenë,
edhe duar më si mbenë,
në dhëmb e rrëmben e iku,
pa s’ ja mori dot armiku!
Shëmbëllente gjyshn e tija
Mehmeti nga trimërija,
armikëvet u dha datë,
u hoqi si duhej shpatë.
Pas ati i vëllaj dolli,
armikëvet dëm u solli,
pas ati i vëllaj tjatrë,
q’ ishin rritur me një vatrë,
pa të-tre në luft’ u vranë,
shokëtë të pak’ i lanë!
Djemthit e Imam-Hasanit
ju, që ëngjëjvet u ngjanit!
për vdekje u erdhi radha!
trupat t’ i lini gërmadha!
armikëtë, qysh kuxuan?
zemrënë u përvëluan!
Abdullllahu del më parë,
e le gratë duke qarë,
ish si yll i-gjori djalë!
hipi dhe dolli me kalë,
pa kali kur hingëlliti,
dheu i-tër’ oshëtiti!
nga ajy komp i-pabesë
i Shamit e i Qofesë,
plot një qint’ e tetë-dhjetë
vret ajy trim i-vërtetë!
edhe gjithë kordhëtarë
me emërë e të-parë,
një pas njëji i goditi,
të gjithë mbi dhet i shtriti!
Pasdaj njeri më s’ kuxonte,
t’ i dil kundrejt të lëftonte,
po vetëm në shesh e lanë,
dhe në mest të tyre thanë:
Lereni atje të mbesë,
se nga etja dotë vdesë.
Abdullllahu qëndroj pakë,
pa u derth me vrap si flakë,
me usht’ e me shpatë shturi,
trima shumë në dhet vuri,
hyri në mest t’ ushtërisë
e armikut të Perëndisë,
si shkurtoj shumë të tjerë,
u lëshua mi Ymerë,
q’ ishte krej i ushtërisë,
dhe i-par i ligësisë,
Ymeri e pa dhe iku,
u thy’ e s’ qëndroj armiku
se shumë u frikësua,
u psheh e u turpërua!
Prap u kthye Abdullllahu,
se ju loth së shtëni krahu.
Pa Bahteriu Ymerit
i tha, kjo s’ qe udh’ e nderit,
ligësi të-madhe tfaqe,
më s’ na le as sy, as faqe,
ti, që të bënë të parë
përmbi kaqe ushtëtarë,
të ikësh e të març malë,
të tmerrohesh nga një djalë,
urdhëro, i tha Ymeri,
ja ku është hiq dhe bjeri.
Armiku u turpërua,
me pesë qint u lëshua.
Këtej nisnë Furuzanë,
edhe Mehmetn’ e Esanë,
q’ ishin të tre shërbëtorë,
dalën me kordhë në dorë,
këta të katër u ranë,
të-pesë qintt’ i përndanë,
edhe pesë-qint të-tjerë
u lëshuan me një herë,
ata katrë dhen’ e tundë
dhe të-një-mijët’ i muntnë.
Furuzani vrau shumë,
gjakn e bëri posi lumë,
si e panë Furuzanë,
q’ e bëri pellk Qerbelanë,
shum armikë u lëshuan,
me shigjeta e mbuluan,
ju vra kali, mbet më këmbë
shpatën e mori në dhëmbë.
Esati, që më s’ e shite,
u derth e vate t’ i ndihte,
u lëshua Bahtëriu,
së pshehtazi faqe ziu,
bashkë me Ezrak-Hashimnë,
e vran atje Esat-trimnë,
ushtërija erth e-tërë,
s’ kish ku të hithnje gjilpërë,
pasdaj vran edhe Mehmenë
edhe Furuzan e prenë.
Në mest të ati rrëmeti,
q’ u bë gjaku posi deti,
Abdullahu po përpiqej,
dhe zemra për uj’ i digjej,
Shith’ i Rabias i shtije,
prapa krahëvet i bije,
i ep plagë shtat’ a tetë
ati trimit të vërtetë,
edhe kalënë, ja vranë,
më këmb atë Zotn e lanë,
Ashni i-Aliut dolli,
me vrap një kalë i solli.
Abdullllahu s’ desh të dinte
armikëtë po i shtinte.
Ymeri Isuf-Hizharë
e dërgoj për kordhëtarë,
po Abdullahu një herë
i shturi dh’ e la të nderë,
pasdaj vrau dhe Tariknë,
e bëri copë armiknë,
pas ati edhe të-tjerë
shumë dërgoj në Skëterrë.
Pasdaj njeri s’ desh të dalë,
se panë gjaknë si valë.
Armikët i bëri trokë
Abdullahu dhe erth nër shokë,
zëmrënë e kishte flakë!
tha: të kisha ujë pakë!
oh! nj’ ujë si kur të pinja!
dhe dy kaqë do të ngrinja!
Me gjak ish mbytur i tërë,
veç etja keq i kish bërë!
Nukë muntte të qëndronte,
më nukë duhej të rronte!
pa u nis e dolli prapë
me etje shum e me vapë!
Pesë mijë nxjerr Ymeri
dhe u tha në mest t’ a merri.
Ajy u hoth si fajkua,
mi të gjithë u lëshua,
armikët për mes i çau,
gjith i ndeu e i ndau,
po nga plagët, që kish marë
dhe më pasdaj dhe më parë
i vate gjaku si lumë,
u loth e u këput shumë!
pa vate Abas-Aliu,
edhe Ashni vetull-ziu,
të dy të ungjit i vanë
ndihmës, e vetëm s’ e lanë.
Ahere Mehal-Zehiri
edhe Hamzaj, q’ ish i-biri,
bashk Abdullllahut i ranë,
shpirtin nga trupi ja ndanë.
T’ ungjitë Mehal-Zhehirë,
edhe Hamzanë, të-birë,
i vran e në vënt i lanë
muarr Abdullllahn e vanë.
Pa-zë po me psherëtime,
me zëmr’ e pa ulërime
gratë Abdullan’ e qanë
plagëtë me lot ja lanë!
idhërim e ati loti
mos pandeh q’ e harroj zoti!
Kasëmi i vate pranë,
edh’ e qau të vëllanë.
Nga Imam-Hysejni lejë
kërkoj në luftë të vejë,
u nis e donte të vinte,
Imam-Hysejni s’ e linte,
i tha: kur të kam ty pranë,
si kur kam Imam-Hasanë!
Kasëmi i tha: Im atë
m’ i pat thënë gjer e gjatë,
të gjitha këto, që ngjanë,
m’ i kish thënë an e mb’ anë,
këto gjitha mi ka thënë,
edhe fjalë më ka lënë,
më tha: Për Imam-Hysenë
të mos e kursesh vehtehnë.
Imami tha: Mirë thua,
po im vëlla edhe mua
një fjalëzë më ka thënë,
e më qafë ma ka lënë.
Kshu tha pa Kasëmn e mori
dhe vashën e vet e nxorri,
për dore të dy i zuri,
edhe afërë i pruri,
u tha: Të dy u bashkova,
se fjalënë s’ e harrova,
q’ im vëlla më porositi.
Kshu u tha dhe psherëtiti,
e i zu dorë-për-dorë
të-dy engjëllit e-gjorë!
kjo qe vles, e kjo martesë
fjala fjal e besa besë.
Kasëmi nuses i thotë:
Më s’ më gjen këtu në botë,
po më kërko nd’ atë jetë,
pranë Zotit të-vërtetë.
Kshu tha edhe me të ndarë
nga fëmija dyke qarë,
u lëshua si hastriti,
kordh’ e larë vetëtiti.
Gjithë sa gjeti përpara,
i përhapi punë-mbara,
në mest vate si fajkua,
Ymerit j’ u afërua,
njeri udhënë s’ ja thuri,
pa thirri me zë pe burri
u tha: O komb’ i-pabesë!
q’ i ratë pas Mavijesë,
vallë edhe s’ u pendohtë?
të vërtetënë s’ e njohtë?
s’ ish i-at’ i Fatimesë
ajy zot q’ u vu ju besë?
Ç’ është kjo që punoni?
nuk u nginjtë? pa më thoni.
Kërkoni nga Zoti ndjesë,
o njerëzit e-pabesë,
hiqni dorë dhe pendohi,
dhe rrini pak e mejtohi.
Kshu u the të qofsha falë!
fjala plak e t’ ishe djalë.
Po ata ishin shurdhuar,
lakëmim’ i kish verbuar,
as dëgjoninë, as shihnin,
pa të-mirën s’ e njihnin.
Ymeri u turpërua,
dhe u psheh e u qetua,
dhe tha: Ky është trim djalë
pa njeri të mos i dalë,
se të gjithë dot’ i vrasë,
e ndë dhet dot’ i këllasë,
po ushtërija e-tërë
ta pshjellë mir’ e ta zërë
ky-djalë ngjan më Alinë,
pa ka gjithë trimërinë.
Kshu tha Ymer i-pabesë
se njerëzije s’ kish pjesë.
Si tha bënë ushtëtarët
bashkë dhe gjithë të-parët;
pa Kasëmnë e rrethojnë,
edhe udhë s’ i lëshojnë,
Kasëmi sa munt u bije,
shum armikë në dhet shtije
pa sicili mori frikë,
shokut të tij i thosh ikë!
I-tha Ezrakut Ymeri
me zemërim posi derri:
Ti që je trim i dëgjuar,
i parë dhe i-lëvduar
pse s’ i dhe po rri i-qetë,
s’ qënke trim me të vërtetë!
Ezraku dërgoj të-birë,
q’ e pandehte trim të-mirë,
po Kasëmi me një herë,
at’ e dërgoj në skëterrë,
pas ati i-dyti vate
po nukë shpëtoj pej shpate,
pas ati vajti i-treti,
dhe ajy vdekjenë gjeti,
në funt i-katërti dolli,
e-thëna atje e solli,
të katrë djemtë j’ u vranë,
Ezraknë vetëm e lanë,
pa dolli dhe ajy vetë,
ishte trim me të-vërtetë,
me Kasëmnë shum u zunë,
me zëmërim të math shtunë,
Kasëmit i ndihu Zoti,
fuqi-madhi, vertik ploti.
Kur panë q’ u vra Ezraku,
mbenë, se u ngriu gjaku!
Vrau Ezraknë nga Shami
Kasëmi dhe erth te Imami
me mushkërizë të djegur,
me buzë shumë të pjekur!
për ujë i përvëluar,
e për miqt i dëshëruar!
Pa e la prapë për jetë
fëmijënë si të shkretë,
në mest t’ armikëvet hyri
pa tremburë fare syri,
se u nis për atë jetë,
vinte te Zot’ i vërtetë
me zëmërim të-math shtinte,
armiku s’ dij nga të vinte;
gjithë ç’ ishin u mahnitnë
pej një trimi u habitnë!
Tek i vij përpara burri,
Shithi së-prapi i shturi,
plagë kish njëzet e tetë,
gjaku i rrith si rrëketë,
u këput e ra nga kali,
si lisi pej majë-mali,
Imami vet’ u lëshua
mbi armikët si dragua,
me shokët Kasëmn’ e mori,
jasht’ armikëvet e nxorri,
e prunë ashtu të prerë,
hapi sytë dhe një herë,
edhe i mbylli për jetë,
opopo, Zot i-vërtetë.
Ah! o moj ti vdekj’ e-shkretë,
ç’ le një hidhërim për jetë!
Njeriu me kaqë shpresë,
qysh të bjerë e të vdesë?
vallë si ti bëhetë fundi?
kemi tjatrë vënt gjëkundi?
a këtu kthehemi prapë
përgjigje kush munt të m’ apë?
Mbahu ti, o zëmra ime,
që shkel tek do e je trime,
thuaj si thoshin qëmoti,
nga Zoti prapë te Zoti,
në prehje, te Perëndija
dotë vejë mirësija
ligësija në skëterrë
do të vej e do të bjerë.
Trëndafilëtë q’ u thanë,
thua se më nukë janë,
i sjell me lulet e tjera,
gjithënjë vin edhe venë,
janë prap ato që qenë.
Zot i-math e i-vërtetë!
gjithësija je ti vetë!
më ç’ do anë, që vërejmë,
fytyrënë t’ ënde gjejmë.
Mirësi e ligësija,
djalli edhe Perëndija,
dhe parajsa e skëterra,
e gjithë ç’ janë të tjera,
te njeriu gjithë janë,
ata që dinë, kshu thanë,
i gjen ndaj teje të-tërë
kë të duash atë zërë.
Do zërë Imam-Hysenë,
do Jezitn’ e Mavijenë,
njëri të nxjerr te shpëtimi
e tjatëri ne mundimi.

(Vazhdo leximin: pjesa 14)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 12)

    XII

Dielli kish marë dhenë,
kish dalë disa hostenë,
të-vrarëtë ishin nderë,
vdekja donte dhe të-tjerë.
Vehepi lejënë mori,
dhe u nis për luft i-gjori,
ish i-ri e djal’ i-mirë,
shpirtin’ e kish të-pavdirë,
dhe s’ i kish dirsur mustaqja,
i-ndritte si hëna faqja.
E qafoj mëmëz e-tija
q’ i dha durim Perëndija,
ish një plakëzë me besë,
pastë nga Zot’ i-math ndjesë,
i tha: Hiq, biro, në luftë,
Zoti djathtazi t’ a pruftë,
për-këtë ditë të polla,
këtu për vdekje të solla,
se kush vritet për Hysenë,
ka ndimësë Fatimenë,
ka edhe Zotn’ e-vërtetë
afërë në atë jetë,
po të bësh sot trimërinë,
të mirët dotë t’ a dinë,
mirësit’ e ligësitë
i ndau këtu kjo ditë.
Kshu tha plakëz e-uruar!
Vehepi ish duke shkuar,
e shoqja, q’ ish nus’ e-rezë,
e pa jetënë të-zezë,
qau e-varfëra grua,
i vannë lottë si krua!
Vehepi n’ armikë hyri
pa tremburë syrësh syri,
shturi me fort si më derrë,
shumë dërgoj në skëterrë,
trim me fletë u rrëfye,
dhe prapë nër shok u kthye,
pa u derth së-rish me shpatë,
armikëvet u dha datë,
ushtërinë gjith’ e tundi
ra dhe vetë më së fundi;
gjithë njerëzitë vdesin,
të gjallët veç vdekjes s’ presin?
Armikëtë mi të rrodhë,
kokën j’ a pren edh’ e hodhë
s’ ëmësë kokën ja shpunë!
dhe së shoqes ja prunë.
Pas ati Ymer-Aliti
dolli e shumë goditi,
ca i dërgoj në skëterrë,
ca me plag i la të nderë;
një shigjet e-shkret e mori
në ballë dhe ra i-gjori!
Djali i-biri Haliti,
q’ ish djalë trim si hastriti,
dhe lëftoj bukur e mirë,
pa ra si kishte dëshirë!
Pasdaj Sad’ i Hanzalesë
doll i shoj djajt e-pabesë;
pasdaj Ymer-Abdullllahu,
si val e lumit i rrahu;
pas ati dolli Vekasi,
armikëtë gjith i plasi;
pasdaj dolli Sherih-trimi,
pas ati dolli Myslimi,
pas ati dolli i-biri,
e shumë armikë vdiri.
Këta shum armikë shtunë,
në skëterrët gjith i shpunë,
vetë në parajsët vanë,
emërë për jetë lanë.
Del Hilali, burr’ i-ndjerë
q’ ish trim mi trimat e-tjerë,
shum i erdhë luftëtarë,
po të gjith i shtu të-vrarë,
pasdaj njeri më s’ kuxonte,
që t’ i dil e të lëftonte;
po si Shqipja u lëshua,
dh’ e bëri gjaknë përrua,
dy-tre-qint ranë të-vrarë
posi duajtë në arë!
po hekuratë j’ u thyen,
dhe j’ u përhapn’ e j’ u çqyen,
aher’ e mori shigjeta
në sisët me nxit e shkreta,
dhe ra nga kali pa frymë,
fytyra j’ u bë si brymë!
Abdyrrrrahmani në hekur
ishte veshur si i tretur,
dhe dolli! pa kur e panë
armikët Abdyrrrrahmanë,
u trempn’ e u frikësuan,
u mahnitn’ e u tmerruan!
Një-nga-një burr i-vërtetë
vret njëzet e tetë vetë,
me trimëri i shkurtojti,
në skëterrët i dërgojti,
q’ ishin të tërë të-parë,
dhe trima e kordhëtarë.
Më pasdaj njeri s’ kuxonte,
kundrejt soje të qëndronte,
po shokë shum’ u bashkuan,
dhe gjithë tok e rrethuan!
Ky s’ vu re, po u lëshua,
nga armikëtë s’ u ndrua,
kal i tija fluturonte,
armikëtë i dërmonte!
vret shumë trim’ i vërtetë,
në funt u vra edhe vetë!
Pas ati Jahja-Myslimi,
p’ Abdyrrrrahman-Ymer trimi,
pasdaj Maliq i Enesit,
q’ ishte si yll i mëngjesit,
pasdaj Ymer-Meto-trimi,
q’ e kish zënë si gjëmimi,
këta shum armikë vranë,
pasdaj n’ atë jetë vanë.
Kur një tym e mbuloj dhenë!
u mahnitnë gjithë ç’ qenë,
vinte një burr’ i-vërtetë
kal i tij përpinte retë!
qëndroj kundrejt ushtërisë
ajy trim i Perëndisë,
dhe thirri: o të-pabesë;
q’ i vajttë pas Mavijesë.
Latë Muhammet-Alinë
harruatë Perëndinë,
ju lëftoni me Hysenë!
përpiqi për jezit-qenë!
tha dhe u hoth si hastriti
qiejtë mbë dhe i xbriti!
kal i-tija shkrefëtinte!
vet ajy si Ylli ndrinte!
Ky ish Hasim Atabeja,
q’ ish i-fortë si rrufeja,
këto pun kishte dëgjuar,
edhe më s’ kishte qëndruar,
po kish dalë nga Qofeja
me nxit shumë si rrufeja,
vdekjen në sy e kish marë,
nga të liqtë ishte ndarë.
Është turp për kombin t’ ënë,
tha, kësish punë të zënë!
e kish kushëri të-parë
këtë, q’ erdhi, kordhëtarë,
Ymer-Sadi i-pabesë,
që s’ pat njerëzije pjesë
e kish kushëri të-parë
këtë trimnë kordhëtarë,
se Sadi me Atabenë
të-bijt’ e Vekasit qenë.
Hasimit i del Selmani,
dhe Numani e Avdani,
rrahënë, që t’ a këthejnë,
po s’ mundinë t’ a gënjejnë.
Mi ta u derth Hashim burri,
dhe të dy në dhet i shturi,
pa dy mijë ushëtarë,
më të shumëtë të-parë,
e rrethuanë Hashimnë,
e muarrë në mest trimnë!
Imami nis të vëllanë,
Fadlin, që ngjante më t’ anë,
i dërgoj me nëntë vetë
ajy vetë vet’ i dhjetë.
Nis dhe tri mijë Ymeri
të-tjerë zëmërë derri.
Pa po këta njëmbëdhjetë
burra trima të vërtetë,
me pesë mijë lëftonin,
e fare nuk i peshonin!
pa le Fadli me Hashimnë,
si e gjeti trimi trimnë,
kursim atje nuku lanë,
të-paudhët gjith i vranë!
po ata gjithënjë shtohen,
edhe nukë pakësohen,
këta shumë syresh vranë,
pa ranë dh’ emërë lanë.
Popo! burrat e-vërtetë
e lan Imamnë për jetë!
Aherë një herë thiri
plaku, Habish-Myzahiri,
edhe, lejë duke marë,
dolli sa mundi më parë,
ishte plak e shum’ i-vjetrë,
në vërsët të tij s’ kish tjetrë
kur hipi plaku në kalë,
dukej i-ri posi djalë!
u fut në mest t’ ushtërisë,
dhe u thirri parësisë:
ku ësht’ Ymeri? le të dalë!
pse fshihet si dhi e-çalë?
mos rri e pshehur si grua
po të lëftonjë me mua.
Armikëtë gjith’ i ranë
shigjetat sipër i vanë
po s’ u trëmp fare Habipi
e përsipërë u hipi
ajy vdekjenë kërkonte
nukë donte më të ronte.
Vrau shumë nga rrëmeti
dhe vdekjen atje e gjeti,
ish nisur për atë jetë
plaku, q’ ishte i-vërtetë
ra si një valë pej deti,
se më fuqi nuk’ i mbeti.
Pasdaj Hamzaj i Harit,
pa i bir’ i Muhazhirit
pas ati dolli Enesi,
q’ ish i lehtë si këndesi,
pasdaj dolli Abas-Shithi,
Xhafiu e Sejf-Harrithi,
edhe Maliq-Atabeja,
Farisi dhe Hanzaleja,
pasdaj Sadi i Zijadit,
dhe Zibaveja pas Sadit,
pa Ymer’ i Zibavesë
vrau gjashtë-dhjet’ e pesë!
Pa pasaj pesë-mbë-dhjetë
shokë burra të-vërtetë
n’ ushtërit të armikut hynë
rrëmeti s’ u trembi synë,
po shumë armikë shtunë
dhe gjaknë më gju e shpunë,
ata sicili nëntë-dhjetë,
ra dëshmimëtar edhe vetë!
Më pasdaj Mehmet Mikdari
dhe Abdyllllah kordhëtari,
dy hynë për një herë,
i bën armikët lëvere
po armikët’ i rrethojnë,
pa këtej shok’ u dërgojnë,
vate Shithi, Kasji, Sadi,
Ymeri Myslim-Hamadi,
edhe tre shokë të-tjerë,
trim të-vler’ e të ndjerë,
për Imam-Hysejn u vranë
gjaku mbyti Qerbelanë!
nga këta trima, q’ u vranë,
e dëshmimëtarë janë,
pesë-dhjet’ edhe tre qenë
t’ ardhur me Imam-Hysenë
të tjerët gjashtë-mbë-dhjetë,
q’ ishin njerës të-vërtetë
ndihmës Imamit i erdhë!
për atë Zot gjaknë derdhë!
Lum ata njerës me besë!
q’ ua bëri Zoti pjesë,
ranë për një të-vërtetë,
lanë emërë për jetë.
O Shpirtërat e-uruar!
qofshi për jetë gëzuar.
Mez’ i ditës’ afërohej,
e të-nxehtitë po shtohej,
zjarr nga qiejtë buronte,
dielli flakë lëshonte,
të-vrarëtë ishin nderë
në shesht si lisat e prerë!
Zoti yn’ ahere mbeti
në mest të ati rrëmeti
me shokë nëntë-mbë-dhjetë!
i njëzetti ishte vetë!
ishin djemt e një fëmije!
njerëzit e një shtëpije!
po të-tërë shumë trima,
me vështim si vetëtima!
ishin veshurë në hekur,
qenë nisur për të vdekur.
Kush vinte më s’ kthehej prapë,
dhe pa uj’ e n’ atë vapë!
Fëmijëz e Fatimesë,
q’ i fali njeriut shpresë,
të heqë këto mundime,
kaqe shumë hidhërime!
opopo! Zot’ i-vërtetë
pse gjithë kjo breng’ e-shkretë,
t’ u vinj’ atyre mi kokë?
që s’ patn’ edhe s’ kanë shokë.
Mos paç kurrë ndjes e pjesë,
ore komp i Mavijesë.
Zoti nëm’ e mallëkime
të dhënt e shumë mundime.
Kët’ armikëri e çpiku
Mavije-derri, armiku,
pa e shtoj dh’ e përsëriti
i bir’ i tija Jeziti,
e zu së-pari Syfjani,
e ndezi pasdaj Mervani;
Po bota pas pse u vanë?
të-drejtënë pse e lanë?
o lule, moj e vërtetë,
të mundi gënjeshtr’ e shkretë
mundi djalli Perëndinë,
ligësija mirësinë,
Jeziti Imam-Hysenë,
Hindu-shtriga Fatimenë.
Po jo, s’ mundet Perëndija
s’ dobësohet mirësija,
gënjeshtëra s’ bën përpjetë,
e-vërteta ësht’ e vërtetë.
Imam-Hysejni dhe sonte
rron si ahere kur rronte,
na ep në shpirtit mëshirë
dhe dëshirë për të mirë.
Të ngjarët e Qerbelasë
mundim i Ali-Abasë
zëmrën na e ëmbëlsojnë
vetijën e xbukurojnë,
se një zëmrë, që s’ ka qarë
dhe hidhërime s’ ka parë
s’ e njeh fare njerëzinë,
nuk e beson Perëndinë.
Kush e mba mënt Qerbelanë
edhe Zotërinjtë t’ anë,
kush i do me të-vërtetë,
zëmrën e ka të qetë,
e nuk është egërsirë,
po i leshtëth e i-mirë,
është mbletëz e uruar,
s’ është grer’ e-mallëkuar.
Pse Jezitn’ e mallëkojmë?
përse nëmën’ i këndojmë?
se ka bërë ligësinë,
e lëftoj me Perëndinë,
hodhi poshtë të vërtetën,
zu të rremenë, të shkretën,
pa atë dhe sot e shajmë,
e Imam Hysejn’ e qajmë,
vështo, e-mira qysh njihet,
e-liga si nukë pshihet.
Kushdo, që bën keq në jetë
ajy është Jeziti vetë;
ajy që bën ligësinë,
nuk është mik me Alinë;
njeriu, q’ ësht i-pabesë,
ka besën e Mavijesë.
Zoti ynë në ç’ helm ishte!
po zëmrënë nuk e prishte,
shokët’ e shumë j’ u vranë,
me të pakëtë e lanë!
edhe ata, që po rronin,
ishinë gati të shkonin!
edhe grat e foshnjërija
liheshin te Perëndija.
Në mest të ati rrëmeti!
njeri me Perëndinë s’ gjeti!
Se jeziti i pabesë,
i biri i Mavijesë,
e pat prishur njerëzinë,
besë kishin ligësinë;
për të mundur djallëzitë,
për me prurë mirësitë,
për shpëtimt të njerëzisë,
për udhët të Perëndisë,
për fjalëzët të-vërtetë,
për ne, që rrojmë në jetë
Imam Hysejni është vrarë,
se kjo luft andaj ka ngjarë!
U vra për ndert të njeriut
gjithë fëmij e Aliut.
O njerëzit e-vërtetë!
u qofsha falë për jetë!
Derthni lot, ju Shqipëtarë,
q’ e njohtë udhën e mbarë,
ju që besoni Alinë,
dh’ e dini, ç’ është, njerinë,
që doni Imam Hysenë,
edhe mëmë Fatimenë.
Imamëtë dy-mbë-dhjetë
ç’ hoqnë për neve në jetë!
aqe shumë të këqija
s’ i dha rrobi Perëndija!
Pa kujtoni atë ditë,
sillni nër mënt gjithë zitë;
qysh i psholl e i rrethuan,
si i vran e i munduan!
një pik ujë nuk u dhanë,
po buzë-pjekur i lanë!
nuk u mbet në jetë shpresë
nga ajy komb’ i-pabesë!
që u dogji mushkëritë,
pa mejtohi atë ditë,
bini nër mënt Qerbelanë,
ç’ hoqnë Zotërinjtë t’ anë,
këjo e-madhe myxyrë
në të-këtillë menyrë
as më pasdaj as më parë,
s’ ka e nukë kishte ngjarë.
Po ato gra me sy ç’ panë!
pa kujtoni Qerbelanë,
punënë si është bërë
sill-e-ni ndër mënt të-tërë,
për të vdekur djallëzitë
për të ngjallur mirësitë,
ran ata dëshmimëtarë,
gjithë ç’ qenë fis e farë.
Ju, q’ Imam-Hisejn e doni,
mirësitë të kërkoni
të drejtën e të-vërtetën,
jo mëkatën e të-metën,
të-ligat më nj’ an’ i lini,
e faqenë mos e nxini,
se ne zotërinjtë t’ anë
fort bukurë na e ndanë.
Kush të bënjë ligësitë,
s’ ka në shpirtit të tij dritë,
papo i ngjan Mavijesë
ajy, që ësht i-pabesë,
edhe ka jezitërinë
ajo që bën ligësinë.
Atë mos e bëj në jetë,
që s’ do t’ a pësonç ti vetë.
Po që doni Perëndinë
edhe Muhamet-Alinë
të jini njerës të mirë,
të mos bëhi egërsirë,
se ajy që do Alinë,
dotë dojë njerëzinë,
ajy, që do Fatimenë,
edhe Hasan e Hysenë,
kush e njeh Zotn e vërtetë,
s’ bën të këqija në jetë,
kush do Zotërinjtë t’ anë,
qëndron n’ udhët, që na lanë
kush ka pjesë Perëndije,
heq dorë ç’ do ligësije,
në do Hysen e Alinë,
e lerë jezitërinë.

(Vazhdo leximin: pjesa 13)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 11)

    XI

Nata si lumi po shkonte,
posi zogu fluturonte,
lëmsh i dheut rrotullohej
rreth diellit e s’ qetohej,
edhe si qerthulli kthehej,
me punët të-tij rrëmbehej,
nukë dremitte, as flinte,
në hapësirët shëndinte,
yjtë të-gjithë po ndrinin,
vinin rrotull e lëçinin;
Mari, yll i luftës plaku,
dukej i-kuq posi gjaku!
Yjtë e qiellit s’ rrinë,
dhe njerëzit ven e vinë;
i shkreti dhe s’ rri pa pemë,
po ne të-gjorëtë flemë!
munt të vinjë nonjë ditë,
të bjerë dh’ ajy në shkitë:
ndë dhe bije trup i-shkretë,
shpirti te zot i vërtetë!
vdekja vjen vallë t’ i çqitnjë,
apo rreth t’ i përsëritnjë?
Në t’ errër po thua jemi?
s’ dimë nga vim e ku vemi!
gjithë shokëtë, që shkuan,
një fjalëzë s’ na dërguan.
Nga ajy Zot i vërtetë
vemi e vimë në jetë!
ng’ ajy vimë atje vemi,
tjatër gjë s’ mundim të themi.
Po të themi dhe këjo jetë
nukë mbetet kurrë shkretë,
pshihetë vetë i-ati
tek i biri, jetë-gjati!
Hëna hahet e venitet,
pa nis prap’ e përsëritet;
luleja, që vdes ngaherë,
ngjalletë së rish në verë;
andaj të parëtë t’ anë
rreth i-përjetëshm i thanë.
Nata po nxitont’ e shkonte,
udhënë nuk’ e harronte,
hëna kishte ditë dhjetë,
ngdhihej e-premteja vetë!
edhe dita nuku flinte,
me vrap pas natësë vinte;
mëngjez i-bardh’ u rrëfye!
qielli u xbadhëllye!
Zot i math e i-vërtetë!
qysh qe kjo e thën’ e-shkretë?
në këtë jetë të-tërë
kaq e-keqe më s’ ish bërë!
Njeriu ç’ ësht i-gënjyer
zëmrënë e ka të thyer!
shumë herë le të-mirën,
dhe xgjedh e mer errësirën!
le më njanë Perëndinë,
rrëmben djall e djallëzinë,
heth dritën’ e të vërtetën!
mer të-rremënë të-shkretën,
pa le edhe njerëzinë,
mirësin e urtësinë,
i vete pas ligësisë,
le dritën e Perëndisë!
Rua-na, Zot i-vërtetë,
nga ç’ do pun q’ ësht e metë,
hiqu ligësi e ndyrë,
në zëmërë mos na hyrë!
se Zoti ja la në dorë
gjithë njeriut të gjorë,
po i dha mënt, që të njohë,
e të-drejtënë t’ a shohë.
Nukë ishte ngdhirë mirë,
armikët u ngrin e thirrë!
ishinë mijë tri dhjetë,
nëmë paçinë për jetë,
edhe drit e Perëndisë,
nder’ i gjithë njerëzisë,
Zoti ynë shum’ i-mirë
ishte ngriturë pa ngdhirë,
me gjithë shokët e-tjerë,
burrat’ e urt’ e të-ndjerë,
j’ u fal Zotit të-vërtetë
me zëmërëzë të-qetë.
Pa pasdaj vate me natë,
dhe pa foshnjazët e gratë!
Dot’ a lij këtë të-shkretë,
e nisej për atë jetë,
dotë ndahej nga fëmija,
e nga gjithë njerëzija!
gra e burra gjithë qanë,
një Zot e di si u ndanë!
ndahet njeriu për jetë,
më të keqe s’ munt të ketë.
Kaqe fuqi zëmrës s’ ënë
Zot’ i-math nuk i ka dhënë!
këtë s’ e duron as guri,
as pem as lisi as druri.
Duron njeriu i-gjorë!
ç’ të bënjë s’ e ka në dorë,
po kjo është fjal e-vërtetë,
njer s’ ka hequr në jetë,
aqë, sa hoqnë e sa panë
Zotërinjt e-mirë t’ anë,
po hoqnë për njerëzinë,
për të nderuar njerinë.
Shtatë-dhjet e dy shpirt qenë,
bashkë me Imam-Hysenë,
me shtatë-dhjet e dy vetë,
armikë mijë tridhjetë.
Pa uj u gdhin atë natë,
Zot i math, sa breng e gjatë.
Më parë po pakë pinin,
kështu fare n’ etje s’ rrinin.
Imami me shokët dolli,
e fëmija i përsolli,
dërgoj e thirri Ymerë
bashkë me shokët’ e tjerë,
u tha: Juve me ne ç’ kini?
besënë përse e lini?
ju gjithë më patë shkruar,
në Qofe më kishit ftuar,
kjo nuk’ është dora juaj?
sot pse m’ u bëtë të huaj?
vetë ju m’ i kini shkruar
kartërat, që kam nër duar,
pse e latë Perëndinë?
edhe Muhamet-Alinë?
pse zutë jezitëritë?
ligësin e djallëzitë?
Për të vdekurë kam unë,
po s’ shuhet kurrë kjo punë,
se bota nuk’ e harrojnë,
këtë gjak dot’ a kërkojnë,
pse merni nëmë për jetë
nga makutëri e-shkretë?
Le-më-ni të zë Meqenë,
Jemenë a Medinenë,
a në Sham gjithë të vemi,
pa atje kemi të themi,
a t’ u a le Arabinë,
dhe Egjyptën e Syrinë,
të mos mar asnjë gjilpërë,
t’ u a le vëndet e-gjërë,
edhe Jemen e Persinë,
e të-tërë mbretërinë,
të dal jashtë vëndit t’ uaj,
të vete në vënt të-huaj!
se unë gjakëra s’ dua,
dhe lufta s’ më pëlqen mua
s’ arç unë për të lëftuar,
po ju më kishit ftuar.
Kshu tha Imam’ i-vërtetë,
i qofshim falë për jetë!
Ata tjatrë fjalë s’ thanë,
po urdhërë kshu na dhanë!
a e njeh për mbret Jezitnë?
I thanë dhe shpejt u ngritnë.
Imami tha: s’ e njoh kurrë
dotë vdes këtu si burrë!
Ata në ushtërit vanë,
dhe me një herë u ranë!
Së pari Ymeri vetë
Imamit i hoth shigjetë!
Paçinë mijëra nëmë!
që prunë të-madhe gjëmë!
uzu lufta, luft’ e-shkretë!
që la një hidhërim për jetë!
bark-pas-barku, brez-pas-brezi
zëmëratë gjith i ndezi!
zotërinjtë t’ anë hoqnë,
pa zëmrënë na e doqnë.
Breng’ e-madh’ e shum e gjatë
turp edh’ e keqe mëkatë!
turp për gjithë njerëzinë!
nëmë mbi jezitërinë!
Luftënë posa e qyri,
Ymerit i thotë Hyrri:
Ne me kë dotë lëftojmë?
me Zotn’ e-madh, që besojmë.
Qysh të rrojmë ne në jetë?
para Zotit të vërtetë?
Këto fjalëzë tha Hyrri,
edhe ju mbush me lot syri,
i tha këto fjalë leri,
dhe më s’ i foli Ymeri.
Hyrr’ e shpëtoj Perëndija,
pa dolli nga ushtërija,
edhe la Jezitërinë,
zuri Muhammet-Alinë,
vet’ e i thotë Imamit,
e lashë Jezitn e Shamit,
mbi gjithë dëshmimëtarë
dotë dal unë m’ i parë.
Imami Hyrr e qafojti,
zëmërënë ja gëzojti,
pa i dha për luftë lejë,
dhe Hyrri hipi të-vejë!
Kjo pun e trembi Ymerë
se mos ven edhe të-tjerë,
pa tha: Hyrr! ç’ është kjo punë
ty të dinja të urt’ unë;
Ajy fjalën e mbarrojti,
Hyrri fare s’ e dëgjojti,
po nxitoj e u qas pranë,
Ymeri dërgoj Safvanë.
Safvani ju afërua,
duke thënë: Hyrr! ti ç’ thua
nga të shumëtë të kthehesh!
me të-pakët të përzjehesh!
ne t’ apim shumë të mira,
gjithë ç’ të kërkon dëshira.
Safvani tha këto fjalë;
Hyrr’ i tha, për mënt s’ kam dalë;
unë më s’ e dua jetën,
nuk’ e le dot të vërtetën;
po del në shesht, të lëftojmë
s’ duhetë të ligjërojmë.
Kshu tha, s’ e këtheu besën,
Safvani e preu shpresën,
pa i hodhi një shigjetë
me shumë vërtik të shkretë,
shigjeta fort vrëngëlliti,
po Hyrrë nuk’ e goditi;
pa Hyrri kordhënë hoqi,
e vu përpara dh’ e ndoqi,
dhe sa munt një her i bije,
dy copë për-dhe e shtije!
Pas ati i vëllaj dolli,
vdekj’ e zez aty e solli,
pas ati dolli i treti,
dhe ajy gjall nuku mbeti,
Hyrri me radhë i shturi,
e të tre në dhet i vuri.
Prap i erdh Imamit Hyrri,
si ish trembur fare syri,
ndënj pakëz e u qetua,
prapë me vrap u lëshua!
Në rrëmet të-shumë hyri,
pa tremburë fare syri,
gjithëve u hoqi shpatë,
edhe u dha dërm e datë;
po si Shqipeja kur bije,
mi shpesh e tëmerr u shtije,
edhe i bën gjithë vrulë,
pa s’ sheh më as zok as pulë.
Bij në mest të ushtërisë
si rrebesh i Perëndisë,
shpat e tij gjak i kullonte,
pa njeri nuk i qëndronte.
Po nj’ armik heth një shigjetë
i godit kalën e shkretë!
u vra edhe ra balashi,
Hyrri u ngrit si larashi,
mi armikët u lëshua,
tha më jetë nukë dua!
Imami nisi një djalë,
i dërgoj Hyrrit një kalë.
Pa hipi dhe u lëshua
mi armikët si dragua,
preu syresh aqe shumë,
sa rrodhi gjaku si lumë
gjith ushtërija po çqyhej,
e përpara soje thyhej!
Shimr i thërret ushtërisë,
armiku i Perëndisë.
Mbahuni, u tha, ku vini?
nga një njeri frikë kini?
ahere të-gjith u mblodhë,
e përmbi Hyrrë u hodhë!
më të gjith anët i vanë,
me shigjeta gjith i ranë,
Hyrri shumë plagë mori,
sa u mbyt në gjak i-gjori,
shigjetat në trup i hynë,
pa erdhi te Zoti ynë.
Imam Hyseni e priti,
vetë nga kali e zbriti.
Hyrri ndër duart e tija
u kthye te Perëndija!
Pas Hyrrit i vëllaj dolli,
Mustafa-vetullë-holli
pas ati dolli i biri,
armikëtë gjith i vdiri,
pas atyre shërbëtorei
armikët me shpat i korri.
Të katrë për Perëndinë
e për Muhamet-Alinë
ranë nga gjithë më parë
me gëzim dëshmimëtarë.
Imami dolli kaluar
drejt kombit të mallëkuar,
të parët e tyre pruri,
fjalën e-bukurë zuri.
S’ arç u tha për të lëftuar,
po ju më pattë kërkuar,
ju vetë këtu më prutë,
tani udhëtë m’ i zutë!
Udhënë të më lëshoni,
e të vete tek të doni,
sa pa ndezur luft e-shkretë
pa bërë gjaku kënetë.
Pse të vritet njerëzija?
të shuhetë ushtërija?
pse t’ a prishim miqësinë?
e të vëm armikërinë?
se dotë mbesë për jetë,
t’ a lerë njerinë shkretë!
mëmëdheu na shkretohet,
dhe kombi do të helmohet!
I-bir i kujt jam, e dini,
po gjer atje mos më shpini,
për luft unë s’ kam dëshirë
se vrasja nuk’ ësht e mirë!
pa le vrasja në mest t’ ënë
s’ është kurrë për të qënë!
Kshu tha fjalën e-vërtetë
Zot i mirë pa të metë.
Po nga ata të pa-besë
s’ i mbeti për paqë shpresë!
pa u tha, kshu në mos doni
ujëtë të na lëshoni.
Ata dhe këtë s’ e bënë,
s’ e nxuarrë fare zënë,
dhe nga kjo pa shpres e lanë
pikë ujë nuk i dhanë!
Prap u tha mirë mejtohi!
se pastaj dotë pendohi!
nuk ësht e-mirë kjo punë!
paçin nëm ata q’ e zunë!
lëshoni udhën të shkojmë,
tek të doni të qëndrojmë.
Kshu tha, ata gjë s’ i thanë,
fare përgjigje s’ i dhanë!
E pa që s’ bindej armiku,
pa i dha nëmën e iku.
Ng’ armikëtë dolli Sami,
nj’ i parë q’ ishte nga Shami,
u mbur e tha shumë fjalë,
kërkoj luftëtar t’ i dalë.
Ahere dolli Zehiri,
armikët gjith i vdiri;
i tha Samit të pabesë,
ç’ pattë? a mos paçi ndjesë!
që erthë në këtë ditë,
u bëtë gjithë Jezitë!
makutërija u dehu,
të-vërtetën ua pshehu,
pa e latë Perëndinë,
bëtë besë ligësinë!
Imam-Hysenit i bini?
i kujt bir është, s’ e dini?
le të bir’ e Fatimesë
për Jezitn’ e Mavijesë!
Unë besoj Perëndinë
edhe Muhammet-Alinë;
sonte vdekjen’ unë dua,
jeta më s’ është për mua,
do të shtije si më derrë,
t’ u dërgonj mun në skëterrë!
Kështu tha dhe j’ u lëshua,
j’ u derth me vrap si fajkua
edhe i hoqi një shpatë,
j’ a bëri kokën govatë!
Sami ra për dhe i-vrarë,
dhe më si del as një i-parë,
se vdekja i frikësonte,
Ymeri zu të qërtonte;
pa dolli Nasr’ i-pabesë
nga ushtëri e Qofesë;
u lëvdua dhe i thirri,
ju përgjiq dh’ ati Zehiri,
së-pari me fjal’ u zunë,
më pastaj me shpata shtunë
po Zehiri e goditi,
dhe atë mbi dhet e shtriti.
Dolli i vëllaj, Salihu,
po fati nukë i ndihu,
dhe ati i dha një shpatë,
e shtriti sa gjerë gjatë.
Kshu edhe shumë të-tjerë
i la në vënt kokë prerë,
njeri më nuku kuxonte
me atë trim të lëftonte.
Ymeri u zëmërua,
e Hazerit ju lëshua,
i tha: ç’ bëni ju të-parë?
të gjith i ka për të vrarë!
Si i tha kështu Ymeri,
tre-qint veta xgjedh Hazheri,
ata gjithë pritë zunë,
me dhelpëri bënë punë!
pa Hazheri dolli vetë,
j’ u qas posi qen i-qetë,
me Zehirë s’ u mbërthye,
po iku me vrap, u thye,
Zehiri shpatënë hoqi,
pa i ra pas edh’ e ndoqi;
ajy duke ikur djalli,
Zehirë ndë prit e kalli!
të-pshehuritë ja dhanë,
me shigjeta gjith i ranë;
Zehiri me shpatë nxjerrë,
i përhapi me një herë,
dhe syresh nja shtatë-dhetë
i dërgoj në atë jetë;
po të tjerët e rrethojnë,
plagët e shuma ja shtojnë.
E pa Imam i-vërtetë,
dhe i dërgoj dhjetë vetë;
armikëtë zunë vrapnë,
s’ ndënjnë dot, po u përhapnë
erdhi me shokët Zehiri,
po ish drobitur i-miri.
Kishte marrë nëntë-dhjetë
plag ajy trim’ i vërtetë!
Shokëtë Zehir e xbritnë,
afërë tendës e shtritnë.
Imam-Hysejni po qante,
edhe ndër duar e mbante,
ashtu e la këtë jetë,
vate te Zot i vërtetë.
Nga ushtëri e pabesë,
ng’ ajy komp’ i Mavijesë,
del Jesari dhe Salimi,
pa Habish-Muzahir-trimi
u nis edhe desh të vejë,
po Imami si dha lejë.
Abdullllahu lejë mori,
u derth po si gjahëtori,
kur vret derrë, q’ i prish arën
s’ i le të marë as farën.
Në mest të atyre hyri,
nukë j’ u tremp trimit syri,
vrau Salimnë më parë,
pastaj vrau dhe Jesarë.
Një rrëmet të math lëshojnë,
Abdullllahnë e rrethojnë,
ajy si rrufe u bije,
syresh shumë poshtë shtije,
sa e bën dhenë kënetë,
pasdaj bije edhe vetë.
Pas ati dolli Berjeri
shpirt miri e zëmrë gjeri,
ishte një plak shum i mirë,
kish emërë të pavdirë,
mjekrën e kishte dëborë,
armë s’ kish zënë me dorë,
po i falej Perëndisë,
dhe i ndihte njerëzisë,
s’ kish bërë të-keqe kurrë,
ish i-mir i qet e burrë.
Dolli me kordhë në dorë
plaku i-mir’ e i gjorë,
Zoti i pruri fuqinë,
i dha së rish djalërinë,
me fuqit të-re që mori,
armikëtë gjith i korri!
theshte: Unë nukë kthehem,
me të-rremë po s’ gënjehem,
të kursenj shpirtin e-shkretë,
jam nisur për atë jetë,
as gjëje nuk i kam mallë,
s’ kam shtëpi, as gjë të-gjallë,
as vashë, as djal as grua,
dhe rrojtjenë s’ e dua,
dotë vdes për Perëndinë,
për Hysejn’ e për Alinë!
Kështu thoshte edhe binte,
me një herë dy-tre shtinte;
si druvari, me sëpatë
kur shtije lisat e-gjatë;
po pshehtazi Bahteriu
e goditi faqe-ziu!
Kështu ra Berjer i mjerë,
plaku me emr’ e i-ndjerë.
O shpirt i-mir’ e me besë!
paç uratë shum e ndjesë.

(Vazhdo leximin: pjesa 12)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 10)

    X

Zoti ynë me Ymerë
u poqn aty shumë herë,
edhe shumë fjalë thanë,
po punënë nuk e ndanë,
pasdaj erdhë me Ymerë
dhe shumë shokë të-tjerë,
pa u tha Imam-Hyseni.
Ju zotërinj si e gjeni?
Unë u them, mos më ngini
në punët t’ ime më lini,
të këthehem nga Meqeja,
e të mar nga Medineja,
të rri në punëzët t’ ime,
se kam hequr mjaft mundime,
këtu po juve më prutë,
në këto brengë më shtutë;
a në dashçi në Sham vemi,
se frikë nga njeri s’ kemi,
pa të shoh, ç’ thotë Jeziti
kjo madhëri nga i xbriti,
po në Qofe këtë herë
s’ vete, se ësht’ e-përzjerë.
Ju punën tuaj vështoni
edhe bëni si të doni,
e cilënë të pëlqeni.
Kshu u tha Imam Hyseni.
Ata, fare mirë, thanë
fjalënë këtu e lanë,
Ybejdullllahut i shkruan,
këto gjithë ja treguan.
Po Ybejdi, derr i derrit,
i përgjigjetë Ymerit,
i thotë: Ju mos mënoni,
Imam-Hysenit i thoni
Jezitnë për mbret ta njohë,
dhe punën e-vet të shohë;
pasdaj kartë më dërgoni,
e ç’ të thotë më tregoni.
Ybejdi kështu kish shkruar,
djalli qoft’ i mallëkuar.
Këta me kartët u derdhë
te Imam-Hyseni erdhë,
kartën në dorë ja dhanë,
edhe, ç’ na thua? i thanë.
Imam Hyseni tha: Unë
nukë njohë të-tillë punë,
botës i dhanë lirinë,
duke ngrehur parësinë,
të xgjedhënë një të parë,
dhe të-urtë, jo të marrë,
lakëmimet, madhëritë,
të ligatë rëndësitë,
gjakëratë, marrëzinë,
mundimetë robërinë,
të gjitha i kemi prerë,
së-drejtës i dhamë nderë,
të-paudhëtë i shtumë,
ligësitë i përzumë
njerin e lamë të-lirë,
të bënjë si është mirë
këto me shumë mundime
u bën e me hidhërime
Syfjanasit zunë fronë,
edhe më s’ dinë ç’ thonë.
Me pahir gjith’ i rëmbyen
edhe besën e çkëmbyen,
njerëzinë e mundojnë,
e rrjepin e përvëlojnë
udhën e Zotit e lanë
të-paudhën besë kanë,
ç’ po bëjnë e ç’ kanë bërë
juve i dini të-tërë.
Po t’ a njoh mbret Jezitn’ unë
si thoni me të përdhunë,
e të bënem rop i tija,
mar pjesë nga ligësija,
pasdaj gjithë marrëzitë,
dhe dëmet e pabesitë,
e djallëzinë të-tërë,
meret vesh, q’ un’ e kam bërë,
posa të njoh mbretërinë,
e le të shkretë njerëzinë,
se vëmë mbret ligësitë,
dhe të parë djallëzitë
djallëzija është vetë
Jeziti në këtë jetë!
pa s’ i le dot mirësitë,
të bënj besë djallëzitë,
këtë fjalë mos m’ a thoni,
e këto mos mi kërkoni,
unë se njoh ajy, vetë,
si të dojë letë jetë!
Nuk e le dot Perëndinë,
e të njoh Jezitërinë,
se s’ turpërohem në jetë,
edhe te Zot i-vërtetë,
pa vdekjenë pjes e kemi,
kemi ardhur, dotë vemi,
po mos u mundoni kotë,
Imami këto u thotë.
Ajy s’ kishte shok në jetë,
ishte si Zot i vërtetë,
kish të-bukurë vetijë,
e të lartë vetë-dijë,
zemrën e kish të-qëruar,
dhe fjalënë të-peshuar.
Ata fjalët, që dëgjuan,
Ybejdullllahut j’ a shkruan.
Pa ajy u egërsua,
edhe shum’ u ashpërua,
thirri Shimrë-dhil-Zevshenë,
popo ku e gjeti qenë,
që donte Jezitërinë,
ish armik me njerëzinë.
Shimrin’ e Shithn’ e Nemirë,
q’ ishin fjeshtë egërsirë,
këlyshët e Mavijesë,
të-paudh’ e të pabesë,
i dërgoj me mirë dhjetë
kundrejt Zotit të-vërtetë.
U tha: Ujëtë t’ u prisni,
edhe të gjithë t’ i vrisni,
kët ujëtë e prenë,
dhe më s’ i lenë të venë.
Hëna kishte ditë shtatë,
kur i lanë buzë-thatë,
dielli të përvëlonte,
njeriu pa ujë s’ rronte,
foshnjatë me lot po qanin,
dhe zi të-mjeratë mbanin.
Abas-Aliu del vetë,
mori shokë pesë-dhjetë,
pa drejt ujit u lëshua,
edhe shum u zëmërua,
tha: E mbani mënt një ditë,
q’ ishin të dy ushtëritë,
edhe ahere t’ im atë
juve pa ujë e latë,
ajy ujët kur e zuri,
garth si juve nukë vuri,
po u tha të mos harroni,
këtë punë t’ a mejtoni,
për këtë dit’ u ka thënë,
fjalën andaj e ka lënë
ky lumë ishte ky, Fyrati,
që j’ a ndalonit t’ im ati.
Kshu tha i bir’ i Aliut
n’ ushtërit të faqe-ziut,
po ata nuk e dëgjonin,
dhe ujëtë s’ e lëshonin,
këta kordhëtë i çkulë,
edhe më t’ i bënë vrulë,
dhe muarrë uj’ e prunë,
po prapë ata e zunë,
mijë plotë gjashtë-mbë-dhjetë
vunë n’ at ujë të shkretë.
Më nesëret dhe një herë
Imami kërkoj Ymerë,
i thanë pakë të dalë,
dot’ i thotë dy tri fjalë.
Pa u poqnë me Ymerë,
Imam’ i tha këtë herë:
Ymer, ç’ është kjo rrëmujë?
pse s’ lini të marrën ujë?
kemi gra kemi fëmijë,
ju s’ pasëki vetëdijë,
foshnjatë s’ rrinë pa ujë,
pse e bëni? a për bujë?
frikë Perëndije s’ kini?
juve ç’ farë njerës jini?
Kshu i tha të qofsha falë,
i duhej thënë kjo fjalë.
Kemi urdhër, tha Ymeri,
ç’ të bënj edhe un i-mjeri,
se pasdaj mua më vrasin,
të-gjallë në dhet më kllasin,
më humbasinë për jetë,
dhe djemtë m’ i lenë shkretë.
Kshu tha dhe u ngrit e iku,
i pabes’ ishte armiku!
Si iku andej Ymeri,
i vate atje Berjeri,
që ish një plak shum i-ndjerë
poqi shokët’ e Ymerë:
Utha shumë fjalë plaku,
se i ish ndezurë gjaku.
Ymeri i tha: Më dhanë
Rijën’ e Tabëristanë,
s’ e le dot të-mirën time,
e gjithë këto fitime.
Këto fjal i tha Ymeri,
pastaj j’ u kthye Berjeri,
i tha: O i-mallëkuar,
s’ i ke për të trashëguar,
veç nëmënë do të merri.
Kshu tha dhe iku Berjeri.
Ungrit Habib-Myzahiri,
dhe dy a tre shokë thirri,
hipnë në kuaj e brodhë,
nër fshatra ndihmës mblodhë,
Habibi, q’ ish vet i-tretë,
mblodhi shokë nëntë-dhjetë;
po armikët’ e mësuan,
shum ushtëtarë dërguan,
pa udhënë u a prenë,
nukë doninë t’ i lenë,
pasdaj uzu luft’ e-shkretë,
e u vranë disa vetë,
nga ndihmësit shumë ranë
të-pakëtë u përndanë.
Habibi me shokë iku,
nuk’ e zuri dot armiku,
erdhë prap, aty tek qenë.
Nuk’ e lan Imam-Hysenë.
Hën’ e-shkretë kishte tetë,
nata po vinte e qetë,
e dëgjuan njerëzija,
që mbet pa ujë fëmija,
dhjetë trima pshatëtarë,
njerës me bes e të-parë,
në gjithë atë rrëmujë
u prunë fshehtazi ujë.
Njerëzit këta i panë,
i njohnë cilëtë janë,
ata më nukë qëndruan,
po lan ujëtë dhe shkuan.
Ish e-gjallë njerëzija,
po s’ e lij Jezitërija.
Njerinë Zot’ i-vërtetë
nuk’ e le dhe fare shkretë.
Më nesëret nëntë hëna,
po afërohej e thëna.
Shimri kartë kishte shkruar,
Ybejdit j’ a kish dërguar,
e thoshte për Ymerë,
s’ do ti shtërngonj e t’ u bjerë
se s’ e harron miqësinë
e t’ et, që kish me Alinë.
Po merr një kartë Ymeri
nga Ybejdullllah-shpirt-derri
i shkruan, fortt t’ i shtërngoni
dhe dendurë t’ i rrethoni,
as të hynjë, as të dalë
njeri as t’ u thotë fjalë,
rreth e rrotullë t’ u vini,
ujë fare mos u lini.
Pa ti Ymer në ke frikë,
lëre Shimrinë dhe ikë.
Kshu i shkroj Ybejd-shpirt-derri,
pa u tremp shumë Ymeri,
papo me vrap atë ditë
i përhapi ushtëritë,
e rrethuan Qerbelanë,
njeri të vij nukë lanë.
Jet e-zez o jet e-shkretë,
që s’ ke gjëzë të-vërtetë.
Ajo fëmij e-uruar,
që njerin e kish ndrituar,
të heqë kshu të-këqija,
pse i duroj Perëndija?
Grat e foshnjatë po qanin,
lottë s’ muntninë t’ i mbanin,
burratë gjithë po rrinin,
fundin e punës e dinin.
Imam-Hysejn-brengë-shumi,
u pshtet pak e zuri gjumi,
n’ ëndërrë pa Perëndinë,
edhe Muhammet Alinë,
edhe Mëmë-Fatimenë,
gjithë të-mirëtë ç’ qenë,
pa dhe Imam-Hasanë,
q’ i rrij Fatimesë pranë
e pa të-tër atë jetë,
fron e Zotit të vërtetë,
ëngjëllitë duke qarë,
me fytyrëzë të-vrarë,
me një herë, gjith i thanë
po të presin më kët’ anë.
Imam Hysejni u xgjua,
nga ëndërra u gëzua,
po më pasdaj psherëtiti,
posi shi një lot’ i xbriti
Zejnepa dhe Gjylsyma
të dyja ngrinë si bryma
q’ ishin motërat e tija,
t’ ardhura nga Perëndija,
pa i mblodhi gjithë gratë,
dhe zuri fjalë të gjatë,
u tha: Të kini durime
të jini si burra trime,
puna si do që të ngjanjë,
nonjë nga ju të mos qanjë,
neve na dha Perëndija,
kaqe shumë të këqija
që të shohë sa durojmë,
e gjer më ç’ vënt e besojmë;
na dha të-këqija Zoti
si dhe të-tjerët qëmoti
që paskëtaj njerëzija,
kur të heqin të këqija
të mos thonë që s’ na deshi
Zoti, po na ther rrebeshi
për njerinë u përpoqmë,
edhe nga njeriu hoqmë
të këqijatë, që pamë,
njeriut mësim ja lamë,
un i falem Perëndisë,
që ja bëri njerëzisë
mundimet tona pasqyrë,
t’ i ketë më ç’ do myxyrë,
brengën tënë të rrëfejnë,
shpirtinë t’ a përdëllejnë,
andaj dhe ju të duroni,
si në mësim t’ i tregoni;
se i duhet njerëzisë,
që i beson Perëndisë,
zëmrënë mos e ngushtoni,
dhe Zotnë mos e harroni,
sa do të rrojmë më jetë,
s’ shpëtojmë nga vdekj’ e shkretë!
Imami tha këto fjalë,
dhe pushoj i qofshim falë!
Ahere një i-mallëkuar
nga armikët del kaluar,
Imamit i tha ca fjalë
po kur trëmbet ajy kalë!
pa iku dh’ e mori xvarrë!
cop e bën e s’ e le fare!
Armikët çudin e panë,
po djallëzitë s’ i lanë!
Prap Imami fjalën zuri,
nër zëmëra duri shturi.
Shehrë-banun e kish grua,
q’ i vanë lottë si krua,
ish njeri i Perëndisë,
bij e mbretit të Persisë.
Dita po ngrysej e shkreta,
nata po vij këmbë qeta!
Ybejdi i-mallëkuar,
prapë njerës kish dërguar,
pas urdhërit që u prunë,
armikëtë luftënë zunë!
Imami s’ doj të lëftonte,
nxorri Abaz u tha: Sonte
s’ mbet kohë, që të lëftojmë
gjer nesërë të mënojmë.
Armikëtë së pari s’ deshnë,
dhe fare s’ i vunë veshnë,
po pastaj dh’ ata e panë
q’ u ngrys e luftën e lanë.
Imami u tha, pa mihnë
burratë dhe grat u ndihnë,
rreth tendëvet dhen e hapnë,
e bënë të thellë trapnë,
pa hodhë shkarpa e gjëmba,
që nuk i shkelte dot këmba,
një derëzë vetëm lanë,
pa gjith Imamit i vanë.
Zoti ynë atë natë
shokëvet u dha uratë,
u tha fjalë fort të-mira,
e për jetë të-pavdira;
pa u tha pasdaj t’ a lenë,
dhe të ikin e të venë,
se më qafë s’ munt t’ i marrë,
si kush të shkonjë më parë;
ata, nuk ikim i thanë
dhe gjithë ndër këmb i ranë.
Neve me ty dotë vdesim,
pas teje s’ duam të mbesim.
i thanë gjith edhe qanë,
pasdaj gjithë bashkë vanë,
të-vërtetit Zot ju falë
me zëmërë, jo me fjalë.

(Vazhdo leximin: pjesa 11)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 9)

    IX

Qasuni, shokë të qajmë,
e zi paskëtaj të mbajmë
për dhëmbjet t’ Ali-Abasë,
se j’ u qasninë Qerbelasë!
Thotë peshë Qerbelaja,
edhe të-ngarët’ e saja,
njerëzinë e peshojnë,
të vërtetënë tregojnë;
këjo e rrëfen njerinë,
mirësin’ e ligësinë;
më nj’ an’ është Perëndija,
e drejta dhe njerëzija,
m’ anët tjatrë djallëzitë,
turpetë e ligësitë;
njëri ësht Zot’ i-vërtetë,
e tjatëri djalli vetë,
janë mbledhurë të-tërë,
kë të duash, atë zërë.
Ajy, që zë mirësinë,
piqetë me Perëndinë,
ajy, që mer ligësitë,
nukë del kurrë në dritë.
Zot’ i-vërtetë me djallë
bënenë një kurrë vallë?
e mira është Perëndija,
djalli është ligësija.
Këto ngjarje na rrëfejnë,
e mira dh’ e-liga çvlejnë;
s’ dalënë ballë-për-ballë
Judha dhe Krisht i-gjallë
Syfjani me Muhamenë,
Aliu me Mavijenë,
e Mervani me Hasanë;
pa ngjarje në mest po s’ kanë
Hinduja me Fatimenë,
e Jeziti me Hysenë,
ligësija me të mirën,
e drita me errësirën.
Po gjith i janë mësime
njerëzisë për durime;
ç’ hoqnë Zotërinjtë t’ anë,
ne mësime na i lanë:
të-këqijat t’ i durojmë,
e ne të mos i punojmë;
se ata nuk’ i punuan,
dhe hoqnë shum e duruan.
Zotërinj! u qofsha falë!
që e ndatë me një fjalë:
ligësisë nëm i dhatë,
mirësis’ i dhat’ uratë.
Jeziti i-Mallëkuar
ishte dehur e tërbuar,
ish i-zi posi kërcuri
dhe zemrën e kish pej guri,
ishte shum i shëmëtuar,
dhe fare i pa-mësuar,
shum’ i lik ish e i-ndyrë,
qe djalli n’ atë fytyrë!
Syfjanasit e mësuan,
se djajt’ atyre u shkruan,
q’ e la Imami Meqenë,
e vate të zij Qofenë,
i mblodhi gjithë Jeziti,
botënë më këmb’ e ngriti,
Ybejdullllahut i shkruan,
me lëvdata e mburruan,
shum’ i falë gjë e mitë,
dhe të-gjitha madhëritë,
e tërbuan fare qenë,
që të vrit Imam-Hysenë!
ushtëri mblodh e dërguan,
fuqinë shumë j’ a shtuan!
Ymer i-Sadi-Vekasit
ish i-lik si Amr’ i Asit,
i doj shumë madhëritë,
andaj gënjehej me mitë.
Ybejdi me shok e thirri,
i tha: Ti, që je m’ i miri,
të març shumë ushtëtarë,
e të jesh mi gjith i-parë,
të veç e të zesh Hysenë!
në do që ta kesh mik brenë.
Ymeri s’ deshi ta marë
përmbi vehte këtë barrë,
tha: Këtë s’ e bënj dot unë
shum’ e-madh’ është kjo punë
kam frikë nga Perëndija,
edhe turp nga njerëzija,
s’ mund t’ a nxinj faqenë t’ ime,
shpirtin t’ a heth nër mundime!
Këta Ymerit i dhanë
Rijën’ e Taberistanë,
të tija ato t’ i ketë
e nën’ urdhërë për jetë!
Nga e-vërteta u kthye,
i-nëmuri u gënjye!
Ty! o lakmim i-shkretë!
të shoftë Zotth i vërtetë!
Mbi mijëra ushtëtarë
u bë Ymeri i-parë,
edhe më s’ e nxij qyteti,
ish ngrihurë posi mbreti!
Ulëshua nga shtëpija,
pa i thotë djal’ i tija:
Ti të vraç Imam Hysenë,
s’ bër-e ti me shokët benë?
edhe kartë nuk i shkrove?
të vij këtu s’ e kërkove?
mos je foshnjë sot a djalë,
që të këthesh bes e fjalë!
Për të fituar gjënë,
të na ndysh farënë t’ ënë!
të na mbesë mallëkimi
për jetë edhe mundimi!
Turp të-math ke për të lënë
edhe nëmë në fist t’ ënë.
Se djalën’ e Fatimesë
për të bir’ e Mavijesë!
Sa e doj yt at’ Alinë
e kishte si Perëndinë!
Kurrë nukë ndahej soje,
gjithënjë e zinte ngoje.
Le besën e Perëndinë!
edhe ze makutërinë
që është gjë e-pështirë,
kurrë fundi s’ i del mirë!
Këto fjal i tha i biri,
se ndryshe po s’ thot i-miri.
Djali tjatërë i thotë:
ç’ e dëgjon këtë! flet kotë,
ti vështo punënë t’ ënde,
se po të falë dy vënde.
Ymeri më s’ u mejtua,
tha, ju mos më msoni mua.
Kshu e mbyti babëzija,
pa u nda nga mirësija
la më njanë Perëndinë,
edhe mori ushtërinë,
ndau dy mij ushtëtarë,
pa Hyrë vuri të parë,
dhe të tjerë njerës vuri,
gjithë vëndetë i zuri,
udhët të-tëra i prenë,
të mos vin’ e të mos venë
ushtërin e kishte ndarë.
Hyrrë e dërgoj më parë.
Imam-Hysejni po vinte,
njerëzija pas i binte,
edhe foshnjatë dhe gratë,
plakatë edhe të-ratë
ati zoti pas i ranë,
pej gëzimit me lot qanë.
Ish i-bir’ i Fatimesë,
q’ i kishinë prurë besë,
ishte drit e Perëndisë,
mburronjës’ i njerëzisë,
të-vërtetënë mburonte,
njerinë doj t’ a shpëtonte.
Pa Firisdik vjershëtorë
e gjet mbudh Imam i gjorë,
ju fal shum u gëzua,
qau me lot posi grua,
i tha: Drit e gjithësisë,
hij’ e lart’ e Perëndisë
mos i sill besë Qofesë,
janë njerës të-pabesë.
Imami kartëra shkrojti,
njeri në Qofe dërgojti.
Atë të-varfër e zunë,
Ybejdullllahut ja shpunë,
e nxuarrë duke sharë,
pa pyeturë e varrë!
Imami hoqi Zehirë,
q’ ishte njeri shum i-mirë,
kish besuar Perëndinë,
dhe doj Muhammet-Alinë,
Imam-Hysenë Zehiri
duke parë me gas thirri,
pa i tha vinj pej Meqeje,
e paskëtaj s’ ndahem teje.
Kshu tha njeriu me besë,
se kish njerëzije pjesë.
Andej në Shekik arritnë,
atë natë atje zbritnë.
Ymer-Sadi kish dërguar,
njeri e kartë kish shkruar,
këtë njerinë që vinte,
e gjëmë të madhe shpinte,
më nesëret mb’ udh’ e hasnë
dhe te Zoti yn’ e qasnë.
I dha kartënë në dorë,
në zëmërt i vu dëborë!
Karta thosh: Myslimn e vranë
dhe miqt’ e tij j’ a përndanë
kokën në Sham ja dërguan,
dhe djemt e tij shumë vuan,
pasdaj armikët i gjenë,
të dyve kryet u prenë
punë shumë kanë ngjarë,
shumë njerës janë vrarë!
Tani mërzit-e Qofenë
dhe mos e lerë Meqenë.
Myslimi kshu më pat thënë
pa prapë gojën e zënë.
Kështu thoshte kart’ e shkretë!
Imami me zë të qetë
këndoj kartënë dhe mbeti,
pa tha, opopo! ç’ na gjeti
dhe qau me ngashërimë,
në zëmrët ndjeu një limë.
E-tërë fëmija qanë,
dhe në zi të-madhe ranë!
Për djemthit e për Myslimnë,
s’ e mbanin dot mallëngjimnë!
vashat e djemt’ e Myslimit
ng dhëmbjet e idhërimit
qaninë me gashërimë!
me lot e me psherëtimë.
Ç’ u prunë të madhe gjëmë,
armikëtë paçin nëmë.
Njerëzija erdh e vanë,
Imam-Hysejnë e panë,
dhe i kishin dhënë besë,
si cili me të të mbesë.
Posa u hap këjo fjalë,
të shumët muarrë malë!
ata të-liqtë u ndanë,
e sicili shkoj më nj’ anë
të mirëtë pas i ranë,
edhe vetëm nuk’ e lanë.
Imami u tha: Të shkoni
nukë dua të qëndroni,
kush e mer në syt të vdesë
ajy me mua të mbesë,
papo të-shumëtë shkuan
e të pakëtë qëndruan.
Kshu shkuan dy a tri ditë
sa undanë mirësitë,
edhe ligësit u ndanë,
e më tjatrët anë vanë.
Shumë njerës erdh’ i thanë,
armikëtë shumë janë,
dhe vëndet i kanë zënë,
as një udhë s’ kanë lënë,
po vinë si mizërija,
nëm’ u dhëntë Perëndija.
Kthehu prapë nga Meqeja,
se s’ është nd’ udhë Qofeja.
Ata gjithë kshu i thanë,
se rreziknë mir e panë,
po nuk’ e lij vetëdija.
Si ta bënjë Perëndija,
tha, se unë s’ munt të kthehem
si foshnjë nuku rrëfehem.
Kshu tha Imam i-vërtetë.
Ajy ish Aliu vetë.
Muarrë udh’ edhe pakë
pej Qofeje fill e flakë.
Hyrri me gjith ushtërinë,
Imamit kundrejt i vinë,
dhe posa j’ a zuri syri
u gëzua shumë Hyrri,
i la shokëtë mërguar,
dhe erdhi duke gëzuar,
Imam’ i tha: Pa më thua,
erdhe të lëftonç me mua?
a për ndihm’ e për të-mirë?
me ç’qëllim e me ç’ dëshirë?
Ajy i tha, jam mik unë,
dhe ju derth i puthi gjunë,
pa i tha: Besonj Alinë,
si besonj dhe Perëndinë,
po të lutem, kthehu prapë,
pa Zoti si të t’ a apë;
nxirr-e nga mëndja Qofenë
hiq së-rish zërë Meqenë,
se njerëzit e Qofesë
kurrë s’ mbajnë fjal e besë,
ndryshe, dhe po janë vrarë
këtë her’ edhe më parë,
njeri s’ ka mbetur me besë,
paskëtaj të mos kesh shpresë!
Mua më vjen shumë frikë,
të lutem ktheu dhe ikë;
se po vinë mizërija,
që i shoftë Perëndija!
Hyrrit Imami i thotë:
s’ kthehem se qeshem në botë,
s’ jam kthyer praptazi kurrë,
do të vdes këtu si burrë!
nga udh’ e Zotit nu kthefsha,
këmbënë mb’ udhëz e thefsha,
për një të drejtë përpiqem,
për të-vërtetën po digjem,
për udhët të Perëndisë,
për shpëtimt të njerëzisë!
vdekjen përpara e kemi,
për jetë këtu po s’ jemi,
një her as po do të vdesim?
sonte! ne për se të mbesim?
se me syt e-mij sot unë,
nuk’ e shoh dot këtë punë!
a dotë shpëtonj njerinë,
të vë besë njerëzinë,
apo këtu dotë bije,
njeriut kshu i ka hije.
Kshu tha Imam i-vërtetë
me zëmrë shumë të-qetë.
Hyrri tha: kjo ësht’ e-vërtetë,
po sot s’ mbeti gjë në jetë,
të-mirënë nuk’ e njohin,
të vërtetënë s’ e shohin,
po mbretëron marrëzija,
nukë ka duk urtësija,
thuaj fjalë sa të duash,
dëm e kotë dotë vuash!
I ka verbuarë frika,
edhe u ka rënë pika!
hiq’ e më zerë Meqenë,
leri në djallt le të venë!
t’ a mbarojnë ç’ kanë zënë,
se kështu qënëka thënë!
Je me gra e me fëmijë,
pa kjo punë ska shijë,
përpara një mizërije,
e ndaj kaqe ligësije
ç’ munt të bënjë e vërteta?
është përmbysurë jeta!
Më dërguan për të zënë
mua, nukë për të lënë;
po ne me të bërë natë
nukë bijem këtu njatë,
do t’ a mërgonj ushtërinë!
punënë të mos e dinë,
ju ngrihi prëm e mos flini,
dhe ikëni e mos rrini.
Kshu i tha dhe bindi Hyrri,
fjalënë ja hëngri syri.
Me të ngrysurë u ngrinë,
u kthyenë dhe po vinë,
lanë udhën’ e Qofesë,
e j’ u kthyen Meqesë.
Po nat’ e shkret’ ishte sterrë!
edhe qielli skëterrë!
në të zi ishinë veshur
ishin vrënjtur, s’ kishin qeshur
qiejtë me lot po qanin,
edhe yjtë zinë mbanin,
hëna ish pshtjellë në rezë
jeta ish e tër e-zezë!
Veç vetëtima j’ u ndrinte,
në t’ errët fare s’ i linte,
vetëtimatë po ndrinin,
zëmëratë psherëtinin!
edhe gjëmimi kërcitte,
gjithë dhenë e trëndintte!
i ishin nisur Meqesë,
fëmijz’ e Fatimesë,
po në atë errësirë
udhënë s’ e gjenë mirë!
pa më tjatër’ udhë ranë,
e vanë më tjatërë anë!
s’ kishin marrë udhë mirë,
nata ishte më të gdhirë.
Kal’ i Imamit qëndrojti!
nguli këmbët’ e më s’ shkojti
dhe sa mundi shkrefëtiti,
me zë të-math hingëlliti!
O moj kafshëz’ e-uruar!
e-thëna të ka ndaluar!
aty n’ atë vënt u bënë
punëratë, q’ ishin thënë!
Zoti ynë s’ di çpërmëndi,
tha ç’ i thonë këti vëndi?
Këti vëndi an’ e mb’ anë
Qerbela! i thon’ i thanë!
Tha: Zoti pastë lëvdatë!
fjala që ka thën’ im atë!
Ahere më nuku priti,
po me vrap nga kali xbriti!
Ngriti kryetë përpjetë,
edhe tha: Zot i-vërtetë!
urdhëri yt u mbaroftë!
edhe fjala jote shkoftë!
Kshu tha edhe puthi dhenë,
shokët e panë dhe mbenë!
Atje i shpu Perëndija!
pa xbriti gjithë fëmija.
Po dhe në Meqe të vinte,
armiku nukë e linte!
i vëllaj, q’ u hoq më nj’ anë,
për se të gjallë s’ e lanë?
Ç’ u bëri Imam-Hasani?
q’ i dha helminë Mervani!
Kudo t’ ish e ç’ do të bënte,
e dij q’ ajo dota gjente!
Popo! se ç’ kanë punuar
armikët e mallëkuar
për djemthit e Fatimesë!
kurrë mos paçinë ndjesë!
Dita ishte duke hapur,
edhe drita duke çapur,
errësira ish mbaruar,
se u bënë s’ ishin shkruar!
dielli nga mali dolli,
ditënë mbi dhet e solli!
dielli nga ajo ditë
më të mos dhënëke dritë!
të perëndonte për jetë!
qielli të mbetej shkretë,
e dita më të mos vinte,
dheu në t’ errët të binte,
yjtë të qenë përpjekur,
njerëzit të kishin vdekur.
O moj hën’ e jetë-gjatë,
ti kur s’ ndrite atë natë
më të mos ndritkëshe kurrë,
po të nxiheshe si urë,
gjëllimi të kish pushuar,
jeta të ishte mbaruar.
Zot i-math, përse duronje?
as po gjith’ i përvëlonje,
s’ e pandeh të jesh i-gjorë,
e të mos kesh gjë në dorë,
edhe e-tërë kjo jetë
të jetë pa zot e shkretë.
Drit’ e-lart’ e mirësisë,
shtyll’ e gjithë njerëzisë,
bashkë me shokët e-tija
u falë te Perëndija.
Atje ranë, pa kur panë,
rreth e rrotull Qerbelanë
armikët’ e mallëkuar
e paskëshinë rrethuar.
Më një vënt të-lart’ u mblodhë
ndënjnë pakë e u çlodhë,
pa gjithë punënë zunë,
ç’ do gjë në radhë e vunë,
tendëtë atje i ngrehnë,
armikëtë gjith’ u pshehnë,
vënt të mirë shumë zunë,
e mbaruanë ç’ do punë,
grat e foshnjatë më nj’ anë,
m’ anët tjatrë burrat vanë.
Nisetë me shok Ymeri,
q’ ish ndër kryerë si derri,
erdhi te Imam-Hyseni,
duke hiruar si qeni,
afërë tendëse xbriti,
Imami ungrit e priti,
pa i tha: Për të lëftuar
ke ardhur duke harruar
miqësin e Perëndinë
edhe Muhamet-Alinë?
Ti vetë nukë më shkrove?
në Qofe mua s’ më ftove?
së pari ju më kërkuat,
tani besën e harruat,
nuk’ e di, o jetë-gjatë,
sa na doj neve yt atë?
ajy ty kshu të la fjalë,
sa qe gjall kur ishe djalë.
Gjyshi im u vuri besë?
a i at’ i Mavijesë?
atë të parënë t’ ënë
s’ mbani mënt, ç’ u ka thënë?
e latë besën e fenë,
edhe zutë Mavijenë!
mirë bët’ e bukur bëtë!
se u marruanë gjëtë!
po mua pse më gënjyet?
pa tani besën e kthyet!
më shkruatë e më thatë,
të vinj me dit’ e me natë,
t’ u shpëtonj nga robërija,
e nga gjithë ligësija.
Pandeh se dua fitime?
a punonj për vehtet t’ ime?
unë për ju po përpiqem,
dhe përvëlohem e digjem,
nuk e dini ç’ kanë bërë
Syfjanasitë të-tërë?
Jezitit i vunë besë!
që më të gjallë t’ u vdesë!
unë kam shumë durime,
po është më qafët t’ ime
dhe shpëtim i njerëzisë
edhe udh’ e Perëndisë.
S’ e kanë fajnë të-tjerë,
po ju, që jini të-blerë,
se nderë e kini shitur
te Jeziti i-mërzitur,
shpirtinë t’ uaj e shittë,
dhe njerëzin e rrobittë,
s’ u ka mbetur as vetijë,
as zëmër as vetë-dijë!
botën ju më qaf e kini,
ndaj Zotit qysh dotë vini?
ç’ do punë, që bën në jetë,
e gjen te Zot i vërtetë,
të-liga na bëtë kaqë,
prapë unë dua paqë,
pa juve luftënë zutë,
paqënë në dhet e vutë,
ku është vëllazërija?
që na fali Perëndija!
vëre në vesht këtë fjalë,
se, një herë do të dalë:
këtë, që më bëtë mua,
e kini për jetë hua,
do t’ a hiqni nonjë herë,
Zoti nukë dot’ a lerë,
mua bë-më-ni ç’ të doni,
po njerëzinë mejtoni.
Kshu tha Imam’ i-vërtetë,
i qofshim falë për jetë,
Ymeri u turpërua,
edhe ndenj e u mejtua,
tha: Këto, t’ u ngjattë jeta,
janë gjithë të vërteta;
po fuqi e gjë e-shkretë
ç’ do pun e muntkan në jetë
dh’ e-drejta edh’ e-vërteta
mbetkanë fare të-shkreta,
paska fuqi djallëzija,
sa s’e muntka urtësija,
të-gjithë nuk’ e durojmë
Jezitnë, dh’ e mallëkojmë,
që prishi besën e fenë,
na vuri në gojë frenë,
edh’ e mbyti krejt lirinë,
bëri ligë ligësinë,
gjë në jetë nukë mbeti
nga ç’ pat bërë Muhammeti.
Jeziti ësht’ egërsirë,
e dimë dhe ne fort mirë,
u bë mbret e mbret mundonjës
edhe prishës e shkretonjës,
lig’ ajy ka djallëzinë,
s’ do ta dijë mirësinë,
s’ ka pjesë pej njerëzije,
as frikë s’ ka Perëndije,
po punëtë kshu u bënë,
nuk e di pse qënka thënë,
gjith u bënë egërsirë,
është keq njerith imirë,
se është dit e të-ligut,
kanë nder punët e shtrigut,
djallëzija vete mbarë,
së drejtës s’ i mbet as farë,
neve një frik e një shpresë
na bënë kshu të-pabesë,
ti po mundohesh për neve,
që t’ u heqç xgjedhënë qeve,
po ne jemi të liq-vetë,
pa na mundojnë si qetë,
dhe puna si është bërë,
njeriu s’ di nga t’ a zërë.
Kshu tha Ymer’ i mahnitur,
po besën e kishte shitur,
këto pun ata i bënë,
pa nuk është se ish thënë.
Atë ditë këto thanë,
ndenjnë pakë, pa u ndanë.

(Vazhdo leximin: pjesa 10)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 8)

    VIII

Më nesëret në të ngdhirë
e thirrë Mehmet Qethirë!
se armikët kallëzuan,
papo erth e i rrethuan.
Me të vajturë Mehmeti,
prap u ngrit gjithë qyteti,
Ybejd’ i kërkoj Myslimnë,
dhe Myhtar e Ibrahimnë.
Mehmet Qethiri ish burrë,
i tha: nukë të jap kurrë!
Kush më shkel prakn e shtëpisë,
më vjen ng’ an’ e Perëndisë,
pa vrarë mua më parë,
atë s’ munt njeri t’ a marë.
Këta ziheshin me fjalë,
të-tjerëtë duke dalë,
Ybejdullan e rrethuan,
Mehmet-Qethir i kërkuan.
E lëshoj Mehmet-Qethirë,
po i mbajti penk të-birë.
Nga të parët e Qofesë
djal’ i Ebu-Ybejdesë,
Myhtari, trim i-vërtetë,
mblodhi dhe shokë tri-dhjetë,
e poqi Mehmet-Qethirë,
i tha, të nxjerën të-birë,
pa të mblidhenë të tërë,
gjithë bashkë duke bërë
edhe Qofenë t’ a lenë,
të gjejnë Imam-Hysenë,
si duhetë të lëftojnë,
armikëtë t’ i dëbojnë.
Këta këto fjalë thanë
po kur nga Shami u dhanë
dhjetë mijë ushtëtarë,
Amirë kishin të parë,
ajy Ybejd i-pështirë
e thërret Mehmet Qethirë;
Ajy me mijë tri-dhjetë
niset e hyn brënda vetë,
Ybejdi e shan më parë,
Ajy heq kordhën e larë,
desh t’ i bij po nuk e lanë,
e së prapësmi i-ranë,
Mehmet Qethiri u bije,
katr a pesë poshtë shtije,
pasdaj të-tjerët i ranë
të gjithë bashk’ edh’ e vranë!
Si u vra Mehmet-Qethiri,
mbi ta u vërvit i biri,
vrau disa, pa e vranë,
e të gjallë nuk’ e lanë.
Të tjerëtë u vërvitnë,
ushtëritë u goditnë,
atë ditë aq u vranë,
sa numurë nukë kanë!
Gjithë Qofeja u shua
u bë gjaku si përrua!
Ata që mben u përndanë,
prapë Myslimnë e lanë;
i-varfëri nga do vinte,
më tufë armikësh binte;
nukë del dot nga qyteti,
se ish rrethuar i shkreti;
armikët vetëm e panë,
dhe ju qepn e pas i ranë;
do-mos-do kalit i xbriti,
dhe u psheh e zë më s’ qiti.
Ybejdi tha: Kush t’ a gjenjë,
dhe të vinj e ta rrëfenjë,
dot’ i jap ç’ gjë të kërkonjë,
po ajy që të kuxonjë,
e më shtëpi t’ u këllasë,
vetë vehtenë të vrasë!
Si u err u bë skëterrë,
del andej Myslim i-mjerë,
edhe vete më një krua,
kur atje na gjen një grua,
ish një plakëz e drobitur,
e-fishkur e përzhëlitur,
e kish afrë krojt shtëpinë,
plaka, q’ ish me Perëndinë;
ajo më shtëpi e kalli,
se s’ kishte pjesë nga djalli,
donte Muhammet-Alinë,
andaj ja hapi shtëpinë
Myslim i gjor atë natë
u mejtua gjër e gjatë,
i erdhi nër mënt fëmija,
edhe djemthit e shtëpija,
edhe Hyseni, që po vinte,
e në rrezik të-math binte,
pa qau e psherëtiti,
po thua shpresën e ngriti,
i vanë lotë si lumë,
pa s’ e zu i shkreti gjumë,
plakëz e varfërë qante,
me shpres e gjora e mbante,
edhe fjalënë s’e priste,
me zë të unjëtë fliste.
Djal i plakës i-pabesë,
që rrij xgjuarë në shtresë,
fjalëtë duke dëgjuar
i paudh i mallëkuar,
më nesëret kallëzojti,
e të gjitha i tregojti!
Ybejdi vesh mir e mori,
dhe Mehmet-Eshathnë nxori,
armikëtë me vrap vinë,
edh’ e rrethojnë shtëpinë!
Myslimi armëtë mori,
edhe kordhënë e nxorri,
del me vërtik shum e shtije
më s’ vuri re se ku bije!
nja dy qint armik i preu,
të-tjerët gjith i theu,
po ata më shumë u shtuan,
gjithë bashkë e rrethuan,
pa i ranë me shigjeta,
edhe me ushtat e shkreta,
ca me shpat e ca me drurë
ca me balt e ca me gurë!
kokën e ballët ja çanë
të dy krahëtë ja thanë,
dhe krahërorë ja çpuan,
e shumë herë e rrëzuan,
krahët i vuri një muri,
Beqir-Hamrani i shturi,
buzënë ja pret me shpatë
një tjatr i ra me sëpatë.
Me gjithë këto Myslimi
u hoth së rish si zok trimi,
Beqirit një i bije,
të vdekur mbi dhet e shtije,
pa çdo plag ish bërë krua
gjaku i vij si përrua,
prapë atë murë zuri,
edhe krahëtë i vuri,
armikëtë rreth i vanë,
e së rish sa munt i ranë.
Myslimi atje qëndrojti,
e një ujë u kërkojti,
ata ujë nuk i dhanë
po së-rish të gjith i ranë,
tek bëhej ajo rrëmujë,
një grua i pruri ujë.
Myslimi vate ta pinte,
po gjaku ritht’ e s’ e linte,
rithte gjaku gjithë valë,
Zot i-math të qofshim falë.
Një armik me usht i bije
në dhet posi lisn e shtije,
pa të-tjerëtë e zunë,
Ybejdullllahut ja shpunë.
Ybejdullllahu j’ u kthye,
i tha, përse ngrite krye?
Myslim i tha, ju u ngrittë,
e njerëzin e mahnittë,
latë Muhammet-Alinë
për Mavije faqezinë,
latë dhe Imam-Hysenë,
edhe zutë Jezit-qenë.
Ybejdi tha, pa e nxirrni,
tani kryetë t’ i mirni.
Myslimi tha nga Meqeja
në ka, a nga Medineja
nonjë këtu, le të dalë,
se dot’ i them dy tri fjalë
Ymer i Sadit i vate,
dyke thënë, ç’ fjalë pate?
I tha: kam pakëzë hua
këtu, që m’ i thanë mua,
shitni kalën e i lani,
nënë barrë mos më mbani,
Imam Hysenit t’ i shkruash,
më tha Myslimi, t’ i thuash,
të mos dalë nga Meqeja,
se s’ paska besë Qofeja.
Kështu tha Myslim’ i-mjerë,
dhe psherëtiti një herë,
më nukë kish fuqi trimi
gjaku i vij si burimi!
syn e kish të-vagëlluar,
dhe trupnë të-dobëtuar!
me një ushtëri të-tërë
i-vetëm luftë kish bërë,
Ybejdi po e dëgjonte,
edhe në syt e shikonte,
Myslimi mbaroj të flasë,
ajy tha, kush dota vrasë?
armikëtë gjith i thanë,
ky q’ i vrau dije t’ anë,
e kishte vrarë Beqirë,
pa rrëfyenë të birë.
Ky Myslimn e gjor e mori,
nga rrëmeti jasht e nxorri,
pasdaj ju mat me një herë,
kokën i kish për të prerë
po kur i çfaqet një hije,
kordha nga dora i bije,
pa iku, se u tmerrua,
tha popo ç’ më gjeti mua.
Pasdaj dhe të-tjerë vanë,
po atë hijen e panë,
dhe u trempn e u tmerruan,
papo e lanë dhe shkuan.
Ybejdi të gjith i shau,
u tha, nga frika u ngau.
Pa të gjithë bashk i vanë,
me vrap i ranë dh’ e vranë.
Myslim, o lule sa hoqe,
për një të-drejt’ u përpoqe!
le fëmijën e shtëpinë,
zure dhen’ e Perëndinë!
O shokë! qani Myslimnë,
qani, qani me lot trimnë!
se më s’ pjell mëm e-mjerë
atë trim tjatërë herë.
Ybejdi po më s’ mënojti,
në Sham kryet i dërgojti,
të rrëfente trimërinë,
të gëzonte faqezinë!
Pasdaj të dy djemtë donte,
gjithë botën e shtrëngonte,
Sheriu u ngrit pa gdhirë,
dhe i nisi me të birë,
i tha, sonte pej Qofeje
tregëtarë pej Meqeje,
dalën për udhë po shih-i,
folë me ta mir e njih-i,
pa u ep djemtë t’ i shpijen,
dhe kart andej të na bijen.
Kshu tha, pa derdhi florinjtë,
djemet u mbushi peqinjtë,
edhe vet’ u mallëngjye,
e zëmëra j’ u xbërthye.
Djali s’ i gjet tregëtarët,
se ikënë si kusarët,
pa i kërkoj e s’ i gjeti,
kishin ikur nga qyteti.
Më të hapur ish dhe dita,
po vinte nga zoti drita.
Ajy djali i mësojti,
pas atyre i dërgojti,
djemt’ ata po i kërkonin,
dhe sa muntninë nxitonin.
Po armikëtë i zunë,
Ybejdullllahut j’ a shpunë,
pa u lidhi këmb’ e-duar,
të dy i mbylli në quar.
Qaninë foshnjat’ e mjera
n’ atë burg, q’ ish si skëterra.
Hapës-mbanjës ish me besë,
e mori ndë sy të vdesë;
tha me mënt më të rronj s’ dua
dhe derësë j’ u lëshua;
kshu u mejtua Meshquri,
se ishte shpirt-mirë burri.
Në mest të natës i mori,
jashtë qytetit i nxorri,
pa me ta bashkë qëndrojti,
për ç’ do punë i mësojti,
u tha akëku të vini,
e kaqë kohë të rrini,
akëcilënë të gjeni,
e punënë t’ u rrëfeni,
se ajy njeri ësht imi,
vëlla me bes është trimi.
Kshu tha, dh’ u mejtua cazë,
pa nxjerr u ep një unazë,
dhe u thotë po t’ a shohë,
këtë, ajy dot’ a njohë.
Kur shpëton nga kuvlija
ç’ ndjen zogu në shpirt të-tija?
në zëmërët të-gëzuar
ndjen lirin e dëshëruar:
Ashtu dhe djemthit e mjerë
u gëzuan këtë herë,
muarrë udhën’ e shkuan,
nga mundimetë shpëtuan,
si ëngjëllitë nxitonin,
nëpër erë fluturonin,
leshrat i kishin pej ari,
vështimn’ e tyre pej zjari,
me frikë shumë nxitonin,
kishin shpresë të shpëtonin,
në vërsët të foshnjërisë
i zu breng’ i djallëzisë,
n’ atë të-bukurë ballë
ç’ u kish shkruar Zoti vallë.
Ybejdi këto i mësojti,
se djalli ja kallëzojti,
Meshqur e-gjorë e vranë,
dhe njerës shumë përndanë,
gjithë udhëtë i zunë
e bënë të-madhe punë.
Ëngjëlli u paska thënë,
që udhëtë janë zënë,
Ibrahimi me Myhtarë
u kthyen dyke qarë.
Dielli ishte përmbysur,
dita ishte më të ngrysur.
Vëndi ish i-tër’ i-qetë,
hëna ishte pesë-mbë-dhjetë,
papo epte shumë dritë,
edhe nata ish si ditë.
Ata të dyth po nxitonin,
dhe ktheheshin e vështonin.
Lisi, pema, shkarpa, druri,
fleta, dega, maja, guri,
përroj, rëkeja, moçali,
fushatë, gjethetë, mali,
të gjitha i frikësonin,
u vij si kur i vështonin,
zëmër’ e-bardhëz’ ndrihte,
njëri tjatrinë shihte,
gjith’ u dukeshin gogolë
po me gojë nuk’ u folë,
i pandeninë armikë,
papo u vij shumë frikë,
djersë të-ftohta u binin,
nukë dijnë nga vinin!
një fletë të përpërinte
gjaku foshnjevet u ngrinte!
të-gjorëthitë sa ndezë!
pa kur zoti dha mëngjezë.
Të dy djemthit u qetuan,
ndëjnë pak e u qetuan,
dhe me zëmërë të-qetë
thoshinë, Zot i-vërtetë!
nga mëngjezi u gëzuan
se po nga frika shpëtuan,
nata ka të rëndë hije,
në të madhe frikë bije;
kur vjen e-shkretëza natë,
drurëtë duken lugatë!
gjithë të-vdekurit ngrihen,
e prapa gurëvet pshihen!
Herë qajnë, herë qeshin.
Herë llërëtë përveshin!
këto i bën frik’ e shkretë,
pa s’ ësht’ as një e-vërtetë.
Të dy djemthitë u ç’ lodhë,
dhe mëndjenë pak e mblodhë!
të-varfëritë ç’ i gjeti!
erdhë prapë te qyteti!
Në kopshë hyn’ u pshenë,
dhe qent’ i pan e s’ u lehnë!
se qeni është m’ i mirë
nga njeriu pa mëshirë.
Kur një plakë shërbëtore
erth e i mori pej dore,
dhe tek e zonja i shpuri,
brënda në një dhom i vuri.
Vate zonja dhe i biri,
dhe shërbëtori i-miri,
të dy ëngjëllit’ i panë,
dhe uj’ e bukëz u dhanë.
Qau e zonj e shtëpisë
për brengët të foshnjërisë.
Mbrëmanet i-shoqi erdhi,
helminë nga goja derdhi!
tha, na u shua qyteti,
njeri nga trimatë s’ mbeti,
atë të-madhë e vranë,
po s’ di djemt e tij ku vanë!
brengë të-madhe na prunë,
nuk’ e di dot a i zunë:
pa e-zeza dot’ i presë!
Kshu tha Harith’ i pabesë!
Fëmijën e kish të-mirë,
e vet’ ishte shpirt-shëllirë,
qysh ish mbledhur Perëndija
më një vënt dhe djallëzija!
Të keqe ëndëerë panë,
djemt’ e varfërë pa qanë;
i-paudhi i dëgjojti,
dhe punën e kupëtojti!
U ngrit me nat’ i mori,
m’ anët të lumit i nxorri,
qiti kordhënë t’ i priste!
edhe ish gati t’ i vriste,
po djali me shërbëtorë
erdhë pas ata të-gjorë,
dhe e-shoqja duke qarë
për Ibrahimn’ e Myhtarë,
edh’ e zun’ e nuk’ e linin,
duartë mi djemt i vinin.
Ajy djall u zemërua,
edhe aq’ u keqësua,
sa, si pa që s’ hiqnin dorë,
pret djalën e shërbëtorë!
dhe gruanë e plagosi,
punën’ e atyr’ e sosi!
pa djemet kokën u preu
djallë nuk’ e piu dheu!
Trupat i hodhi në lumë,
oh! e keq’ e-madhe shumë!
popo! ç’ bëri faqe-ziu!
s’ ishte punë pej njeriu!
kokëtë Ybejdullllahut
ja pruri si zoqt e gjahut!
Ybejdi u zëmërua,
i tha, pa pyetur mua,
pse e bëre këtë punë?
të till’ emrë s’ dhashë unë,
pse i vrave? pa më thua?
djemt unë nga ti i dua.
Mereni, tha mos e lini
nxireni jasht edh’ e vrini!
Njerëzit me vrap e zunë,
tek kish vrar ata e shpunë.
Kur panë dhe dy të-tjerë
atje të vrar’ e të-nderë,
pan dhe gruanë vrarë,
mësuanë ç’ gjë kish ngjarë,
pa shumë u zemëruan
e nëmnë dh’ e mallëkuan,
pasandaj të-gjith i ranë,
atje tek kish vrar e vranë!
Hiqu, djall nga njerëzija
më të shoftë Perëndija!
Djall është njeriu vetë,
kur nuk është i vërtetë,
të tëra ç’ jan an e mb’ anë,
te njeriu gjithë janë!
Zot i math me mirësitë,
dhe djalli me djallëzitë.

(Vazhdo leximin: pjesa 9)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 7)

    VII

Mavijeja mbret ish bërë,
e njerëzitë të tërë
i pabesi i mundonte,
dhe njeri nukë peshonte,
shumë punë shtoj e nxorri,
botënë më qaf e mori,
me një tërkuzë të-shkretë
njerin’ e lidhi për jetë!
S’ qenë mjaft këto që bëri
Mavije zëmërë-gdhëri,
po shtërngoj dhe njerëzinë,
parësin e pleqësinë,
që të njohënë të-birë,
atë Jezitn’ e fështirë!
për mbret pas vdekjes së tija!
popo! mjerë njerëzija!
Atë njeri, që s’ e donte,
nuk e lij, po e helmonte!
ngrysej i gjori e s’ gëdhihej,
dh’ emëri më nuk’ i ndihej!
veç farës’ së Mavijesë
tjatrë të mos ketë pjesë,
ata në front të qëndrojnë,
për jetë të mbretërojnë!
gjithë botës i ra pika
njeri s’ bëri zë nga frika!
ajy, q’ është nënë zgjedhë,
mëndjen nukë mund t’a mbledhë!
kët’ e bëri Mavijeja,
po trazoj dhe Mugireja,
q’ ish njeri shum i-pabesë
dhe ndihmës i Mavijesë,
të dy dhelpëratë dinake
ishinë posi binjake!
Vetëm pesë njerës s’ deshnë,
një fjale s’ i vunë veshnë:
Imam-Hysejni q’ ish burrë,
e s’ vij n’ atë fjalë kurrë,
Abdurrrrahman’ i Beqirit,
që më s’ ish i të pahirit,
Abdullllah-Abaz i gjorë,
që më s’ kishte gjë në dorë,
se ish plakur e ish shuar!
dhe nga syt’ ishte verbuar,
Abdullllahu i Ymerit,
dh’ Abdullllahu i Zyberit.
Mervani më nukë rrinte,
po këta s’ munte t’ i zinte,
erth dhe vetë Mavijeja
në Medine si rrufeja;
ca i qërtoj ca i trembi,
pa qëndroj në mest si gjëmbi
po s’ bënë dot prapë punë
pa e hoqn’ e s’ e këpunë.
Mavijeja ish një kërmë,
q’ u dha botës kaqë dërmë!
vdiq e vate në skëterrë,
e kallë në dhet si derrë;
vate ne djalli shpirt’ i-ndyrë
po mbet një tjatrë myxyrë.
Ç’ do njeri po dotë vdesë!
jet’ e-shkret’ është si vesë
po lum kush është i-mirë
mjer ajy, q’ ësht’ egërsirë.
Mavijeja tej çe nxorri?
nëmënë me vehte mori.
Të paudhëtë u ngritnë,
e vunë në front Jezitnë.
Jeziti s’ ish si i ati,
ish më shum i lik lugati,
fat i-zi o fat’ i-shkretë,
Jezitnë bën mbret në jetë.
Më njan ishte mirësija,
m’ anët tjatrë djallëzija,
më njan ishin urtësitë,
m’ anë tjatrë marrëzitë,
më njan ishte e-vërteta,
më njan e-rremja e-shkreta,
më njan ish Imam-Hyseni
m’ anët tjatrë Jezit qeni;
njër” ish djal i Fatimesë,
tjatri i Mavijesë;
Hysejni kish at’ Alinë,
Jeziti kish faqe-zinë;
njër’ ish mbret i-bir’ i-mbretit,
dhe i nip i-Muhametit;
tjatr’ ish i-bir’ i-Zyfjanit,
i-kushërir’ i-Mervanit,
njër’ ish me Zotn e vërtetë,
tjatri ish djalli vetë.
Drita që ndrin gjithësinë,
e na rrëfen Perëndinë,
ishte Imam i vërtetë,
që la emër për jetë.
Për atë Zot s’ ka lëvdatë
kjo fjal është shum e gjatë;
mirësi e ati s’ thuhet,
është e-lart shum e s’ shkruhet,
gjer atje ne nukë vemi,
pak është sado të themi.
Jeziti fronë e zuri,
në ligësit dorë vuri,
ndenj në front të gjakëtuar,
në një vënt të mallëkuar,
njerëzis i vuri frenë,
e shkoj shumë Mavijenë,
të ligat ajy i zuri,
e ky gjer në funt i shpuri.
Imam-Hysejnë kujtonte
nat’ e dit’ e shkumbëzonte.
Në Medine nga Jeziti
ish dërguarë Veliti,
Jeziti ati i shkrojti,
e një kartë i dërgojti,
i thotë: Zoti im atë,
që përpiqej dit’ e natë
e ish njeri i uruar
pa dhe vdiq i-shenjtëruar,
me urdhërit të tij vetë
më ka lënë mbret në jetë,
kush s’ më bënetë rrop mua
t’ a vras se më nuk e dua.
Ja dha Mervanit Veliti
kartën qi dërgoj Jeziti,
Velitit Mervan’ i thotë,
tani kohë mos hump kotë,
po vra më parë Hysenë,
në do të shpëtosh vehtenë!
Hysenë! tha, veç atija
kam frikë nga Perëndija,
ësht’ i nip i Muhametit,
s’ bënet ësht urdhër’ i mbretit.
Mervani i thotë vraje,
punënë që sot ti ndaje!
Kështu tha Mervan i-ndyrë,
q’ ishte e madhe myxyrë!
Pa e thir Imam-Hysenë
Veliti me Mervan-qenë,
me gojë këto ja thanë,
edhe kartënë ja dhanë.
Imam’ i thotë Velitit
nuk i bënem rop Jezitit;
thotë vetëm këtë fjalë,
edhe ngrihetë të dalë.
Mervani thotë t’ a vrasim,
Veliti tha, nuk e ngasim,
se na nëmin njerëzija,
na vret edhe Perëndija.
Pa Imami me të dalë,
i dërgoj Veliti fjalë,
i tha: me vrap këtej ikë,
se është e madhe frikë
Mervani s’ të le të-gjallë,
ti e njeh fort mirë djallë.
Imami u ngrit e iku,
se nuk e linte armiku,
iku me gjithë fëmijë,
opopo, brëngë me mijë,
la qytetin e Medinesë,
j’ u lëshua Meqesë,
po ashtu ish dhe Meqeja,
e kish shkelur Mavijeja.
Në Qofe kjo u dëgjua,
pa bota gjith u gëzua,
të tërë vrap u mblodhë
katr’ a pesë njerës xgjodhë,
j’ a dërgojn Imamit t’ ënë,
me kartëra duke thënë:
Neve qemë të-pabesë,
po sot të kërkojmë ndjesë
se e pamë Mavijenë
dhe njerëzit’ e tij ç’ qenë,
hoqmë shumë të-këqija
nga ligësit e atija,
pa jemi të-dëshëruar,
të djegur të përvëluar;
Jezitnë neve s’ e njohim,
se po punërat i shohim,
sonte jemi zëmrë-larë,
dhe ty të kemi të-parë,
dota prishim gjaknë t’ ënë
dota prishim edhe gjënë,
se neve s’ jemi të-huaj,
jemi të shtëpisë s’ suaj,
ne armëtë do t’ i marim
e të liqtë dot’ i therim;
po jakë sa munt më parë,
të mos e ftohimë zjarrë.
Këto fjalë dhe të tjera
fluturake posi era
Imamit ata i shkruan,
e në Qofe e kërkuan.
Miqtë Imamit i thanë,
edhe nër këmbë i ranë,
të mos dilte nga Meqeja,
si dolli nga Medineja,
s’ e njerëzit e Qofesë
nukë mbajnë fjal e besë;
po ata prap i dërgonin
kart’ e njerës edh’ e ftonin.
Nis të kushërinë Myzlimnë,
e dërgoj në Qofe trimnë,
i bir’ i Ykajlit ishte,
e shokët të-rrall i kishte,
i-tha të vij e të shohë,
të-vërtetënë t’ a njohë;
Myslimi në Qofe vate,
dhe u fut brënda ndaj nate;
Vanë bashkë me Myslimnë
Myhtari me Ibrahimnë,
ishin të dy djemt e tija,
që u ndanë nga fëmija,
Ibrahimi ish vjetsh tetë,
Myhtari nëntë, a dhjetë.
Ajy Imam i-vërtetë,
që nukë kish shok në jetë
nukë vetëm nga Qofeja,
nga Basra, nga Medineja,
po dhe nga vënde të tjerë
mirte kartra nga herë,
gjithë për të-par e donin,
edhe me drit e kërkonin.
Myslimnë atje e pritnë,
miqësin e përsëritnë
edhe fort shum u gëzuan,
të gjithë miq ju treguan,
njëzet mijë kordhëtarë
Imamn e njohnë të parë.
Myslimi punë mbarojti,
Imam-Hysejnit i shkrojti:
të vinç sa të munç më parë,
se puna po vete mbarë;
Jezitnë nuk e durojnë,
gjithë ç’ janë të kërkojnë;
po ngreu çpejt edhe jakë,
mos mëno as shum as pakë.
Kshu i shkroj Myslim i gjorë
gjithë miqtë vunë dorë;
pa i shkroj dhe parësija:
Në je ti e Perëndija!
të na dëgjosh këtë herë,
në rrobëri mos na lerë.
Këta gjithë bënë benë,
që të vdesim me Hysenë.
Imami punën e dinte
po gjetkë s’ kish ku të vinte
se dhe në Meqe s’ e linin,
armikëtë pas i vinin!
duhej të linte Meqenë,
të vij e të zij Qofenë;
ndonëse miqt e tij s’ donin
ta mbanin aty kërkonin.
Në Basrë dërgoj Selmanë,
të mblithte sa miq që janë,
dhe gjetkë dërgoj të-tjerë,
miqtë nga janë t’ i bjerë.
Pa pastaj u ngrit e dolli,
parësija e përsolli,
me gjithë fëmijë iku,
të mos ja zinte armiku!
Fëmijënë s’ doj t’ i shpinte,
po nukë kish ku ti linte!
se armikëtë j’ a ngrinin,
n’ atë Shamt të-zi j’ a shpinin!
Në Qofe kishte dërguar
mbretëri e mallëkuar
të parë Numan-Beshirë,
q’ ishte një plak i pështirë.
Ngrihetë djalli pa ndjesë
q’ ësht i lik e i-pabesë,
mer një fytyrë të-ndyrë,
bëhetë posi myxyrë,
pa vete e pjek Numanë,
duke hequrë më njanë
a e di ç’ bëhet’ i thotë,
a po rri pa pun’ e kotë?
Këtu njerëzi e tërë,
me Hysejnë janë bërë,
punënë më udh’ e vunë,
së pari Myslimnë prunë,
tani dhe Hysejnë presin,
bënë be gjithë të vdesin.
Numani mbleth njerëzinë,
dhe ata të-gjithë vinë,
u thotë: dëgjonj një fjalë,
e s’ e di si dot’ u dalë;
një punë të-ndryshme zutë,
Myslimnë këtu e prutë,
dhe Hysejnë po e prisni,
brënda në qytet t’ a kllisni!
Mos-ni, se nuk u del mirë
se Jeziti s’ ka mëshirë,
e ka zëmrënë të gurtë
edhe shpirtinë të-murtë
mjerë! mjer’ ajy i gjorë!
që t’ i bjer ati në dorë!
ësht i keq edh’ egërsirë
s’ ka vetëdijë të-mirë
të dëgjonjë për Hysenë,
e përmbys gjithë Qofenë!
edhe foshnjëzat e mjera
dot’ i thernjë posi shqera.
Kshu tha, ata u përndanë,
e lanë vetëm Numanë,
q’ ish një plak i përzhëlitur
si kalliz’ i kahënitur.
Po njerëzit e pabesë,
këlyshët e Mavijesë,
Jezitit i kishin shkruar,
punën ja kishin treguar.
U zemërua Jeziti,
botënë më këmb e ngriti.
Të-parë Jeziti thonë
në punëra kish Serhonë,
që ishte një i Krishterë
me zëmrë të zezë sterë,
të dy bashk ata u mblodhë,
e Ybejdullllanë xgjodhë,
q’ ishte i bir i Zijadit,
nip i Mavije-lugatit,
se Zijadi kishte vdekur,
ky në vënt të tij kish mbetur,
në Basr’ e kishin dërguar
njerinë e mallëkuar,
pa këti me vrap i shkruan,
e njeri çpejt i dërguan;
një tjatrë atje të lerë,
dhe mjaft ushtëri të ngrerë,
edhe Qofenë të zërë,
e të shohë ç’ është bërë.
Ybejdi Selman e zuri
me shokëtë zëmrë guri,
vrau ata dhe Selmanë,
pa la aty të vëllanë,
dhe ju lëshua Qofesë
me mijë katër a pesë.
Si rrufeja me vrap vate,
dhe hyri brënda ndaj nate,
pa, për të mos kupëtuar
me napë ishte mbuluar!
njerëzitë, që e shinin,
nukë muntninë t’ a njihnin,
i gënjeu gjithë qeni
e pandehnë q’ ish Hyseni!
pa të gjithë u gëzuan,
e zëmërat u zgjeruan!
po pasdaj të gjith e njohnë,
së rish zëmërat u ftonë.
Hyri në Qofet të-shkretë
Ybejdi me shumë vetë;
më nesëret pleqësinë
mbleth e gjithë njerëzinë,
ca gënjeu, ca lëvdojti,
ca shau e ca qërtojti,
gjithë kërkon t’ i gënjenjë,
e Myslimnë rreh të gjenjë!
Myslimi ish te Haniu,
q’ e kish pasur mik Aliu;
atje edhe djemtë venë,
Ybejdullllahu rreh dhenë!
kishte një rop zemrë-kllirë,
ajy gjen një plak të-mirë,
dhe i thotë me të qetë
O ti! njeri i vërtetë!
që besove Perëndinë,
edhe Muhamet-Alinë,
a mos ke parë Myslimnë?
q’ e kam t’ afërë e t’ imnë,
nga Hysejni diç i bije,
dhe dua tani t’ ja shpie!
pa shih, i tha, se ç’ i solla,
dhe i rrëfen ca të holla!
e rrejti me të pabesë
plaknë qen i Mavijesë,
dhe plaku, q’ ishte gënjyer,
Myslimnë ja pat rrëfyer!
vete atje dhe ja shpije,
edhe në këmbë i bije!
Myfeddal quhej ky djalë,
që bën gjithë këto fjalë!
Këta këtu i gënjeu,
dhe Ybejdit i rrëfeu.
Zot i math e i-vërtetë
ajy ishte djalli vetë!
Pa ja rrethojnë shtëpinë
edh’ e marrënë Haninë,
te Ybejdi e këllasin,
s’ e lenë gjall po e vrasin.
Myslimi dyke mësuar
dhe djemtë duke dërguar
te Sherihu, q’ ishte burrë,
e syri s’ i trembej kurrë,
miqet u dërgojti fjalë,
kush është trim letë dalë,
njëzet mijë kordhëtarë
q’ i dhanë fjalë më parë,
me Myslimnë u lëshuan,
Ybejdinë e rrethuan;
u ndes me nxit luft’ e-shkretë,
dhe u vranë shumë vetë,
Myslimi kordhën’ e zhveshi
dhe u hoth posi rrebeshi,
armikëtë duke prerë,
e të vrarë duke nderë
e bëri gjaknë kënetë,
duke vrarë mijë tetë!
Ybejti gënjeshtrë gjeti
si e pa qu munt rrëmeti,
me gënjeshtrët të-gatuar
nis Shimrin e mallëkuar,
me të-tjerë të-pabesë
ng’ ata djajt e-Mavijesë,
duallë dhe ulërinë,
thanë opopo! se ç’ vinë!
me mijë vin ushtëtarë
pej Shami po ca më parë
ndahi e zini shtëpitë!
u therrë si bagëtitë!
Pa njerëzi e Qofesë,
që nukë kish shumë besë,
me një herë u përndanë,
Myslimnë vetëm e lanë!
po nata, duke nxituar
me errësirë nër duar,
arrin dhe mbulon Myslimnë
e shpëton ng’ armikët trimnë!
Myslimi rrotull po vinte,
nga të bënte nukë dinte,
pa i dërgoj Perëndija
nja dy e tre miqt e tija,
me ata bashkë i miri
vate te Mehmet Qethiri.
I zot i shtëpis i priti
me gas shum e i gostiti.
Ç’ ësht e mirë miqësija
në të-tilla të këqija!

(Vazhdo leximin: pjesa 8)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 6)

    VI

S’ e munt djalli Perëndinë,
as Mavijeja Alinë,
se s’ mundetë mirësija,
s’ bije poshtë Perëndija.
Nj’ emërë që rron për jetë,
thua ësht i-Zoti vetë.
Aliu zemrën e kishte
trime shum e nuk e prishte,
me fjalë plot ëmbëlsirë
zih t’ i bij në udhë të mirë,
të mblith mëntë njerëzija,
e të ngrihej ligësija.
Po kur Mavijeja fjalë
dërgon dhe kart’ e të-falë,
vëndin i thotë t’ a ndajmë
kështu zihjenë t’ a lajmë,
un’ Egjyptën e Syrinë,
ti Persin e Arabinë,
Aliu nuk i sill besë,
pa s’ ju përgjiq Mavijesë,
se ndryshe thosh, ndryshe bënte,
të vërtetë nuk i gjente.
Më njanë paqe kërkonte,
më anët tjatrë dërgonte,
vëndet një nga një i zinte,
e njeri të gjallë s’ linte,
lufta ishte e pa prerë
e gjaku derdhej për-herë,
njerëzija hoqi shumë,
punët’ ishinë për lumë;
më pasdaj dërgoj Besherë
me shumë shokë të-tjerë,
ven’ e zënë Medinenë,
bënë Ebu-Hyzejrenë,
pa i derdhënë Meqesë,
e bëjnë të Mavijesë.
Aliu nis Harithenë,
e zu prapë Medinenë,
u ngrit Ebu-Hyzejreja
e iku nga Medineja;
dhe Vehapi zu Meqenë,
prapë si ishinë mbenë.
Po bota ish trubulluar,
njerëzija ish tërbuar,
burri burrit po i binte,
e dy gurrë bashkë s’ linte.
Donin t’ a vrisnin Alinë,
dhe Mavije-faqe-zinë,
edhe Amrin e-pabesë,
se njeriu s’ i mbet shpresë.
Pa thonë në Sham vanë,
edhe Mavijes i ranë,
s’ e vranë, po e plagosnë,
nukë vdiq s’ edhe s’ ju sosnë!
edhe n’ Egjyptë vanë,
të vrisnin Amrin thanë,
e atje thonë lathitnë,
s’ e njohn’ e tjatrë goditnë.
Të dy të liqtë shpëtuan,
pa Aliut j’ u lëshuan,
t’ a vrisnin me të pabesë,
mos paçin nga Zoti ndjesë.
Abdurrrrahman’ i Mylxhemit,
i-rrem i bir’ i të rremit,
nga Egjypta ishte thanë,
nga ata, që vran’ Osmanë,
dhe ca thon’ ish nga Iemeni
Abdurrrrahman zemrë qeni;
Thonë ky ish zemëruar
ng’ ajy Zot’ i lartësuar,
se një kordh i preu më parë,
Aliu s’ ja kishte marrë;
i kishte thënë s’ e dua
se kjo nuk është për mua,
kjo të duhetë një ditë,
që të mbaronç porositë.
Ca një grua kanë thënë,
q’ ish e bukurë si hënë,
Abdurrrrahmani e donte,
po ajo paj i kërkonte
gjakn e Aliut taninë
shih si e shit bukurinë,
as po kshu edhe Shënjt-Janë
armikët e tij e vranë.
Po këto mëngjan të-rreme
janë gjith e thash e theme,
ishte gjisht’ i Mavijesë,
pun’ e dhelprës së pa-besë.
Aliu vetëm shëndinte,
madhërit ajy s’ i dinte,
nukë mbante shërbëtorë,
po shkonte me shkop në dorë,
të varfërit i donte,
keq t’ i bënin nukë mpshonte,
dhe pleqet u bënte nderë,
u vij në shtëpi nga herë,
dhe foshnjët’ i përkëdhelte,
zëmërënë u’ a çelte.
Nata s’ ishte shum e-gjatë,
Zoti yn u ngrit me natë,
vate t’ i falej për jetë
ati Zotit të-vërtetë.
Shpirti edhe mëndj’ e tija
ishinë te Perëndija.
Abdurrrrahmani së-qeti
erdhi, tek falej, e gjeti,
së prapi me të pabesë
hoqi kordhënë t’ a presë
qen i-qetë posi hije
shtij e në kokët i bije,
pas asaj rrojti dy ditë,
pa ufut drita në dritë.
Në Nexhet shokët e shpunë,
opopo, e madhe punë.
Miqtë Alinë e qanë,
të-parë vunë Hasanë.
Ka vdekur pandeni vallë,
ajy për jet’ ësht’ i-gjallë
se s’ vdes kurrë urtësija,
nukë humbet Perëndija.
Ajy dhe sot ësht’ i-gjallë
për atë, që i ka mallë,
Miqtë vun’ Imam-Hasanë
që ngjan së gjithash më t’ anë;
kishte gjithë urtësinë,
dhe mëndjen e diturinë,
mirësitë si i-ati
dhe Imam-Hasan’ i pati.
Mavijeja u harbua
thosh: s’ ma del dot njeri mua,
mblodhi gjithë mizërinë,
të rrëmbente Arabinë.
Miqt e Aliut s’ u kthyen,
shpirtin e tyre s’ e lyen;
si dhe Abdullllah-Abazi
miqësin e tij s’ e xbrazi,
q’ e kish kushëri të-parë
nga një vatrë ishin ndarë
pa s’ u bë me Mavijenë,
nuk’ e peshoj fare qenë.
Zijasi ish me Alinë,
e urdhëronte Persinë,
i këllasën djallëzitë,
i apënë gjë e mitë,
e gënjejn edh e rrëmbejnë
e me vehte e këthejnë,
pa ngjizin shumë të rreme,
të prapëta thash e theme,
edhe më-së-fundi thanë,
q’ e kish at Ebu-Syfjanë,
ish vëllaj i-Mavijesë
nga një mëmë pa martesë,
ngordhi kau, i la viçnë
e bëri vëlla dobiçnë,
pa e mori të vëllanë,
e mbante gjithënjë pranë.
Të-parëtë duke ndarë
tutj’ e tëhu si kusarë,
gjithë botënë e rropnë,
dhe me gjë nuk u ngopnë.
Dyzet mijë kordhëtarë
Imam-Hasani ka marë,
i derdhetë Mavijesë
me ushtërit të Qofesë;
po ata të mallëkuar
s’ kishin zemrë të qëruar,
pa gjithënjë e gënjenin,
edhe fjalën e këthenin,
kishte vdekur mirësija
ishte ngjallur djallëzija.
Shumë herë helm i hodhë,
shumë her e rropn e vodhë,
në luftë vetëm e lanë,
dhe së-pshetazi i ranë.
Ajy fort mir i njihte,
po bënte sikur si shihte,
pa dhe helmi s’ e helmonte,
edhe shigjeta s’ e shponte.
Qysh ra poshtë mirësija,
edhe humbi njerëzija,
u bë bota e-pabesë
nga punët e Mavijesë.
I dhanë breng’ e munduan,
zëmrënë ja përvëluan.
S’ ka hequr njeri në jetë,
sa hoq Imam i-vërtetë,
nga do vat’ e tekdo iku,
gjet një brengë nga armiku.
Hazezhi, një i pabesë
nga ushtëri e Qofesë,
s’ pat nga Perëndija frikë,
i ra sa mundi me thikë
në kofshët Imam-Hasanit,
edhe hipi majë manit.
Hasani tha: mos e ngisni,
lereni e mos e vrisni,
po shokët e tij e vranë,
nuk’ e dëgjuan Hasanë;
ng’ ajo plagë sa u shrua,
zemëra ju përvëlua.
Nga njerëzit’ e pabesë
më s’ i kishte mbetur shpresë,
dy-zet herë helm’ i dhanë,
e me të-pabes i ranë,
dhe nër miqt’ e tij kur vinte,
armiku pa dëm s’ e linte.
E shih se ditë-me-ditë
po shtoheshin djallëzitë,
pa i mblodhi njerëzinë
edhe nisi ligjërinë:
un u tha madhëri s’ dua,
nuk’ është punë për mua,
dua shumë urtësinë
s’ ma ka kënda marrëzinë;
lufta, gjaku s’ më pëlqejnë
dhe njerëzit që më rrejnë;
u shoh q’ u bëtë të marrë,
s’ jini si qetë më parrë;
për ju dua të përpiqem,
në zjart të hynj e të digjem
t’ u shpëtonj nga ligësitë,
dhe t’ u nxjerr të shini dritë
se jini në errësirë,
punënë s’ e kini mirë.
Po ju s’ dashki Muhamenë,
qënki me Mavijenë,
un u dita miqtë t’ anë,
ju besuaki Syfjanë.
Nuk e dashki lirinë,
kërkuaki ligësinë,
s’ u pëlqejnë mirësitë,
andaj xgjothtë marrëzitë.
Unë dua t’ u bënj mirë
si im atë me mëshirë,
juve njëdizaj t’ im atë
me të pabes ma vratë,
doni me vrarë dhe mua,
e përse? ç’ u paskan hua?
juve dashki Mavijenë,
t’ u vërë në gojë frenë,
në të këqija t’ u hedhë
e t’ u mbanjë nënë xgjedhjë
edhe tu ketë në dorë
si rop e si shërbëtorë!
gjithë komp i Arabisë,
q’ i vate pas djallëzisë,
mallëkim pastë për jetë
nga ay zotth i vërtetë!
Më vjen keq për ju të-gjorë,
po pas këtaj hoqa dorë.
Unë u shoh për të huaj,
po shini punën t’ uaj,
se të-mirën s’ e pëlqeni,
me të-ligët e çkëmbeni,
pa më qafë mos më bini,
se mua shok më s’ më kini.
U ftohç nga njerëzija,
u porçe te Perëndija,
e lashë dhe parësinë,
edhe plakn edhe shtëpinë,
se po kaqe të këqija,
s’ i duron as Perëndija.
Dot’ i lutem’ Perëndisë
t’ u ap udhën e lirisë,
e t’ u heqë djallëzitë,
t’ u sjellë mëndje dhe dritë.
Zot’ i math e i vërtetë,
pa dashur njeriu vetë,
nukë ja ep djallëzitë,
sindëkur dhe mirësitë.
Pas këtaj si bëfshi gjeçi,
un’ ikënj! ju mirë mbeçi!
Kshu tha dhe u mallëngjye,
edhe fytyra j’ u kthye.
Mer udhën e Medinesë,
e le vëndin’ e pabesë.
Shkoj në Medine Hasani,
po atje ishte Mervani!
në këmbët të Mavijesë!
dhe i-par i Medinesë!
Mervani këllet një plakë,
q’ i kish sytë të kuq flakë,
atë plakë, si na thonë,
e quanin Ansonë;
po ajo gënjen Esmanë,
ta helmonjë Imam-Hasanë!
E shoq’ e Imam-Hasanit
me arratit të Mervanit
u bë grua e-pabesë!
popo! pun e Mavijesë!
Shum i falë gjë e mitë,
pa e prunë më atë ditë
Esmasë helmin’ i prunë,
dh’ e vunë në këtë punë!
O popo! e shkreta mitë
qysh i dha kshu arratitë!
O Esma! moj e-pabesë!
ti të birt të Fatimesë
i dhe helmin e helmove!
shtëpizënë e shkretove!
s’ pate frikë Perëndije!
edhe turp prej njerëzije!
mënt-shkurtër e leshra-gjatë
turpërove gjithë gratë,
s’ atë vjehre pse s’ ingjave!
që u dha nder gjithë grave.
Shumë her i kishin dhënë
helminë, po s’ e kish zënë,
e shoqeja shum’ i shturi
këtë her’ edh’ e sëmuri!
Imami yn atë ditë
nga goja nxori mëlçitë,
ishte shtriturë si shtyllë,
dhe verdhurë e bërë dyllë!
Imam-Hysejni i vate,
pa i tha: vëlla! ç’ pate?
e pa shtritur e të verdhë
lottë si breshri j’ u derdhë.
Fëmijënë e thërriti,
edhe ndënj i porositi,
si të sillenë në jetë,
qysh të jenë të vërtetë.
Më pasdaj pakëz e lanë
Me Hysen’ Imam-Hasanë,
Imam Hyseni më s’ dolli
pa gjithë brënda i solli,
qani, u tha, shokë! qani!
se na la Imam-Hasani!
qau me lot të vëllanë,
edhe gjithë ç’ qenë qanë!
Motërat e gjithë gratë,
dhe plakat edhe të-ratë
me mallëngjim shumë qanë
qanë për Imam-Hasanë!
Edhe ju syt e mij qani!
e ju! o shokë! zi mbani!
qaj, pa qaj, o zëmra ime,
se më s’ më mbenë durime!
me ner të math shum’ e shpunë,
në Beki Iman’ e vunë.
Deshnë t’ a vininë pranë
Muhametit, po s’ i lanë,
kishte duk fjal’ e Mervanit,
edh’ e të birt të Syfjanit!
Ata që donin Alinë
e besonin Perëndinë,
kishin gjithënjë dëshirë
për njerëzi, për të mirë;
pa gjithë miqt e Hasanit
nuk i ngjaninë Mervanit,
s’ i ngjanin as Mavijesë,
e të-tjerët të pabesë.
Vëndin e të parit t’ ënë
Aliu e kishte zënë,
pa Aliu la Hasanë,
edhe ajy të vëllanë;
atë vënt njeri s’ e zinte,
tjatrë nukë munt të rrinte;
Mavijeja u çpengua,
nga këto pun u gëzua.
Tani as gjakn e Osmanit,
as plagënë e Mervanit,
Mavijeja s’ i kërkonte,
as ngoje t’ i zinte donte.
Rrëmbeu dhe Arabinë,
edhe Jemen e Persinë,
dhe më i shtoj ligësitë,
të rremet’ e djallëzitë;
e pat prishur parësinë,
ngrehu në Sham Mbretërinë
s’ mbetej një nga të-këqijat,
të-tëra ishin të-tijat;
botënë po e mundonte,
njerëzinë e helmonte,
njerëzit e tij e miqtë
ishinë gjithë të liqtë.
Syfjanasitë i prunë
të-tërë në pun’ i vunë;
gjithë ç’ ishinë të parë,
qenë rrokës e kusarë;
miqt e Aliut ku qenë,
ikën e muarrë dhenë!
se Mavijeja i zinte,
e të gjallë nuk i linte!
i mundont’ e i helmonte
shtëpinë u a shkretonte!
Mi gjithë këto kuxonin,
Alinë e mallëkonin!
nëmnin fëmijën e tija!
shumë duroj Perëndija!
papo duk e shar Alinë!
shpërnderonin Perëndinë
t’ u bëfsha Zot i vërtetë
si s’ e prishe këtë jetë!
Më pasdaj për me mos dalë
në shesht nonj e-pshehtë fjalë,
e muarrë dhe Esmanë
Syfjanasit edh’ e vranë!
lanë foshnjatë pa mëmë,
e bënë mëngjezë mbrëmë
ditënë e bënë natë,
i lanë pa mëm e atë.
Mundi dritën errësira!
mbet e liga vdiq e mira
e vërteta u mbulua
gënjeshtra u lulëzua!
Mavijeja dit’ e natë
në të lig e në mëkatë,
ish njeri i shëmëtuar,
edhe shum i sgurdulluar,
hante sa hanë tre kuaj,
e sa hanë pesë buaj!
edhe një fjalë kur fliste,
njerinë sikur e vriste
s’ kish me vethe një të-mirë
pa ishte shum i-pështirë,
ligësitë shum i donte,
një ditë pa dëm s’ e shkonte;
s’ kish në zemërë mëshirë,
dhe mëndjen e kish këllirë;
njerëzit e tij i ngjanin,
njerinë me dhëmbë e hanin.
Si Mervani e të-tjerë,
mjerë njerëzi e-mjerë
ish i-lik e ish i-ndyrë
ish shum e madhe myxyrë.
Miqt e Aliut që mbenë,
të gjith i zun e i prenë,
i kërkuan më ç’ do anë,
e me të pabes i vranë!
Pa pru Hyxrin e Adiut,
q’ ish një nga miqt e Aliut,
me shumë shokë të tjerë,
të tërë burra të ndjerë,
u tregoj së pari varrë,
q’ e kish hapurë më parë,
Mavijeja vet u thotë:
tani mos mundohi kotë,
po në doni të shpëtoni,
Alinë t’ a mallëkoni!
Hyxri erth u zëmërua,
pa i tha: ç’ fjalë thua:
nuk e mallëkonj Alinë,
s’ e shpërnderonj Perëndinë,
po dotë shanj Mavijenë,
që na shkretoj Mëmëdhenë,
nëmë të ketë për jetë,
nga zot i-math i vërtetë,
dhe nga njerëzi e tërë
me ç’punëra na ka bërë!
për të rrojtur dhe tri ditë,
ne s’ i zemë ligësitë,
më mirë sonte të vdesim,
se me turp të math të mbesim.
Dhe të-tjerëtë kshu thanë
pa i zun e gjith i vranë!
Ng’ ata burratë me besë
gjithëkush deshi të vdesë!
Trimëri shumë rrëfyen,
fjalënë nuk’ e këthyen,
s’ e harruanë Alinë,
as besën as miqësinë,
shpirtinë me gas e dhanë,
fjalën e ligë s’ e thanë,
o ju burrat’ e-vërtetë!
u qofsha falë për jetë!

(Vazhdo leximin: pjesa 7)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 5)

    V

Më nesëret me gdhirë,
u ngrit ajy zot i-mirë,
u fal me Zotn’ e-vërtetë,
dhe hipi e dolli vetë.
Kal i tij kur hingëlliti,
gjithësin e trënditi!
U tremp shumë nga dyldyli
Mavije zëmërë fyli,
se s’ e kish parë më parë
përmbi krye Zylfikarë!
aqe shumë ju tremp syri,
sa brenda në tendët hyri,
dhjetë mirë e rrethuan,
me kordhë në dor’ e ruan,
sillni, tha, kalën të hipënj,
se më s’ ri dot, po dot’ ikinj!
Si ljepuri ishte bërë,
edhe po dridhej i-tërë!
Amri pej krahu e zuri,
e me vrap në vënt e vuri,
i tha: pa qëndro një herë,
Aliu s’ vjen të na bjerë,
Mavijeja u qetua,
Aliu u afërua,
tha: Pa i thoni të dalë,
se dua t’ i them dy fjalë,
ku ësht i bir’ i-Syfjanit?
që kërkon gjakn e Osmanit.
Armikëtë zë s’ i bënë
s’ gjenin fjalë për të thënë.
Del! tha pa del! o Mavije!
se unë më tjetër s’ shtije.
Neve të dy të lëftojmë,
njerëzinë t’ a shpëtojmë,
se s’ na ka faj njerëzija,
a e gjeç nga Perëndija!
Mavijeja vdiq nga frika,
s’ u përgjiq se i ra pika.
Dyldyli u ashpërua,
u ngjeth edhe u harbua,
dy, tri herë shkrefëtiti,
e një herë hingëlliti,
papo me vrap u lëshua,
armiku u tëmërrua!
gjithë shokëtë u derdhë,
bashkë me Alinë erdhë,
edhe hyn’ e u përzjenë,
Aliu doj Mavijenë!
pa Maliqi me Averë
dhe të tjerëtë u therrë!
atë dit e ata natë
mbretëroj lufta me shpatë
sa u bë vëndi kënetë!
thoshnje, bije gjak nga retë!
Më nesëret duke gdhirë,
u ndes prapë lufta mirë!
ushtëri e Mavijesë
më nukë kishinë shpresë,
ikën e muarrë dhenë,
edh’ e lanë Mavijenë.
Pesë-dhjetë mij u vranë
të Mavijesë m’ at’ anë!
dhe këtej njëzet e pesë
mijë ranë miq me besë.
Mavijeja ish qetuar,
rrij si ljepuri mbuluar,
Amrit i thotë, na zunë!
nga të ikim ti dhe unë?
një të-rremë të mejtojmë
mase me atë shpëtojmë!
Amri thirri ushtëtarë!
ne na kanë për të vrarë
po lini shigjet e pallë,
se po na zënë të-gjallë
vini mi ushta Kuranë!
se të shumëtë na lanë!
Ata kuranëtë vunë,
dhe ulërimënë zunë!
se ish ahere kurani,
q’ e pat mbledhurë Osmani.
Këta e panë kuranë,
edhe luftënë e lanë.
Thanë, ky letë ndanjë
edhe të-liknë t’ a shanjë.
Ati ne i prumë besë
zihjen ajy le ta presë!
Aliu tha: O të marrë
pse s’e bëninë më parë?
kët’ e bënë si u muntnë,
edh’ e panë të lik funtnë,
këtu s’ ka gjë të vërtetë,
ësht’ e-rremë kjo e shkretë,
sa gjakëra që u derdhë!
punët gjer këtu sa erdhë
ne me fjalë po kërkonim,
edhe me gjyq të mbaronim,
ata luftënë e zunë,
më këtë shkallë e prunë,
tani gënjeshtërë gjenë,
si e panë, që më s’ mbenë,
i besoni Mavijesë!
ka ajy fe edhe besë,
të-rremen Amri e gjeti,
juve mbi atë po fshteti,
e bënë sa të shpëtojnë,
pa prapë do të lëftojnë,
këta juve u gënjejnë,
e të tilla u rrëfejnë,
po juve mos i besoni,
ngrihi me vrap e lëftoni.
Doni fjalën e vërtetë
njeriu është kuran vetë,
besa është në krahruar,
nuk’ është në kartë shkruar
kshu njeriu i vërtetë
tha, dhe hodhi një shigjetë,
po shokët u zemëruan
dhe gjith’ u ngrin’ e ndaluan.
Pa u tha? qënki të marrë
të-tillë njerës s’ kam parë
mezi punën e mbaruam,
pa me një her e rrëzuam.
Kshtu u tha. Ata thanë,
S’ e godijmë dot kuranë
thirrë dhe Maliq-Eshterrë,
t’ i ler e të mos u bjerë.
Kshu thanë, se djallëzitë
na kallë atë ditë.
A moj djallëzi e shkretë
të shoftë Zot’ i vërtetë
Maliqi dhe po lëftonte,
të-rremetë s’ i dëgjonte.
Këta gjith u zemëruan,
dhe Maliqnë e ndaluan.
Popo tha Maliq-Eshteri,
e më shpëtoj nga dora derri
dota zinja Mavijenë
e t’ a ngorthnja posi qenë.
Maliqi vjen dhe u thotë:
a u turpëruat në botë
si i vram e si na vranë,
pastaj nxuarrë kuranë.
Unë gjall s’ e kisha lënë
ç’ bët’ a mos u qoftë thënë
derthmë gjak edhe lëftuam,
më së fundi gjë s’ fituam
njerëzin e gjor e vramë,
e fajtorëtë i lamë
qysh u mundi dhelpërija
e u humbi marrëzija.
Kshu u tha Maliq-Eshteri
e me lot qau i-mjeri.
Ata tjatrë fjalë s’ thanë,
po s’ e godijmë Kuranë.
Këta tani po u falë,
ta gjejmë punën me fjalë!
Maliqi tha: qënka thënë
s’ qënka në dorët t’ ënë
t’ i bën Zoti s’ më haj malli,
po janë punë prej djalli.
Kshu tha trimi dhe pushojti,
pranë Aliut qëndrojti.
Kshu u mahnit ushtërija,
se i hyri djallëzija,
njeri më nukë dëgjonin,
punënë s’ e kupëtonin,
gënjeshtrës i prunë besë,
dhe Amrit e Mavijesë!
Aliu nis pleqësinë,
t’ a pyesë faqëzinë,
punënë si dot bëjnë,
e ç’ mënyrë do të gjejnë.
Kurani qysh dot’ i ndanjë,
e të-këqijat t’ i lanjë,
dhe fjala ku dotë mbesë?
Kshu i thanë Mavijesë.
Mavijeja tha: Ne jemi
vëllezër’ e nukë kemi
armiqësi në mes t’ ënë,
po kjo punë kshu ish thënë!
Tani dy njerës të vemë
dhe në dorët t’ ua lëmë,
të atyre këtë punë,
papo Amrinë vë unë,
vini dhe ju kë të doni,
po nxitoni, mos mënoni!
Pleqtë u kthyen e vanë,
Aliut këto j’ a thanë.
Ata q’ ishinë të kthyer,
dy të marr e të gënjyer,
me një herë gjithë thanë,
të vëmë Ebu-Musanë!
Aliu tha: ju të-tërë
at’ e dini ç’ na ka bërë.
Po ata me të përdhunë
prap Ebu-Musanë vunë.
Hyri në mest t’ ushtërisë,
marrëzi e djallëzisë
njeri më nukë dëgjonin,
bëninë sindëkur donin
e lidhë fjalën e thanë;
Amri me Ebu-Musanë,
edhe gjithë pleqt e tjerë,
që janë t’ urt’ e të-ndjerë,
pas dhjetë muajsh të mblidhen,
në Xhendel gjithë të hidhen;
ata të dy të gjykojnë,
të-tjerëtë të dëgjojnë;
ata të dy si ta gjejnë
të-tjerëtë t’ a pëlqejnë.
Maliqi me shokët s’ donin,
po të marrëtë s’ dëgjonin.
Aliu tha: kur e thoni,
letë bëhetë si doni,
se unë për ju përpiqem,
mundimitë nuk i hiqem;
po t’ a dini këtë punë
nuk’ e pëlqenj kurrë unë.
Këto bën e kështu thanë,
edhe më pas u ndanë.
Në Qofe erdhi Aliu,
në Sham vate faqe-ziu.
Aliu shokët’ i ndjeu,
edhe grat’ i përdëlleu
që qanin e s’ pushonin,
se të-vrarëtë kujtonin
kush të bir’ e cila t’ anë,
kush të shoqn’ a të vëllanë
njëri mikn a kushërinë,
e sicili do të tinë.
Po ca nga ata, q’ u kthyen,
nga të-marrët q’ u gënjyen,
si erdh’ aty u pendohnë,
fjanë pas kohe e njohnë,
vin’ e Alinë’ e shtërngojnë
dhe duanë të lëftojnë
edhe i thonë të dalë
Aliu tha: dhamë fjalë,
tani nukë bën t’ a kthejmë,
e marrëzi të rrëfejmë,
unë për mirë s’ e pashë,
dhe që ahere u thashë;
e bëtë me të përdhunë,
tani si t’ u a bënj unë!
Kështu u tha Zot’ i mirë,
me mëshir’ e m’ ëmbëlsirë,
se kishte shumë durime,
ish pa nonjë fare sqime
ajo Zemr’ e-bardh e-mirë,
që ishte plot me mëshirë,
nuk’ i qasej ligësisë,
dhelpëris e djallëzisë.
Këta gjithë krye ngrinë!
donin t’ a vrisnin Alinë!
thoshnin: Na la Mavijenë,
të na Mbretëronjë, qenë,
atë qenë e-tërbuar,
njerinë e mallëkuar,
Mavijenë vet e lanë,
dhe më-së-fundi kshu thanë.
Pa këtyre që u ndanë,
bota të dalë u thanë;
se nga udha kishin dalë,
e kishinë marë malë.
Ishte gjisht i Mavijesë,
pa u bënë të pabesë.
Muajtë e shkretë rrodhë,
bota në Zhendel u mblodhë;
Amri me Ebu Musanë
nga gjithë shokët u ndanë,
bashkë më një tendë hynë,
shoku shoknë nga dish mbynë
dhan e muarr e u zunë,
Amri thosh: Të bëhem unë
a t’ ja lemë Mavijesë,
dhe puna këtu të mbesë!
Kët’ Ebu-Musaj s’ e deshi,
po dhelpëra plak e qeshi,
i tha: Të nxjerrim Alinë,
dhe Mavije faqe-zinë,
të mblidhetë pleqësija,
edhe gjithë njerëzija,
kë të duanë të venë,
dhe në parësit t’ a lenë.
Fjala në funt këtu mbeti,
po prite gjithë rremeti.
Del Ebu-Musaj së pari,
se u gënjye i-marri!
Pleqësi! tha, pa dëgjoni!
juve vini kë të-doni.
Kshu tha dhe unazën nxorri,
në dorët tjatër e mori,
edhe tha, duke treguar
unazën që kish nër duar:
Unazënë si e nxorra,
edhe në dorët e mora,
ashtu nxjerr edhe Alinë,
dhe Mavije faqezinë,
juve një të-parë gjeni,
e vini, kë të pëlqeni.
Kështu tha plaku dhe ndejti,
edhe më nukë bëzëjti.
Dolli dhelpra rrjepacake,
shtrig e ligë varfanjake,
Amri, djall i-mallëkuar,
shpirt-lik e sy-xgurdulluar,
si tjatri unazën nxorri,
edhe në dorët e mori.
U thotë me zë të-thatë
unazënë a e patë?
si nxorrë këtë taninë,
ashtu e nxjer dhe Alinë!
Kshu tha, pasdaj prap e vuri
unazën e fjalën zuri,
pa tha: e shihni, o burra!
prap unazën si e vura?
ashtu ve dhe Mavijenë,
u rroft edh’ e paçi mbrenë.
Kshu tha dhe dhelpëra dinake,
skil e ndyrë rrjepacake,
Ebu-Musaj e dëgjojti,
pa e shau dhe e qërtojti:
Qen’ i qenit, i tha ç’ thua,
Mavijenë unë s’ e dua.
U rrëmbyen’ e u zunë,
mjekëratë i këpunë,
posi qent’ u përlëfytnë,
njeri tjatrinë mbytnë,
gjykatëritë u zunë,
edhe s’ mbaruanë punë,
gjith bota u përndanë,
nga kishin ardhur vanë.
U prish gjithë jet e shkretë,
më s’ mbeti gjë e-vërtetë.
Armikët e rinj po shtohen
të ligatë po madhohen,
i vëllaj le të vëllanë,
hidhetë më tjatër anë,
njerëzija egërsirë
bëhet e më s’ sheh të-mirë,
të pak’ ishinë me besë,
dhe ata mbenë pa shpresë.
Të dalëtë u mahninë
donin ta vrisnin Alinë!
po Aliu me të-mirë,
me mëshir e m’ ëmbëlsirë
doj të vinte urtësinë,
e t’ a xbutte njerëzinë,
me të-mirëzë kërkonte,
zemratë t’ i ëmbëlsonte,
e t’ a shtronte Arabinë
duke sjellë mirësinë,
paqenë donte të vinte,
edhe luftënë ta ngrinte,
po urtësija s’ bën punë!
ata kërkoninë drunë!
gjer sa pshoj zemëra-trime,
u dha nëm e mallëkime.
Armikëtë që e lanë,
van e zunë Nehrivanë,
edhe luftënë kërkonin,
Alinë më nuk’ e donin!
Do-mos-do kordhën u vuri,
i ndau e i përzuri,
dhe me këtë hoqi shumë,
u derth gjaku po si lumë.
Dhe Egjypta u trazua,
e shumë u ngatërua,
Mavijeja zjarrë kalli,
njerëzin e mori djalli.
E kupëtoj Mavijenë
Aliu dhe nis Mehmenë,
dërgoj Mehmenë një herë,
nisi dhe Maliq-Eshterë.
Mavijeja me të msuar,
djallëzit’ i kishte ftuar;
atje tek shkon udh e gjerë,
që vij bota kurdoherë,
ishte i-parë Zebleja,
q’ e kishte mik Mavijeja;
pa Mavijeja Zeblesë,
q’ ish si ajy i-pabesë,
i dërgon gjë shum e mitë,
dhe i këllet djallëzitë,
e i thotë që t’ a ftonjë
Maliqnë e t’ a elmonjë!
Vërtet Zebleja e ftojti,
se Maliqi atje shkojti.
Oh! pastë nëmë për jetë!
e helmoj trimnë e vërtetë!
Burrë si Maliq Eshterë
mëmë më s’ pjell tjatrë herrë!
E bëri këtë Zebleja,
dërgoj me vrap Mavijeja
Amrinë, djall’ e vërtetë
n’ atë Egjyptë të shkretë,
q’ ishte shum e-djallëzuar,
edhe fort e-trumbulluar.
Gjithë ç’ qenë të-pabesë,
i ndininë Mavijesë!
Lëftoj me Amrin Mehmeti
edhe i-tërë qyteti,
me zëmërim shum u vranë
u tunt vëndi an’ e mb’ anë,
po shokëtë me Mehmenë
n’ Egjyptë të pakë qenë,
trimatë të gjith u vranë,
e armëtë nuk i dhanë!
Në një gërmadhë Mehmenë
hipurë në kal e gjenë,
pa i ranë edh’ e vranë,
dhe barkun e kalit çanë,
e atë brënda e kallë
q’ i vëllaj t’ a dij të gjallë.
Se i vëllaj i-Mehmetit
ishte në mest të rrëmetit,
ajy ish me Mavijenë,
nuku ishte me Mehmenë.
Kur hyn në mest djallëzija
s’ ka duk as vëllazërija,
Aliu duke mësuar
e shumë duke helmuar,
e qau Maliq-Eshterë
dhe atë Mehmetn’ e-mjerë,
disa dit e mbajti zinë,
fare s’ e hapi shtëpinë.
Abdullllah Abazi erdhi,
e bashkë me atë lot derdhi.
Dot’ i vinin Mavijesë,
po s’ mbet njerëzi e besë.

(Vazhdo leximin: pjesa 6)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 4)

    IV

I dashur’ i Perëndisë,
q’ ish miku i njerëzisë,
kart’ i dërgoj Mavijesë,
asaj bushtrës së pabesë,
po i biri i Syfjanit
s’ ju përgjiq t’ et të Hasanit.
Amr’ i-Asit i pabesë
ish miku i-Mavijesë,
ish njeri i-mallëkuar,
e fort shumë i-djallëzuar,
s’ kish nga njerëzija pjesë
pa desh t’ i vij Mavijesë,
të bijt’ e tij nuk e lanë,
të dy me një her’ i thanë:
Mos u bëj me Mavijenë,
që ka rrjepur mëmëdhenë,
të bëhemi me Alinë,
që është me Perëndinë.
Amri u tha, Mavijesë
dot’ i vet’ e të mar pjesë
nga ç’ ka mar e do të marë
këtë punë shoh të-mbarë!
Mavijeja e pat bërë
këtë, q’ ishte djall’ i tërë,
shumë të math e të-parë,
se po shum i kishte ngarë,
e pyetnë dhe dëgjonte,
punë pa atë s’ punonte.
I thotë, tani ç’ të bëjmë?
e ç’ ngajë vallë të gjejmë?
kshu tha i-bir i Syfjanit,
Ajy tha, gjakn e Osmanit!
atë neve të kërkojmë
kurrë të mos e harrojmë,
linjënë me gjak t’ a nxjerrim
e injët’ t’ ona t’ i çjerrim,
duke thirur nat’ e ditë,
dhe me, të dhën’ e me të mitë
t’ i gëxitim njerëzinë,
e të ngrehim mbretërinë.
Këto punëra punuan
njerëzinë e marruan,
kushdo, q’ ishte i pa-besë,
i vate pas Mavijesë,
ca me frikë ca me mitë
i mbaruan djallëzitë
humbi fare urtësija,
e drejta e njerëzija!
ç’ erdhi një e-zeza ditë
që s’ vleninë mirësitë,
Aliu luftë po s’ donte,
po këto gjith i mësonte
u dërgoj fjalë të vinë,
edhe mblodhi ushtërinë,
pej Meq’ e pej Medineje,
pej Basre e pej Qofeje,
papo j’ u derth Mavijesë,
asaj dhelprës së-pabesë.
O moj dhelpëra dinake!
të vërtetënë e flake,
edhe të rremënë prure,
e në vënt t’ asaj e vure!
njerëzinë e shkretove!
dhe besën e turpërove!
Syfjanasitë u ngrinë,
mblodhë gjithë ushtërinë,
Mavijeja vu të parë
Amrinë mi ushtëtarë.
Amri nga ata, që mblodhi,
një mijë të-fortë xgjodhi
mbi ata vuri Verdanë,
edhe i dërgoj më njanë,
pas ati dhe Amri vetë,
unis me mijë tri-dhjetë;
pas ati dhe Mavijeja
dolli me rrëmet si reja!
Aliu nisi Kamberë
me dy tri mijë të-tjerë,
vu mbi të-tjer’ ushtëtarë
të bir e Nasrit të-parë,
dhe i nxori nga qyteti,
vetë me të tjerët mbeti,
pasdaj dhe vetë s’ qëndrojti,
nga ur’ e Beskësë shkojti.
Mavijeja dhe të tjerë
dërgoj me Ebu-Averë!
Aliu kundrejt Averit
nisi të bir’ e Eshterit,
këtë trimnë vu të-parë
përmbi gjithë ushtëtarë.
Nga nj’ anë vinte Averi,
nga tjatra Maliq-Eshteri
papo të dy ushtëritë
u afruanë një ditë;
një më nj’ an e një më nj’ anë
përtej e përkëtej ranë,
nëpër bregore u hodhë,
ndenjnë një dit e u çlodhë.
Dërgoj i bir’ i Eshterit
një kart’ e i shkroj Averit.
Nukë erthmë të lëftojmë,
kemi ardhur të gjykojmë,
njerëzija të mos vritet,
gjaku të mos përsëritet,
nuk’ i do zot’ i-vërtetë
të këqijatë në jetë,
ka besuar Perëndinë
ajy, që e do Alinë,
në dashtë bota t’i mbesë
këjo punë Mavijesë,
edhe neve ndryshe s’ themi
e nga erthmë prapë vemi,
po njerëzija e dinë,
nuk e çkëmbejnë Alinë,
gjithë kush po dotë shohë,
të drejtënë dot’ a njohë.
Maliq-Eshteri kshu shkrojti,
shpejt kartënë j’ a dërgojti,
Aliu u kishte thënë,
luftë kurrë të mos zënë,
potë dërgojn’ e t’ a thresin,
të qëndrojnë e t’ a presin,
ajy luftënë s’ e donte,
gjak e dëm nukë kërkonte,
i vij keq për njerëzinë
e kish të-tërë të-tinë.
Ja dhanë kartën’ Averit,
pa i shkroj Maliq-Eshterit.
Neve erthmë të lëftojmë,
pa të këtilla s’ dëgjojmë,
duan luftë, nuku fjalë,
kush është burrë të dalë!
Maliqi duke kënduar
kartënë i zemëruar,
me vrap e nisi një djalë,
Averit i dërgoj fjalë:
Ne të mos vim’ e të vemi,
këto sy-për-sy t’ i themi.
Averi këtë s’ e deshi,
dëgjoj fjalënë dhe qeshi.
Ahere u ashpërua,
hipi dhe u afërua
Maliq i-bir i Eshterit,
papo i thiri Averit:
Del, i tha, del të lëftojmë,
ne të dy të mos mënojmë,
se kam turp nga Perëndija,
të vritenë njerëzija,
janë vëllezërit t’ anë,
këta neve faj s’ na kanë.
Kështu tha Maliq Eshteri.
Birruni thiri Averi,
Averi i vëngër ishte,
mëndjen të-verbër’ e kishte.
Gjith ushtarët që qenë,
si greratë u përzjenë;
u therr, u prenë, u vranë,
me mijë të-vrarë ranë!
Maliqi kordhën e hoqi,
armikëtë gjith i ndoqi,
të shumët syresh i preu,
dhe të tjerëtë i theu.
Burr o i bir’ i Eshterit!
ç’ i dhe dërmënë Averit!
Averi do-mos-do iku,
se më s’ qëndroj dot armiku.
Në Siffin vate Averi,
aty mbet Maliq-Eshteri,
Averi me shokë venë,
gjen’ atje dhe Mavijenë
Aliu duke arritur
e nga kali duke xbritur,
i dërgoj fjalë, t’ a presë
me një djalë Mavijesë.
Po Mavijeja s’ dëgjonte,
në jetë njeri s’ peshonte,
ushtëri e Mavijesë,
balt’ e Shamit e-pabesë,
anë lumit kishte rënë,
ujëtë e kishin zënë.
Shokët e Aliut vanë,
dhe përtej atyre ranë
ubë e-madhe rrëmujë
se s’ donin t’ u epin ujë!
këta për ujë po vinin,
ata s’ doninë t’ i linin!
Aliu të gjith’ i mblodhi,
parësin e pleqtë xgjodhi,
pa ja dërgoj Mavijesë,
tha: ujët të mos e presë,
këtu as ajy, as unë,
nuk’ erthmë për këtë punë,
në mest t’ ënë një gjyq kemi,
po armikë nukë jemi,
në mest t’ ënë s’ ka të-ndarë,
dhe të-pasdajm’ e të parë,
pleqësija le t’ a gjenjë,
të xgjedhë kë të pëlqenjë,
neve s’ erthmë për rrëmujë,
e të zihemi për ujë,
s’ vuajmë për vehten t’ ënë,
se kështu s’ na kanë thënë,
po vetëm për njerëzinë
se besojmë Perëndinë;
për udhët të Perëndisë
pas ligjës së urtësisë
për komp e për mëmëdhenë,
për bes e për Muhammenë.
Mavije zemërë-guri
pleqësinë e përzuri,
u tha prapë të mos vini,
ujë nga unë ju s’ kini!
kshu tha djall i mallëkuar!
Maliqi me të-dëgjuar
këtë fjal u ashpërua,
dhe u bë posi dragua,
s’ kishte nge për të mejtuar,
se ish shum’ i-zemëruar,
hoqi kordhën u lëshua
mi armikët si fajkua.
I ndoqi si shqipia zoknë,
më s’ e panë shoku shoknë,
të-gjithë në armë erdhë,
shumë gjakëra u derdhë!
armikëtë i përzunë,
edhe përpara i vunë,
Maliqi ujët e zuri
ushtërin atje e shpuri.
Këta etjenë e shuan,
e prehnë e u qetuan,
ushtëri e Mavijesë
mbeti pa uj’ e pa shpresë.
Mavijeja pleqësinë
e dërgoj e pan Alinë,
përpara soje qëndruan,
edhe ujë i kërkuan.
Aliu tha: Le të vinë,
të marën’ uj’ e të pinë,
neve ujëtë s’ e zemë
pa atë juve s’ u lemë.
Uji ësht’ i Perëndisë,
nuk’ është i njerëzisë,
ç’ bëtë ju neve s’ e bëjmë,
se atë të lig’ e gjejmë,
një, që beson Perëndinë,
s’ e mundon kurrë njerinë,
shithin’ e shtijenë retë,
lumën e bëjnë rëketë,
lumi, që vjen valë valë,
edhe çan fushën e malë,
del të nginjë njerëzinë,
dhe kafshët e bagëtinë,
edhe ajy sokth i-qetë
pi e ngre sytë përpjetë,
po ju këtë t’ a kujtoni,
kurrë të mos e harroni!
Me të thënë këtë fjalë
lott’ i vanë posi valë!
pa vështoj Fyratn’ e-shkretë,
edhe tha: Zot i-vërtetë!
Se atje tek ajy lumë
do të ngjasin punë shumë!
Fyrati rrjeth dhe taninë,
njerëzitë ven’ e s’ vinë!
po të drejtënë të themi,
si ajy dhe neve vemi,
ajy vet’ e vjen ne deti,
edhe ne tek i-vërteti,
sindëkur nukë shtron lumi,
kshu dhe njeri brengë-shumi!
Lum kush është zemrë-qruar,
posi lumi i-kulluar,
mjerë kush vete i ngarkuar
si lumi i-trubulluar!
Katr’ a pesë ditë shkuan,
që ndenjn’ e nuku lëftuan.
Aliu nisi Besherë
me shtat’ a tetë të-tjerë
këta pleq të-mirë vanë
e Mavijesë i thanë:
ç’ po bën kshu ti? o i-gjorë
pendohu edhe hiq dorë,
se te Zoti kur të vemi,
ne të mjerëtë ç’ ti themi?
pa nukë do Perëndija
të vritetë njerëzija,
të rrish pak e të mentohesh,
nga këto dotë pendohesh.
Ti të zihesh me Alinë!
e të mundosh njerëzinë!
s’ ke frikë nga Perëndija?
edhe turp nga njerëzija.
Kshu i thanë pleqt’ e-ndjerë
ajy kthenet me një herë:
Duamë gjakn’ e Osmanit!
u thot’ i-bir i Syfjanit!
P’ ati i thotë Besheri:
Dhelpëritë tani leri,
jak’ u bëj mik me Alinë,
hidhe poshtë djallëzinë,
pa ajy gjyq dotë shihet,
dh’ e-vërteta dotë njihet,
si j’ a zunë gjithë shtigjet,
Mavijeja u përgjigjet:
Duamë gjakn e Osmanit!
kshu tha i-bir’ i Syfjanit!
pa tha, kordha dota ndanjë,
gjaku gjaknë dot’ a lanjë!
kjo fjal e zemëroj plaknë,
tha, nga kush e kërkon gjaknë?
Atë let’ a gjenj Aliu,
tha Mavijeja faqe-ziu,
këtë fjalë e dëgjuan
pleqtë, dhe s’ dënjnë po shkuan
Aliut van e i thanë,
qëllim për paq ata s’ kanë
gjithë duan të lëftojnë,
dhe s’ e dinë ç’ gjë kërkojnë!
Pas kësaj luftënë zunë,
opopo! e-madhe punë!
përpiqeshin ushtëritë,
e lëftoninë për ditë!
u vran’ u therrë, u prenë,
u shuanë e më s’ benë!
Katrë muaj ushtëritë
lëftoninë nat’ e ditë!
qenë tetë-dhet’ e shtatë
luftëra më të-mbëdhatë!
Aliu luftën e preu,
prapë pleqësin’ e kreu,
van’ i thanë Mavijesë:
Në ke Perëndi e besë!
fjalët e të-parit t’ ënë
nuk i mba mënt, një ka thënë?
Ti ç’ kërkon në këtë jetë,
duke qën Aliu vetë?
pa hiqu, për Perëndinë!
mos e vra kshu njerëzinë!
Kshu i thanë Mavijesë
pleqt’ e-urtë paçin ndjesë!
Mavijeja u tha: mua
vallë më pandehtë grua,
apo të mitur e djalë,
të më gënjeni me fjalë?
Pleqtë te Aliu vanë,
të gjitha ç’ u tha j’ a thanë.
Aliu tha: Unë donja
këto punë t’ i drejtonja
me fjalë e me të mirë,
për luftë s’ kisha dëshirë;
më mirë le parësinë,
se të shuanj njerëzinë,
po e shoh që t’ qënka thënë,
dhe s’ është në dorët t’ ënë,
nuk e le dot Mavijenë
që ta prishnjë Mëmëdhenë.
J’ a rrëfej gjakn e Osmanit
unë të-birt të-Syfjanit.
Kshu tha pa zu luft’ e-rezë,
vdekja zbriti posi rezë
lëftoninë dit e natë,
mbretëront’ e shkreta shpatë,
gjer sa vranë dhe Amarë!
plakn’ e-urtë! kordhëtarë!
Dolli edhe fjal’ e-thënë
e ati të parit t’ ënë:
Ana, që të vras Amarë,
nëmën e ka për të marë.
Oh! ç’ u vra Amar-Iasiri!
ra i-vdekurë i miri!
Amar’ e doj Muhammeti,
Aliu edhe rrëmeti.
Aliu kur pa Amarë,
plakn’ e varfërë të vrarë,
qau shum e psherëtiti,
dhe sytë përpjet i ngriti,
deti p’ an u trumbullua!
edhe shum’ u ashpërua!
Tha: Kordhë s’ donja të shinja,
e mi djemt’ e-mij të shtinja,
po më qaf i past armiku!
se zëmërënë ma pshiku.

(Vazhdo leximin: pjesa 5)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 3)

    III

Ajisheja me Telhanë
në Basrë ungrin e vanë,
muarrë edhe Zyberë
me pakë shokë të-tjerë,
atje mblodhë ushtërinë,
të lëftojnë me Alinë.
Djalli vetë ishte ngritur,
edhe bota ish mahnitur,
parësi e vegjëlija,
si cili qëllimn e tija,
nukë kishte mbetur besë
në ditët të Mavijesë
njeriu hante njerinë,
të huajnë dhe të-tinë
Aliu me shok’ e panë,
q’ undes zjari më ç’ do anë,
i la Sehlin Medinesë,
Kasëmn’ i dërgoj Meqesë,
dhe vet’ unis me një mijë,
të vërë punët më vijë.
Ajisheja me të-tjerë,
me Telhan e me Zyberë
më një vënt posa arriti
fjal’ e të shoqt’ e mahniti,
se atje i lehnë qëntë,
dhe pa përhapurë dhëntë
fjala qi kish thën’ i dolli
vëndi në mëndje ja solli.
Ja kishte thënë më parë
këtë që kish për të ngarë.
Fajn e njohu me një herë,
dhe la Telhan e Zyberë,
u tha unë do të kthehem
pas këtaj nukë gënjehem
po ata prap e gënjyen,
edhe me vehte e kthyen,
Ajisheja me Telhanë,
e me të-tjerëtë vanë,
Barsësës ju afëruan,
një njeri brënda dërguan,
u thanë, neve lëftojmë
gjakn’ e Osmanit kërkojmë
n’ ubëfshi me ne u qasim,
në mos u bëfshi, u vrasim.
Basrasit më dysh u ndanë,
gjysmët vanë me Telhanë
thanë, Aliu pa marë
gjaknë, s’ bëjmë të parë
të tjerëtë deshn Alinë,
dhe njohnë parësinë.
Aliu kishte dërguar
në Basrët të-mallëkuar
Osman Anifnë, q’ ish burrë
e të rreme s’ thoshte kurrë,
u dha gjithë njerëzisë,
mos hiqni pas djallëzisë
se kjo në kurt dot’ u shtjerë
të mos delni tjatër herë,
bëhuni me Perëndinë,
edhe dëgjoni Alinë,
q’ është mbret’ i urtësisë,
njeriu i Perëndisë,
mos ju falni Mavijesë,
q’ është i-lik e i pabesë.
Basrasit e gjor u çanë
e më dy gjysma u ndanë,
ca u bënë me Alinë
e ca me Telha-fatzinë
Harithi që doj Alinë,
s’ doj Mavije-faqezinë
i tha Telhajt e Zyberit,
mos i shtini vlejten nderit;
ju pa lënë Mehdinenë
zutë dor’ e bëtë benë,
dh’ e bët Alinë të-parë
punën e patë të mbarë
të vërtetënë e njohtë,
tani përse u përndahtë?
një njeri po që dha fjalë
nga besa qysh munt të dalë.
Ju të dy s’ na kishit shkruar?
s’ mbani mënt që na kërkonit
e gjithënjë na shtrëngonit,
që ta nxirnim ne Osmanë
e ta përzinim Mervanë?
tani doni gjakn’ e tija
s’ kini turp nga Perëndija,
gruan e të-parit t ‘ënë
përpara e kini vënë
e kini bërë si shtrigë,
dhe të-pabesë e të ligë
juve deshtë me kurorë
bëki një grua këmborë
e shkeltë me këmbë nderë,
dh’ e shpini derë më derë
s’ kini turp të turpëroji
pa mblidhni mënt e mejtoji
Harithit i tha Zyberi
me pahir Malik-Eshteri
na vu e muarmë dorë
se na kish gjetur të gjorë
Harithit këto i thanë
Zyber-plaku me Telhanë.
Dhan e dhan edhe gjë s’ bënë
djalli zihjen u kish shtënë
u nda i biri me t’ anë
e vëllaj la të vëllanë
kishte vleftë djallëzija,
pa nder s’ gjente urtësija
bënë shumë fjal e punë
po nonj udhë nukë vunë
muarr armëtë nër duar,
u zu luft e-mallëkuar;
ushtërit aqe lëftuan,
sa njerëzitë u shuan
u shua gjithë qyteti,
thua, se njeri më s’ mbeti!
Osman i Hanifit iku,
se shokët ja shoj armiku;
tek vij mbudh Alinë gjeti,
u turpërua dhe mbeti,
po Aliu m’ ëmbëlsirë,
me të mir e me mëshirë
e pyeti gjër e gjatë,
i mësoj gjithë të-ratë,
punëtë q’ ishinë bërë,
edhe luftënë të-tërë.
Pasandaj Osman’ i mjerë,
i tha, Telhaj me Zyberë
s’ vinë n’ udhë me të mirë,
me paqë e me mëshirë,
fjal’ ata nukë dëgjojnë,
janë gati të lëftojnë,
ësht’ e madhe djallëzija
pa s’ shkon fare urtësija!
ata udhe kanë dalë,
nukë bindenë me fjalë;
po me luftë do t’a ndani!
këto fjal i tha Osmani.
Aliu pak u mentua,
Osmanit i tha, s’ më thua!
këta mos janë të marrë?
s’ janë ata q’ ishin më parë?
kshu tha dh’ e ngrin ushtërinë,
si ndenjn e hangër e pinë.
Pastaj në Pikar vent zunë
ushtërin atje e shpunë,
e tek do dërgoj të-parë,
të mbledhënë ushtarë.
Dërgoj Mehmen e Xhaferit,
pastaj Maliqn e Eshterit
në Qofe, edhe të-tjerrë,
van’ e erdhë disa herë,
po të gjith ata, që vanë,
nuk’ e bintnë Ebumusanë!
që ishte atje i-parë
i-paudhë e i-marrë
sicili donte të vinte
po ajy s’ donte t’ i linte,
kërkonte gjakn e Osmanit
ishte nga an e Syfjanit.
Më pastaj dërgoj Hasanë,
me Amarë të dy vanë,
Amar i bir i Jasirit
i-mir i-bir i të-mirit,
uzu me Epumusanë,
ushan’ e nga dish u vranë,
po Hasani me të mirë
me paq’ e me ëmbëlsirë,
djal i urt i Fatimesë
qëndroj në mest të Qofesë,
bindi gjithë njerëzinë,
u rrëfeu urtësinë,
dhe me vehte duke marrë
shtatë mijë ushtëtarë,
u ngrit erdhi tek i ati
me gjith ushtërit që pati;
Maliqi me shokë vate,
hyri në Qofe ndaj nate
Ebumusan e përzunë,
një tjatrë të-parë vunë;
Telha-plaku me Zyberë,
Ajisheja e të tjerë
e ngrehnë në Basrë fronë!
të-rreme shumë po thonë!
e xegjitin njerëzinë,
të lëftonjë me Alinë!
Aliu njerës dërgonte,
vëllazërinë kërkonte,
shumë t’ urta fjal u thotë,
po të gjitha dëm e kotë!
fjalëtë për dit i kthenin
e kërkonin ta gënjenin.
Aliu me ushtërinë
ngrihen e në Basrë vinë,
dy ushtëri kundrejt vanë,
një më njan e një mënjanë.
Më nesëret që me natë
Aliu mer shokë shtatë,
edhe në shesht duke dalë,
ndenji hipurë më kalë,
kërkoj Zyber e Telhanë,
ata të dy bashkë i vanë.
Aliu si ish më kalë,
zu e u tha këto fjalë:
Vëllezërë, pa më thoni,
ç’ janë këto që punoni?
juve të-parë më vutë,
pastaj tjatër udhë zutë?
pa më thoni ç’ u kam bërë?
që u mblothtë kshu të-tërë?
kështu është njerëzija?
përse humbi miqësija?
s’ ishim kurdo-herë shokë,
dhe miq për jet’ e përkokë?
të zihemi në mest t’ ënë?
S’ e mbani mënt ç’ kini qënë?
bota nesh do të mësonte,
për jet’ ashtu të punonte,
kur bëjmë ne marrëzinë!
ç’ do të thon ata që vinë?
të heqë nesh njerëzija!
na ndjen vallë Perëndija?
Për atë zon’ e vërtetë!
kjo pun është shum e-metë!
që tani mirë mentohi,
se pastaj do të pendohi,
këto punë foshnje janë,
mirësi me vehte s’ kanë,
për njerëzit e-vërtetë
nuk i vlen këto kjo jetë,
gjer më sot për Perëndinë
dhe për gjithë njerëzinë
jemi përpjekur të-tërë,
sot tjatrë punë është bërë!
Kështu u tha zot’ i-ndjerë,
pa tha Telhaj me Zyberë:
Gjakn e Osmanit kërkojmë!
kurrë nuk’ e harrojmë!
Ajy tha, ata q’ e vranë
dhe meje mallëkim kanë,
nga vrasj e tij, as më thua
vallë nesh kush u gëzua.
I lutemi Perëndisë
në mesthit të njerëzisë,
të jetë i mallëkuar
ajy që është gëzuar
Telhaj fjalën’ e dëgjojti,
unji krye e pushojti!
Këto fjalë si i thanë
të dy bashkë me Telhanë.
Aliu pyet Zyberë,
i tha, e mba mënt një herë
me ty bashkë Muhammeti
ç’ erth në shtëpi e më gjeti,
edhe posa më pa mua,
qeshi pak e u gëzua,
ti i the pse me Alinë,
e ke kaqe miqësinë.
Të tha ty, duke uruar,
Ajy zot i-zotëruar,
shih t’ a kesh vëllazërinë
për jetë ti me Alinë,
edhe si do që të bjerë
ti t’ a kesh mik kurdoherë.
Këto fjal’ i tha Zyberit,
ati zëmëra të mjerit
j’ u droth! pa duke mejtuar,
i tha, e paskam haruar!
pasdaj lottë çurk’ i-vanë,
mi leshat të kalit ranë!
Tha, ti gënjeshtërë s’ thua,
tani m’ erth në mënt dhe mua.
Këto fjalë atje thanë,
pasdaj ikn’ e u ndanë.
Vate n’ ushtërit Zyberi,
dhe i tha Telhajt i-mjeri:
Unë s’lëftonj me Alinë,
nuk’ e bënj dot marrëzinë,
Zyberit Telhaj i thotë:
Qeshemi në gjithë botë,
të shkuarat t’ i harrojmë,
dhe nesërë të lëftojmë!
Punënë kshu e vendosnë
edhe fjalëtë i sosnë.
Ata mijë plot tri-dhjetë,
Aliu kish dhet’ e tetë.
Lufta dhe nuk ishte zënë,
e-shigjeta s’ ishte shtënë,
Aliu mbleth njerëzinë
porositi ushtërinë,
u tha: Ne vëllezrë jemi,
e të ndarë nukë kemi
tani hyri djallëzija,
pa u prish vëllazërija,
ne lëftojmë djallëzinë,
po s’ e mërzitim njerinë.
Këta zotërinj që shini,
të gjithë fort mir’ i njihni,
që janë miqthitë t’ anë,
dhe shumë të mirë janë!
pa kemi qënë një herë
shokë me këta të mjerë!
kur patmë të-parin t’ ënë,
vëllezërë kemi qënë!
pa tani ka hyrë djalli,
e të-varfërit’ i talli!
Ju mos u bëni të-marrë,
mos u bini për të vrarë,
po vetëm sa të mburohi,
se ndryshe do të pendohi,
mos i ndiqni, mos i goditni,
janë vëllezërit t’ anë,
vret i vëllaj të vëllanë?
Kështu u tha parësisë,
edhe gjithë ushtërisë:
Luft’ e-zezë me të zënë,
s’ qen’ ata që kishin qënë!
u ndes aqe luft’ e shkretë,
sa u bë gjaku kënetë!
U plagos Telhaj i-mjerë
dha shpirtin më një ferrë!
m’ anët tjatrë ca të-tjerë
vranë dhe Zyber e-mjerë!
Aliut van’ e i thanë
duke lëvduar q’ e vranë!
U tha, nëmë dotë ketë
nga Zot i math i-vërtetë
dhe mallëkim kurdo-herë
ajy që vrau Zyberë!
Se ata, q’ e kishin vrarë,
s’ bënë si u tha më parë,
po u ranë e i vranë
dhe Zyber’ edhe Telhanë
Aliu me lot i qau.
Mervani me shok’ i vrau,
të shtonte armikërinë,
pasdaj të bënte të tinë!
këta të dy duke vrarë,
më nukë lanë të parë,
nd’ arkë Ajishen e shpunë,
e mbi kamilët e vunë
me hekura e mbuluan,
pas soje gjith u lëshuan.
Aliu tha, mos u bini,
po kamilënë të zini,
dhe dërgoj Maliq-Eshterë
me pakë shokë të-tjerë,
ata u derdhë t’ a zënë,
po armikëtë s’ i lënë,
dhe me shigjeta u shtinë,
këta përpara i vunë.
Maliqi, trim i-vërtetë
i pret atje shtat a tetë,
pa po me vrap u lëshua,
kamilës ju afërua,
gjith armikëtë i theu
edhe frenë e rrëmbeu,
shokëtë gjith u përndanë,
vetëm Ajishen s’ lanë.
Kamila s’ donte të vinte,
vëndinë që kish s’ e linte,
Maliqi një kordh i bije,
si lisnë mbë dhe e shtije!
Aliu dërgoj Mehmenë,
që t’ a mirte Ajishenë.
Pa shih ç’ punoj djallëzija,
e gjettë nga Perëndija!
Ajisheja me Mehmenë
motërë dhe vëlla qenë.
Kësaj lufte an’ e mb’ anë
luft’ e kamillës i thanë,
shigjetë Aliu s’ shtiri,
e dorë në kordhë s’ vuri.
Kur e gjet vrarë Telhanë
e qau si të vëllanë,
Ajishenë Basr’ e shpunë,
dhe në një shtëpi e vunë,
Aliu me miqt’ e tjerë
j’ a bëri si duhej nderë,
e faj asaj nuk i shtinë,
po atyre, që e vunë,
s’ nëmi Aliu Osmanë,
as Zyberë, as Telhanë,
s’ e mallëkoj dhe Ajishenë,
po Mervan e Mavijenë,
q’ i prunë më atë ditë,
e i hodhë në rrëshkitë,
se ajy ish zot i-mirë,
kishte të-madhe mëshirë,
pa dhe këta kishin pjesë,
në punët të Mavijesë.
Pastaj Ajisheja dolli,
zoti Ali e përsolli,
pa i dha edhe Mehmenë,
edhe Hasan e Hysenë,
atë në Meqe e shpunë,
kshu u mbarua kjo punë.
Aliu i ndjen fajtorët,
ngushëllen edhe të gjorët,
të plagosurit i shrojti,
të vdekurit i mbulojti.
Ndenj në Basrë edhe cazë
pa la Abdhullllah-Abazë,
vetë vat’ e zu Qofenë,
të sill m’ udhë Mavijenë.

(Vazhdo leximin: pjesa 4)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 2)

    II

Njerezitë gjith u mblodhë,
Alinë të-par’ e xgjodhë,
edhe Telhaj Zyberë
e gjithë burrat e tjerë
thanë: të vemë Alinë,
e të zemë njerëzinë,
gjithë kush dorë të marë,
e t’ a kemi për të parë.
Aliu, mua më ndjeni,
u tha, një tjetrë të gjeni,
në këtë punë s’ i qeshi,
me të-vërtetë s’ e deshi,
po e-tërë bota donte,
këtë barrë t’ ja ngarkonte.
Kshu umbloth’ e upërmblodhë,
barrënë siprë j’ a hodhë,
edhe Telhaj me Zyberë
dhe gjithë shokët e-tjerë,
thanë: Puna s’ vete mbarë
po s’ vum’ Alinë të parë.
Ata të-tërë kshu thanë,
Ajy tha: vini Telhanë.
Telhaj tha: Përpara teje
s’ del, mos kini shpresë meje.
Ajy tha: vini Zyberë,
pa ka dhe shumë të tjerë;
kë të doni atë vini,
u lutem mua më lini,
unë nga gjithë më parë
dorën e tij duke marë
dota kem mik e mi krye.
Maliq Eshteri ju kthye,
tha: Është jotja kjo punë,
pas fjalësë që di unë
mëmëdhenë mos e lerë
të prishet far’ e të bjerë
nuk e la në dorët t’ ënë,
m’ i-pari ynë, ç’ ka thënë?
punën e drothm e përdrothmë
degë më degë e hothmë,
gjer sa hynë djallëzitë,
na prunë më këtë ditë!
punës pse i rri i-huaj?
kë pret t’ a bënj as më thuaj!
s’ sheh se ç’ bëri ligësija?
e qysh u bë Arabija?
Nga vdekj’ e të parit tënë
vjet njëzet e pes u bënë,
bota nga dale po vinë
në rripë e në greminë;
puna jon u çkatërrye,
edhe fat i-bardhë u thye.
Gjithë ç’ bëmë dëm na vanë,
ligësitë në shesht janë,
puna, q’ është marë xvarë
të mos përmbysetë fare.
Po s’ more ti parësinë
dot’ a qajmë Arabinë,
se nuk’ i le ligësija
e rremja e dhelpërija,
djallëzit’ e marrëzitë,
të qasenë mirësitë!
Nuk’ s’ bëjnë dot të-tjerë,
pa të hysh ti këtë herë
ka nevojë njerëzija
tani ti dhe Perëndija!
Puna është më qaf t’ ënde,
ç’ të kanë thënë përmënde!
në na lënç dhe këtë herë,
neve vamë në skëterrë,
gënjeshtrë të madhe ngjallë,
së-vërtetës t’ i kesh mallë!
po s’ të vumë ty të parë
ne djalli do të na marë!
epna dorënë t’ a zemë,
se ne tjetrë njeri s’ vëmë.
Kështu tha Maliq-Eshteri,
pa Telhaj edhe Zyberi
u lëshuan me një herë
edhe të-tjer e të-tjerë,
e tërë ç’ ish njerëzija
muarrë dorën e tija;
gjithë dorë duke marë,
e bën Alinë të parë;
barrënë siprë ja shtinë
Aliut me të-përdhunë.
P’ ajy s’ e doj madhërinë,
kish të bën me Perëndinë,
gjithënjë në këtë jetë
ishte me zotn’ e vërtetë,
kishte mik varfërinë,
e kish t’ ulëtë shtëpinë,
madhërinë nuk e donte,
përpara njeriu s’ shkonte,
makutësin e përzinte,
lakmimetë s’ i dinte
të varfëritë kujtonte,
edhe qant’ e afëronte
në prakt të tij kushdo shkelte,
duar thatë nuk delte,
e prishte gjën e shtëpinë,
për t’ yshqyer varfërinë,
dhe shpirtinë t’ i kërkonin,
kurrë, jo, nukë dëgjonin,
një të dij, që s’ ha një ditë,
svinte në gojë kafshitë;
kujdo i flit me të mirë,
dhe me shumë ëmbëlsirë,
njeriu edhe t’ a shante,
kurr ajy mëri s i mbante
gjithë ç’ është njerëzija
ishte fëmijz e-tija,
për ç’ do njeri kish mëshirë,
dhe kujdo i bënte mirë.
Armik kurrë nuku kishte,
me gjithë botën mik ishte,
puonte për Perëndinë,
duke dashurë njerinë,
Perëndin atje e gjente,
ajo udhë i pëlqente.
Dituria, njerëzija
miqësija, dashurija
urtësitë, mirësitë
të gjitha ishin të titë,
ashtu edhe trimërija
ish e tërë gjë e tija.
Djallëzitë, ligësitë
pabesitë, marrëzitë
kurrë afërë s’ i shkonin,
ëngjëllitë ja mërgonin
thua q’ ish Zot i vërtetë
çfaqurë në këtë jetë.
Aliu kishte dëshirë,
që të bij ditën e-mirë,
të vijë ligë njerëzinë
edhe besë urtësinë.
Mëndj’ e tij ish shum e lartë,
nukë shkruetë në kartë!
Po njerëzit e Mervanit,
fara e fis’ i Syfjanit
përsipër e kishin marë,
si cili ish bër i parë,
gjithëkush mbret ishte bërë,
edhe të-rëndë të-tërë
pa njëri nuku peshonin,
e fjalë nukë dëgjonin.
Po m’ i lik edhe m’ i ndyrë
dhe më djall e me myxyrë,
gjithë ligësija vetë,
që s’ kishte gjë të vërtetë,
që përmbysi mirësinë,
la për jetë djallëzinë
ishte i bir’ i Syfjanit
m’ i dashuri i Mervanit,
Mavijeja pastë nëmë
që ishte myxyr e gjëmë!
ish i lik e i pabesë,
pej njerëzije s’ kish pjesë
djalli vet ish faqe-ziu
me fytyrë pej njeriu!
mbledhur gjithë djallëzitë,
e të-tëra ligësitë
m’ atë fytyrë pej njeriu!
popo! e-madhe myxyrë!
Aliu ish e vërteta,
që mbahetë soje jeta,
ishte vetë njerëzija,
q’ atje është Perëndija;
Mavijeja nj’ egërsirë,
shpirt errët e pamëshirë,
ish i rënd e i-mërzitur,
i paudh e i-mahnitur,
s’ donte të shih njeri mirë,
për të-liga kish dëshirë,
kët’ armikn’ e Perëndisë,
dëmëtar e njerëzisë
kush e nxori pej skëterre.
Zot i-math! ti pse t’ a lere
kush e pru, q’ ish i-përzënë?
ti, o shtrig o moj e-thënë!
Zot i-math e i-vërtetë!
dëm i-math u bë në jetë!
Mavijeja marrëzitë,
dhelpërit e ligësitë,
dhe djajtë të gjith i mblodhi,
punënë në mest e hodhi,
pa ata të-tërë ç’ qenë
një ngajë mezi e gjenë!
u ngrinë far’ e Syfjanit,
kërkonin gjakn e Osmanit.
Thoshin, Aliu t’ a marë,
andaj e vumë të parë.
Nuk e doninë Alinë,
se s’ e vrau njerëzinë!
Gjaku nga kush duhej marë?
Kë të vrisninë më parë?
Mavijenë dhe Mervanë,
q’ e ngatëruan Osmanë,
ata të dy djajt e ndyrë
e prunë atë myxyrë!
Në shtek ish gjaku i-shkretë,
pa nuk ish fjal’ e-vërtetë
se Syfjanasit e vranë,
edhe pun e tij, Osmanë.
Aliu njerës të-mirë
me mënt shum e me mëshirë
xgjodhi e i vu në punë,
po të shumët ja përzunë!
se fare turp s’ kishte mbetur,
i vërtetë kishte vdekur!
gënjeshtra mbretëronte,
dhe djallëzija gjykonte
bota u bë e pa besë
për shtëpit të Fatimesë!
Shumë të këqija bënë
popo! mos u qoftë thënë!
Pas vdekjes së Hadizhesë
nga vashat e Medinesë
Muhameti punë-mbarë
dhe gra të tjera kish marë,
një ng’ ato ish Ajisheja
qe gënjeu Mavijeja;
m’ e-rënd’ ish nga gjithë gratë
Ebabeqir e pat atë.
Fatimeja kishte shkuar,
pas t’ et më s’ kishte mënuar
gjalljen pas Ati s’ e deshi,
dhe më buza nuk i qeshi!
I la fëmijënë krerë
Zonj’ e-madh’ e shum’ e-ndjerë
Atë breng’ aqe të-gjatë
t’ a hiq dita bëhej natë!
dhe e dinte Fatimeja
ç’ do të bënte Mavijeja!
Aliu për Fatimenë
dhe Hasani me Hysenë
qante gjithë njerëzija,
pa jetën e mbuloj zija!
O mëma jon’ e vërtetë!
të qofshim fjalë për jetë!
ç’zemërë të bardhë pate!
te-keqen e baltës s’ ate!
Atë q’ e do Perëndija,
i ep shumë të-këqija!
shih Ibrahimn e Musan,
dhe Merjemen edhe Isanë
Isufnë dhe Jakupnë,
e të-varfërin Ejupnë,
dhe Dautn’ e Sylejmanë
Zeqirjan e Jahjanë!
dhe Mensur e Nesiminë,
e Myhjiddin-Arabinë!
për njerëinë u përpoqnë,
nga njeriu brengë hoqnë!
sja mer mëndja njerëzisë
punërat e Perëndisë!
Ish martuar tjatrë herë
Aliu dhe djem të-tjerë
kishte, si Abas Alinë,
si Muhammet-Hanifinë,
edhe të tjer’ e të-tjerë
burra të mir’ e të-ndjerë.
Ngrihet atje djallëzija
e gjettë nga Perëndija!
mer fytyrën e Nymanit
edhe fjalët e Mervanit
le qytetn e Medinesë,
i derdhetë Mavijesë,
vate n’ atë Shamt të-shkretë
djallëzija vet’ e-qetë,
mer dhe linjën’ e Osmanit,
ja sjell të birt të Syfjanit!
Linjënë në shesht e nxjerrin,
e të-rreme shumë tjerrin,
nden linjënë e Osmanit
vetë i bir’ i-Syfjanit,
dhe ze e lëvdon Osmanë
edhe shokët’ e Mervanë
bota qajn’ e më s’ pushojnë!
edhe gjakn e tij kërkojnë!
Pa i dërgon Ajishesë
nj’ a dy a tre të-pabesë.
Si e mësoj Mavijeja,
del në Meqe Ajisheja,
edhe xegit njerëzinë,
bint të-tër ata, që s’ dinë,
dhe kërkon gjakn e Osmanit!
si tha i-bir’ i-Syfjanit!
Ngrihetë djalli më këmbë,
e ha njerëzit me dhëmbë!
edhe Telhaj me Zyberë,
me dy tre shokë të tjerë
ikinë nga Medineja,
ashtu u tha Mavijeja,
në Basrë ngrihen e venë!
marrënë dhe Ajishenë!
lenë besënë më njanë,
edhe fjalënë që dhanë!
Po ajo zëmëra trime
s’ bije fare në shtërngime
as prishetë as ngushtohet,
nga njerëzija s’ mërgohet.
Është ngriturë rëmeti,
sicili hiqet si mbreti,
kanë zënë marrëzinë,
lëftojnë me Perëndinë!
Aliu nukë lëftonte
me urtësi doj t’ i shtronte
po armikëtë s’ dëgjonin,
urtësinë nuk e donin.
Ajy kish shumë dëshirë,
t’ i vij në udhë të-mirë,
po ishin të pabesë
gjithë miqt’ e Mavijesë,
e kishinë me të dhënë,
me të marr’ e me të ngrënë,
me të rrjepur varfërinë,
andaj s e donin Alinë!
Ajy i mbante si shokë,
edhe miq e përmbi kokë,
ata e kishin me frikë,
edhe me kordh’ e me thikë!
Mavijeja njeri s’ donte,
e njeri nukë peshonte
po ng’ ajy qen’ i-pabesë
të-liqtë kishinë shpresë!
gjithë bota u mahninë,
kërkoninë robërinë,
i vanë pas Mavijesë
që s’ kish njerëzija pjesë!
Njeriu le njerëzinë,
edhe xgjedh makutërinë
mer të-ligën, le të-mirën
le dritën, mer errësirën,
këto i nisi Mervani,
q’ e vuri më pun’ Osmani.
Ajy ishte i-përzënë,
se trathëtor kishte qënë
s’ bënë mirë, që e prunë
e në punëra e vunë.
Foshnjat, kur lintnin qëmoti,
ja sillninë ati Zoti,
që vu lig’ e bes’ e shpresë,
edhe ligësivet lesë,
e punoj për njerëzinë,
ndritoj gjithë Arabinë,
i-ati i-Fatimesë,
q’ i pru njerëzija besë,
i përkëdhelt’ e i donte,
i këndont’ e i uronte.
Kur lindi, edhe Mervanë
ja pru e-ëma me tanë,
t’ a këndonte e t’ a uronte,
t’ an e t’ ëmën t’ i gëzonte.
Po me të parë Mervanë,
thirri, mos m’ a qasni pranë!
se ky është djalli vetë
q’ është çfaqurë në jetë
ligësi dotë punonjë,
jetënë dot’ a shkretonjë
e njohu ngah fytyra,
që ishte vetë myxyra.

(Vazhdo leximin: pjesa 3)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Qerbelaja (pjesa 1)

    I

Urdhëro, Zot’ i vërtetë!
e më dërgo tatëpjetë
engjëllinë krah-zjartë,
fjalë-ëmbl’ e këmbë-artë.
Dotë këndonj urtësinë,
e dotë rrëfenj Alinë,
edhe fëmijën’ e tija,
t’ i mësojnë njerëzija,
të nxjerr një pikë nga deti,
një druthezë nga rremeti,
e të tregonj trimërinë
dhe durimn’ e njerëzinë
pa të them dhe Qerbelanë,
edhe zotërinjtë t’ anë.
Jakë, jak o e-vërtetë!
ulu pakë tatëpjetë,
O ëngjëlli i uruar!
andaj të kanë dërguar,
që të ndritosh njerëzinë
e t’ u rrëfesh urtësinë.
Ti me gojët t’ imë fole,
se pa ty po s’ hap dot gole.
Pa eja, me ëmblësirë
na rrëfe bukur’ e mirë,
ç’ hoqnë zotërinjtë t’ anë,
edhe ç’ na lan’ e na thanë.
Komb i Arabit një herë
ish i-qet’ e i-pandjerë,
dhe i-dobët’ e i-shkretë,
sikur s’ ish fare në jetë,
edhe kishte marrëzitë,
po më pasdaj erth një ditë,
Zoti dërgoj urtësinë,
që e naltëson njerinë,
pa qëndroj në mest të tyre,
ishte njeri pej fytyre.
Ajy ishte Muhammeti,
po s’ e besonte rremeti,
edhe zunë t’ a mundonin,
zëmrënë j’ a përvëlonin,
si e bënin kurdoherë
për shokët e tij të-tjerë,
q’ i munduan’ e i vranë,
dhe gjë pa-bërë s’ u lanë,
i mbërthyen’ e i varrë,
i ther’ i çanë me sharë,
këtë me gurë e zunë,
e me shigjetë i-shtunë,
i bënë shumë mundime,
të-këqia hidhërime.
Ebu-zhehti dhe Lehepi,
të pa tundurë si plepi
shumë më qafë i ranë,
nonjë kursim nukë lanë,
sa mundim’ e të-këqija
hoqi Zotëri e tija!
po më shumë me Syfjanë,
ndezi, q’i vrau Hamzanë,
të ungjin’ e tij të ndjerë,
q’ ishin trim mi trimat’ e tjerë,
pa Hinduja e pabesë,
q’ ishte mëm’ e Mavijesë,
i pat ngrënë mushkërinë,
e çqeu si ujku dhinë!
O Hindu! moj egërsirë,
gjakn’ e njerëzet ke pirë!
Kështu zemrënë j’ a doqnë,
nga mëmëdheu e ndoqnë,
e la do-mos-do Meqenë,
vate të zij Medinenë.
Ajy shkoj, po pas i ranë
armikët e nuk’ e lanë,
pa upsheh ndënë një shpellë
mb’ anë nj’arë, q’ ish e mbjellë,
merimaga lesë thuri
pëllumbi zoqthitë shpuri
armikëtë atje vanë,
po s’ ka njeri këtu thanë,
panë cergën e folenë,
edhe me mënt kshu e gjenë.
Këta ng’ armikët shpëtuan
edhe në Medine shkuan,
Medineja mir’ i priti,
dhe armikët’ i goditi.
Zot i-math, q’e do njerinë,
i fali ndihmës Alinë,
q’ ish dragoj i Perëndisë,
edhe mbret’ i trimërisë,
ishte një mëngë nga deti,
që kishte dalë së qeti,
brënda n’ urtësit e tija
dukej fjeshtë Perëndija.
Muhammeti me Alinë
upërpoqnë për njerinë.
Ata të dy një trup ishin
dhe një shpirt të vetëm kishin,
ishin kushërinj të-parë
dhe t’ afërt e të-pandarë,
të dy bashk’ ata një janë,
Muhammet-Ali u thanë.
Atje ish zot’ i-vërtetë,
edhe Krisht’ i-gjallë vetë,
njër’ ish krej i gjithësisë,
i-dashur i Perëndisë,
njër’ ish rrënj’ i njerëzisë,
i afërt’ i Perëndisë.
Kishin Zotërinjtë t’ anë
ungjë Abasn’ e Hamzanë;
Aliu Xafer Tajarë
kish vëlla, që është vrarë,
ish njeri shum’ i-lëvduar,
edhe zot’ i zotëruar,
kish dhe Ykajlin’ e-ndjerë,
q’ ish i-butë posi shqerë;
m’ i dashur nga miqt’ e tija
ish Selmani nga Persija.
Ata kishin miqësinë
më të tërë njerëzinë,
po armikëtë s’ i linin,
ngado vijnë pas u binin,
papo të gjithë u derdhë,
edhe përsipër’ u erdhë,
po, kur pan’ atje Alinë,
muarrë dhe agjirratinë,
sa muntn’ e shtuanë vrrapnë
s’ mbet as një, po u përhapnë.
Ca i bëri trimërija,
të tjeratë urtësija,
Arabija, q’ ish e-shuar,
e në bot’ e-padëgjuar,
me një her’ u lulëzua.
Vunë lig’ e fe e besë,
njeriut i dhanë shpresë.
Arabëtë më ç’ do anë
gjith’ ubënë Mysllimanë.
Muhammeti ca më parë
ish martuar’ e kish marë
grua Meme-Hadixenë,
me të bëri Fatimenë.
Aliu me Fatimenë
bënë Hasan’ e Hysenë;
njer’ ish djell, njeri hënë,
dhe ata dy yj ubënë.
Kur erth koha për të ndarë,
Muhammeti duke marë
Alinë me Fatimenë,
edhe Hasan’ e Hysenë,
posi squka zoqt’ i mblodhi,
peqinjtë sipër u hodhi;
djemt’ e mij, tha, këta janë,
Ali-Aba ndaj u Thanë.
Mblodhi shokëtë në mbledhë,
dh’ ata erdh’ e bënënë rredhë,
u tha: këta të m’i doni,
kurrë të mos m’i mundoni,
kush më ka dashur mua!
të dojë këta që dua!
Të parë u le Alinë,
t’ a kini si Perëndinë.
Kështu tha dhe psherëtiti,
e një pikë lot’ i xbriti!
Gjithë shokët’ e tij qanë,
dhe undan’ e më s’e panë.
E mbaroj punën’ e tija,
dhe vete te Perëndija,
shpirti me trupt uxbërthyen,
dhe prapë nga erdh’ u kthyen,
njëri nga Zoti kish xbritur,
tjetri nga dheu ish ngritur.
U mbloth gjithë njerëzija,
pleqësi e vegjëlija,
ca të urt’ e ca të-marrë,
të vinin një të-parë!
thanë shumë thash’e theme
të vërteta e të rreme,
ubënë fjal’ e trazime,
dhe hoqnë shumë mundime,
xgjuadhë Ebabeqirë,
atë gjënë më të mirë.
Pa Beqiri la Ymerë
q’ ishte ndaj soje m’ i-ndjerë;
pas ati vunë Osmanë,
q’e kishte ungjë Syfjanë!
Me qën’ Aliu në jetë
burr i urt’ e i vërtetë,
tjetrë njeri s’ duhej vënë,
po ç’ të duash! ishte thënë.
Vërtet i par ish Osmani,
po mbretëronte Mervani,
q’ ishte i nip’ i Syfjanit,
kushrir i-par’ i Osmanit,
njeri shum’ i-mallëkuar,
dhe i-lik e i dëbuar
fajtor i-keq kish qënë
pa e kishinë përzënë,
Osmani atë e solli,
gjithë ligësit’ i ndolli,
ç’hoqnë vëndësit e-gjorë,
q’ i pat Mervani në dorë;
Kish Jemen e Arabinë,
Persini Iraknë Syrinë,
Egjyptënë e të tjera
mbretëri shumë të gjëra.
Mblodhi Mervan’ i Osmanit
gjithë farën’ e Syfjanit,
edhe i vuri në punë,
pa ata kosënë vunë!
ishinë të liq të tërë,
nukë lanë dhe pa bërë
botën gjith’ e munduan,
e rropnë dh’ e përvëluan,
Mavijes i dha Syrinë
e lartësoj faqe-zinë!
q’ ishte i bir i Syfjanit
i-kushërir’ i-Mervanit,
i bir’ i Hindusë shtrigë
q’ ish e nëmurë dh’ e ligë.
Hoqi shumë njerëzija,
mori këmbë ligësija!
Bota më këmbë u ngrinë,
dhe Osmanit po i vinë,
Egjyptasitë më parë
po vininë duke sharë,
me të gjeturë Osmanë,
gjithë me një her’ i ranë.
E kish keq punën Osmani,
të mos ish Imam-Hasani;
ashpëruarë të-tërë
rrëmuj’ e-madhe ish bërë.
Në mest të ati rrëmeti,
që zjente gjithë qyteti,
del Aliu me të mirë,
e me shumë ëmbëlsirë,
fjalë të bukurë zuri,
punën ndë udh’ e vuri.
E-tërë bota pushuan,
e fjalë tej -a dëgjuan,
u bint gjithë njerëzija
në fjalët t’ ëmbla të-tija,
sicili i-urtë ndejti
e njeri nukë bëzejti,
po të-tërë u qetuan,
unjnë kryet’ e pushuan.
Atë rrëmuj’ e pushojti
dhe u ngrit’ e më s’mënojti,
vate të shite Osmanë,
aty la Imam-Hasanë.
I thotë Osmanit Aliu,
është si foshnjë njeriu,
po t’ i këllaç djallëzinë,
e mahnit fare njerinë,
bëhetë si egërsirë,
dhe soje s’ vjen pun’ e-mirë,
kur t’ i tregosh urtësinë,
e bën si ëngjëll njerinë.
Ligësi shum’ u rrëfye
andaj bota ngriti krye.
Një njeri që ësht’ i-parë,
është shumë nënë barrë
dhe ndaj zotit të-vërtetë,
dhe ndaj njeriut në jetë,
bariu ka bagëtinë,
i madhi sheh njerëzinë,
s’ i bëjnë dëm bagëtisë,
qysh t’ i bëjmë njerëzisë!
sillej mirë Muhammeti,
pa e doj gjithë rrëmeti,
e di ç’ hoqmë ti dhe unë,
sa i ndrejtmë këto punë
në kohëzat të atija,
që na shihte Perëndija?
Kush i bën liksht njerëzisë,
ka nëmën e Perëndisë,
janë shumë të-këqija;
rëndësi e marrëzija,
në mest t’ ënë ndryshim s’ kemi
të gjithë vëllezrë-jemi,
duhet të jemi të mirë,
të kemi dhembj’ e mëshirë.
Me njerëzit, që dërgoni,
botënë po e mundoni.
Abdullllahu, që ka vatur
n’ Egjyptë, dorën ka xgjatur,
pa rënkim i varfërisë,
çpejt i vete Perëndisë.
Dëgjo dhe neve një herë,
Abdulllahn andej e ngrerë
m’ atë vënt dërgo-Mehmenë,
t’ ardhurit bashkë të venë,
e deshnë Ebubeqirë,
dota duan dhe të birë.
Ky n’ Egjyptë të dërgohet,
rrëmuja kshu të qetohet.
Atje të zer’ urtësinë,
të dëbonjë marrëzinë,
të përzerë ligësitë,
dhe gjithë makutëritë,
me Perëndi të punonjë,
gjithë punët ti ndërtonjë,
të vështrojë varfërinë
edhe gjithë njerëzinë
pas udhës së Perëndisë
pas mëndjes e urtësisë.
Lakmim të mos bënjë kurrë
po të jet’ i-drejt e burrë.
S’ heth poshtë Perëndija
atë qe do njerëzija.
Kshu tha mbret i urtësisë,
shtyll e lart e njerëzisë.
Çfjalë the të qofsha falë!
fjala jote tuntte malë!
erdhi e-shoq e Osmanit
Najleja si ftuj e stanit;
i tha plak! dëgjo Alinë,
që të tregon urtësinë,
mos dëgjo Mervan e-marrë
që rreh të të bënjë varrë.
Kështu e bintnë Osmanë,
bëri sindëkur i thanë.
I ngrit e hipi Mehmeti,
edhe dolli nga qyteti.
Egjyptasit pas i ranë
dhe të tjerët’ u-përndanë,
u hap gjithë ç’ish rremeti
qyteti në prehje mbeti.
Po nukë flij djallëzia,
që lint soje ligësija
u ngrit shum’ e-shëmëtuar
myxyra e-mallëkuar,
djallëzija fjeshtë vet,
dhe po vij rrotull’ e qetë!
ndenj në zëmërt të Mervanit,
q’ ishte i zot i Ozmanit.
Papo erth uzgurdullua,
edhe qëndroj u mejtua,
djallëzija e mësonte
dhe ajy po më s’ mënonte.
Njjeri n’ Egjyptë dërguan
dhe Abdullllahut i shkruhan:
Po të vjen aty Mehmeti,
bashkë me të dhe rrëmeti,
ti vështro t’ a vraç Mehmetnë,
edhe t’ a përndash rremetnë,
se u bë me të përdhunë
pa dashurë ne këto punë,
dhe vështro e mos i lerë
të vinë tjatërë herë
njerëzija këtu kurrë,
po qëndro trim edhe burrë.
Kartënë e shkroj Mervani,
edh’ e vulosi Osmani,
nuk’ e dimë vetë deshi,
apo Mervani e qeshi.
I dërguari s’ mënojti,
po mori kartën e shkrojti.
Tek vij njeriu i-gjorë,
të mos na bjerë në dorë!
mun në dorët të Mehmetit,
në mes të gjithë rrëmetit!
papo, kartënë ja gjenë
edhe kokënë j’ a prenë!
Kartën në dor’ e rrëmbyen;
të-tërë prapë u kthyen,
thanë: opopo ç’ na qeshnë!
edhe na bënë si deshnë.
Këta shumë t’ ashpëruar,
edhe fort të-idhëruar,
e rrethuan Medinenë,
dh’ e tuntnë gjithë qytenë.
U mbyll në shtëpit Osmani,
me ca shokë dhe Mervani,
se ata Mervanë donin,
pa Osmanë s’ e kërkonin.
Të dy zotërinjtë tanë
Hasani, Hysejni vanë
muarrë edhe Kamberë
e qëndruanë më derë,
që të ruanin Osmanë,
edhe shokët e Mervanë,
pa armë në derë rrinin,
njeri të hyj nukë linin,
pa rën unë; tha Hasani,
nukë vritetë Osmani
djal’ i mëmë Fatimesë
nga dera më s’ u la shpresë.
Bota gjithë e mësuan
dhe armikëtë u shtuan
u bënë si mizërija,
u mbloth gjithë njerëzija.
Në rremet i njerëzisë
i vanë prapa shtëpisë
pa e rëzuanë murë,
e duke hequrë gurë,
bënë shtekn’ i hynë Osmanit,
gjenë shokët e Mervanit
me vërtik të-math u ranë,
e të-tërë ç’ qen’ i vranë.
Njëri heq kordhën e prehtë,
q’ ishte posi pend e-lehtë,
edhe Mervanit i bije,
si shakull përdhe e shtije!
pastaj shtinë më Kamberë,
u plagos dhe ra në derë,
e Hysejni me Hasanë,
të dy bashkë brënda vanë,
në mest të tyre u hynë,
e në gjak të dy u mbynë;
ca nga armikët’ i vanë
dhe tek rrij e vran Osmanë.
Aliu me armë dolli,
dhe pakë shokë pas solli,
po armikët u përndanë,
si e vranë dhe Osmanë,
as një aty nuk mbeti,
po duallë nga qyteti.
Aliu vdekurë plaknë,
e gjet, e topilë gjaknë
i erth keq pa afr’ i erdhi,
qau e lot shumë derdhi
pasdaj e qërtoj Hasanë,
që s’ e shpëtoj dot Osmanë.
Pa Telhanë, q’ u gëzua
pa shumë ju zemërua,
tha: e patmë shok në jetë,
dhe ish njeri shum’ i-qetë,
miku për miknë helmohet,
s’ është mirë të gëzohet,
pa dhe vdekja s’ është bërë
për një, është për të tërë.
Po Mervani çbënet vallë?
ra, po edhe ish i-gjallë!
Qafënë ja kishin prerë,
pa kish rën’ e ishte nderë,
kur hyri brenda Hasani,
u përmënt pakë Mervani,
shërbëtor i-tij e mori,
pshehtazi më krah e nxori
tek një plak e ve e shpuri,
ajo plagënë ja zuri,
qafa e-shtrembër i mbeti
që vdekj’ e zezë s’ e gjeti!
E shpëtoj Imam Hasani,
pa kish vaturi Mervani;
kish më punë të punonte,
andaj e thëna s’ nxitonte!

(Vazhdo leximin: pjesa 2)

Naim Frashëri

Qerbelaja (1922)

Postuar tek Naim Frashëri | Etiketuar me

Legjenda e nënës

(lënda: p. 1; p. 2; p. 3; p. 4; p. 5; p. 6; p. 7; p. 8; p. 9; p. 10; p. 11; p. 12; p. 13; p. 14; p. 15; p. 16; p. 17)

 

Ish dikur një nënë,
quhej Golomare,
ish dhe shtëpiake,
ish dhe luftëtare.

Thonë se Shkumbini
thur për të legjenda,
që do të rrëfehen
sa të jetë jeta.

 

        2.

Ç’është kjo nënë legjende,
ç’është kjo Marë e madhe,
që përjetë me djepe
rend e s’ndalet fare?

S’është Ajkuna e Mujit,
që mbi varr qan djalin,
s’është as motra e Gjergjit,
që vrapon mbath kalin?

As nëna e balladës,
ku për shamizezën,
djali u ngrit prej baltës,
për të mbajtur besën.

 

        3.

Është e madhja Marë,
q iu lut Gjorg atit,
mos i niste ushtarët
përtej Galigatit.

Kjo është ajo nëna,
që pa zbardhur mali,
siç na thotë gojdhëna,
i kërkoi gji djali.

Është ajo që shtiri
sytë në Shkallë Kurorë,
pa të zbriste turku
porsi flogje borë.

Pa si roja e shitur
rrinte sypërpjetë
e na shoi Sopotin,
e shofshin rrufetë!

Pa e brofi e thirri
të njëmijë të ngratat,
që të rroknin thikat,
që të rroknin shpatat.

Pa si therrej foshnja,
pa si therrej plaku,
gjer në shalë të kalit
gjol po bëhej gjaku.

Dhe rend mbi rrënoja,
rend me djep ngarkuar,
barkun gjer te goja,
furkën nëpër duar.

 

        4.

Rend e ndal ku ndodhet
Sofra e Skënderbeut
dhe i ngjan se Gjergji
del që thellë dheut.

Del që thellë shkëmbit,
del që thellë natës,
merr ia përkund foshnjën
përmbi djep të shpatës.

 

        5.

Thonë se kjo Mara,
kur ish Gjergji gjallë,
erdh gatoi e para
si amvisë e rrallë.

Erdh gatoi te Sofra
bukë për burra moti,
dhe të ngrohtë ua çonte
djemve te Sopoti.

 

        6.

Djem për plug e shpatë
fisi arbër pillte
dhe me plor të artë
malet desh t’i mbillte.

Një mijë luftra bëri
Arbri ditë e natë,
gjer gatoi, thotë kënga,
një parmendë të artë.

Gjergji krahërëndë,
me një grusht shqiptarë,
në rrethim dhe shkëmbin
më dysh e pat ndarë.

 

        7.

Por erdh dita gjëmë,
na la Skënderbeu.
Nën Pishkash parmendën
nëna Marë e fshehu…

Dhe gatoi te Sofra
bukë për burra moti
që të ngrohtë t’ua çonte
djemve te Sopoti.

Foshnjën lidhur djepit
hidhte përmbi shpinë,
gjurmën buzë shkrepit,
hijen mbi greminë.

Turravrap kalonte
nëpër pyje e vreshta,
një hap te Pishkashi,
tjetrin te Bërzeshta.

Një hap te Bërzeshta,
tjetrin te Sopoti,
një sy te Golemët,
një te Kastrioti.

Me një dorë prek Krujën,
me një Domosdovën,
çan rrëmet rrëmujën,
shkon të zgjojë Kosovën…

Rend sikur së toku
mbart njëmijë djepet,
para këtij troku
vetë vdekja stepet.

Para këtij troku
nëpër thika e shpata
ç’janë njëmijë kuaj
në një mijë ballada?

 

        8.

Foshnja desh të pinte,
nëna s’desh të ndalte,
gjiri i bardhë i rridhte
porsi hoje mjalte.

Gjinë e madh kalimthi
hidhte sipër supit
dhe vraponte linkthi
me vrap të pëllumbit.

Foshnja e etur zgjatej,
kapte gjinë e butë
dhe në vrap e sipër
pinte zëra lufte.

Në më lodhtë lodhja,
foshnjës i thosh Mara,
ngrehu ti mbi djepe,
shtymë me të qara!

Shtymë ti me doçka,
shtymë me të qara,
që përjetë nëna
të vrapojë përpara.

Dhe rend nëpër kohra
nëna Golomare
dhe na sjell mbi sofra
këngën sopotare.

Me një sy sheh Krujën,
me një Domosdovën,
çan rrëmet – rrëmujën,
shkon të zgjojë Kosovën…

Rend e vjen rreth Sofrës,
për të mbledhur djemtë,
por mbi djemtë e shqipes
kishin rënë rrufetë…

Arbri vritej, pritej,
nën satërë turku,
thellë parmenda rritej
si një brengë bujku.

Gjakun që lumë vinte
Sofra e thithte brenda,
për çdo farë që s’mbinte
brengosej parmenda.

Brengosej parmenda
shekull nëpër shekull,
gjer u bë, thotë kënga,
ky vargmal me hekur.

 

        9.

Pat pikuar gjiri,
ish spërkatur bari,
ish spërkatur plaga
e çdo luftëtari.

Plaga nën bajrakun,
përmbi brazda shtrirë
kish pikuar gjakun,
qumësht duke pirë.

Gjiri i nënës mbjellë
nëpër krisma e plisa,
shekujve pat pjellë
prapë të tjerë filiza.

Si feniks prej hirit,
që la nëna e vjetër,
çeli prushi i gjirit
i një nëne tjetër.

E prapë kish rilindur
nëna Golomare
në njëmijë të tjera
vajza e gra shqiptare.

 

        10.

Nënën djep pas djepi
e ndiqte tabuti,
u shëmb Ali Pasha,
ra Kara Mahmuti.

Ranë pesëqind sëpata,
prenë pesëqind lisa,
pesëqind nëna lindën
prapë pesëqind filiza…

Pesëqind nëna u gdhinë
prapë mbi pesëqind djepa,
dhe me djep mbi shpinë
rendën përmbi shkrepa…

Djali merrte emër
nga babai i vrarë,
brenda në një zemër
kish dy luftëtarë.

Njëmijë djem u rritën
dhe dymijë u bënë,
dymijë këngë u ngritën
mbi dymijë të rënë.

Mbi çdo kokë të prerë
ra përmbys një nënë,
dhe për djem të tjerë
rendi prapë shtatzënë.

 

        11.

Nëna e re mbi Sofër
ngrihet nga Shkumbini,
një gji ia pi Vjosa,
një gji ia pi Drini.

Brenda gjoksit kohrat
duf e dallgë i rrasën,
në një gji Naimin,
në një Pashko Vasën.

Turravrap hedh hapin
mbi rrëmet rrëmujën,
mbi një djep tund Korçën,
mbi një djep tund Krujën.

Djep pas djepi djemtë
mblidhen te Prizreni,
pas i ndjek halldupi,
Car e Bismark qeni.

Pas i ndjek Azia,
pas i ndjek Evropa,
shqipe Shqipëria
gjoksin nxjerr mbi topa.

Tre vëllezërit Frashëri,
sa për tre Tomorrë,
në tre kontinente
shkelin për një Vlorë.

Hoxhë Hasan Tahsini,
që flet me planetet,
ç’yll kërkon të zbresë
mbi gjithë alfabetet?

Shqipëri shqiponja,
nëpër terr të natës,
prish e shkruan shkronja
veç me sqep të shpatës.

Rend e merr për flatra
Ismail Qemalin,
sqep ka Boletinin
nagant proverbialin.

Ngul në vrap e sipër
gur mbi gur flamurin
dhe aty pjell Nolin,
aty Bajram Currin.

Pas e ndjek Azia,
pas e ndjek Evropa,
shqipe Shqipëria
gjoksin vë mbi topa.

Topin Mic Sokoli,
topin Selam Labi,
tankun Vojo Kushi
hop, për gryke e kapi.

 

        12.

Këngën që Çerçizi,
sapo e tha te Rrapi,
djali e piu me sisë,
sapo sytë i hapi.

Dhe nga gjiri i këngës
malet që zi mbanin,
pinin Skënderbeun,
villnin Ballabanin…

 

        13.

Nëna prapë shtatzënë
kodrat vështron thellë,
që një tjetër nënë
shekujve t’u sjellë.

Brez pas brezi djepet
tok i mblidhen rrotull,
djep i ri mbështetet
sup më sup në popull.

Edhe lufton rreptë
për gjithë Mine Pezat,
për njëzetetetë
mijë shamizezat…

 

        14.

Malet me dëshmorë
mbjellë gjerë e gjatë,
sipër flenë heronjtë,
poshtë plor i artë.

Po ku ndodhet vallë
kjo parmendë legjende,
që nëpër kaq shekuj
e kërkojmë e s’gjendet?

Thonë fle nën brazdë,
thonë fle nën shpellë,
Nëna thotë: Kërkoni
thellë edhe më thellë!

Një gërmon nën sofër,
tjetri thellë baltës
dhe papritur zgjohen
zërat e furrnaltës.

Llavë e artë e dheut,
plor e pushkë derdhet,
mijëra nëna rendin
nëpër mijëra çerdhe.

Le të rrjedhë çeliku
për dyfekë e plugjje!
Të pëlcasë armiku,
moj kala e kuqe!

 

        15.

Lufta piu prej luftës,
llava zjeu te llava,
qumësht i Teutës
rridhte te Vojsava,

qumësht i Vojsavës
rridhte te Mamica,
ranë sopotarët,
mbiu Shotë Galica.

Trëndafil i gjirit,
djegur majë Sopotit,
si feniks prej hirit
çel te nëna e Hotit.

Mara, që thellë Sofrës
fshehu plor për grurin,
çel te Marua e Vlorës,
merr qëndis flamurin.

Marua e Vlorës bëhet
Maro Podgozhani,
që me dy kobure
plot i rri gjerdani.

Rron te partizania
nëna e dymbëdhjetës,
siç jeton dhe shpata
brenda bajonetës.

Marua, burrë me huqe,
bëhet Margaritë,
ra e mbiu burbuqe,
duke mbjellë të ritë.

Lulja Margaritë
çel te Marta e Mrika,
çel e buron dritë
gjoksi i grirë me thika…

 

        16.

Nën dizga e tërkuza
supemavijosur
u pat plasur buza
plis më plis katosur.

Me një dorë zunë brumin,
me një në gjilpërë,
më këmbë e bënë gjumin,
oh, një jetë të tërë…

Ku është ajo grua,
kush është ajo nënë,
që fjalën “të dua”
me prush s’e pat thënë?

Kush me kurm të ngrohtë
jetën s’e pat ngrohur?
E prap mbet mbi botë
ushtare e panjohur.

***

Mes arës, uzinës,
tek çdo djep e lëmë
njerëz, heroinës,
ngrihuni më këmbë!

 

        17.

Nëna rend e s’ndalet,
rend me trok të hekurt,
gjirin nga vargmalet
nxjerr e pinë shekujt.

Dhe na thotë gojdhëna,
se nga gjoksi i malit,
del e rend kjo nëna
gji t’i japë djalit.

Dhe vargmali i tërë
buron shpata e plugje,
buron gjiri i nënës,
pi kjo tokë e kuqe.

1978

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Variant:
Golomarja (Firma e popullit tim; 1974)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me

Lirikë për ty që të dua

Unë emrin tënd e zë rrallë në gojë,
kjo do të thotë që në zemër e ruaj thellë,
veç në ndodhtë të kthehem në rrënojë
ti do të dalësh si legjenda mbi një kështjellë…

Unë emrin tënd s’e kam vënë në asnjë vjershë,
dhe s’do ta shkruaj as në vargun më me bujë,
kjo do të thotë që gjërat më me peshë
rrinë në thellësi
                dhe është zor t’i ngresh mbi ujë…

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me

Unë nuk i ftoj njerëzit të pinë

Unë nuk i ftoj njerëzit të pinë
pa mbjellë me duart e tyre hardhinë.

Unë nuk i ftoj njerëzit të qeshin,
po qe se s’i mposhtin furtunat që ndeshin.

Tjetrit buzëqeshjen ia çmoj për buzëqeshje,
kur njeh edhe humbje e fitore në ndeshje.

Tjetrit dhuratën ia marr për dhuratë,
jo si një borxh që ka brenda kamatë.

Jo, unë të jem shefi, ai të jetë vartës,
unë pas kalemit, ai pas lopatës.

Ai të jetë sofra përherë plot e shtruar,
unë premtues e punë pambaruar.

Unë për njerëz të tillë ndjej urrejtje,
luftë iu shpall në çdo skaj që të vete.

Luftë buzëqeshjes së rreme të servilit,
luftë prepotentit, fodullit, xhahilit.

Luftë njeriut që s’do të mësojë
dhe botën e tërë e mban nëpër gojë.

Atij që ia di çdo rregull dollisë
dhe punën e vet nuk di nga ta nisë.

Atij që ankohet se lodhet në punë
e kurrë s’ka fjetur në kashtë e nën gunë.

Unë njerëzit s’i ftoj kurrë të pinë
pa mbjellë me duart e tyre hardhinë…

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me

Pellgu

Pellgu, pinjoll bastard i kënetës,
me dërdëllitje zhabash ushqyer,
nga që kishte veç llum brenda vetes,
nga që s’bëhej dot lumë i rrëmbyer.

Një ditë edhe shqiponjës po i thosh
gjithë fodullëk e ligësi:
ti sa më lart të fluturosh,
aq më e vogël je për sytë e mij.

Unë edhe malin, po të dua, mund ta tall,
shih si e tregoj përmbys, kokëposht…
Kur dogji dielli, mali mbeti mal,
pellgu u tha, mbeti si kafkë bosh…

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Variant:
Pellgu (Balada; 2010)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me

Qeni gjeneral

Te një han, mbi një bregshesh,
pas një lumi, nën një mal,
ju s’e dini si u vesh
qeni i Qukësit gjeneral.

Te kjo grykë, ku mbiu ky han,
pat kaluar me taborr
kushedi ç’fatih sulltan,
kushedi ç’dreq perandor.

Ka njëmijë e nëntëqind vjet,
që kur shkoi mbi urë, mbi hon,
dhe Shkumbini iu duk det
famënëmurit Neron…

Duke ikur për Bizant,
duke ardhur për Dyrrah,
s’erdhi mik asnjë prelat,
asnjë kral, asnjë pasha.

Nga që s’erdhi askush si mik
Vija Egnatia nxin përtej
si skelet prehistorik
as varrosur, as mbi dhe…

Nga kjo udhë e hon i zi
erdh u tret, e erdh u sos
dhe e tmerrshmja lukuni
e zabitit Evrenoz…

Thonë se te ky han u ndal
stambollesha me duvak,
që e solli mal më mal
kokëxhindi xhyranak.

Është ai që bëri be
t’i gjejë arrë me pesë thelpinj
dhe i tregoi për minare
nëntëdhjetë e nëntë shkëmbinj.

Tej shkëmbinjve kreshtëkuq
dukej Qafa e Thanës mal,
ku i dolli hilja huq
Natradinit proverbial.

Te ky han, te ky bregshesh,
hëngri bukë e gjet jatak
udhëtari në rrebesh
e çdo trim i dalë kaçak.

Këto male i pati shok
Shaban Blloshmi fjalëbodec,
që e mbante mbretin Zog
mes bostanit dordolec…

Ja ku erdhi te ky han
dhe një gjeneral-pasha,
i dërguar me ferman
dhe nishane të mëdha.

Thonë se ish e thonë se s’ish
nga ky vend e nga ky soj,
porse gjaku që iu shprish
gradë e famë e fron lakmoi.

Erdh me pompë e me taborr,
erdh u shtrua këmbëkryq
dhe desh sofër në oborr,
e t’i bënte fshatit gjyq.

Dhe piu verë e na u deh,
dhe nga dehja e zhegu i madh
ç’kish nishane e fermele
hop i hodhi përmbi gardh.

Dhe hanxhiu nopran dinak
se si gardhit rreth i ra,
se si e kapi një qen plak,
se si e veshi si pasha.

Se si qenin shpata e shpoi,
sesi u sul nëpër oborr,
sesi u ngrit, qenin nderoi
gjithë ai mish-mash taborr.

Pashaj s’dihet si u turr,
pashaj s’dihet ku u ndal,
vetëm dihet që iu thur
kënga e qenit-gjeneral…

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Variant:
Qeni gjeneral (Balada; 2010)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me

Prush nëpër shekuj

Ka një mith të Prometheut njerëzimi,
që perëndive iu vodhi një grusht zjarri,
unë, në fytyrë të çdo krijimi e mendimi
shoh zjarrin që ndez veç Promethe – proletari.

Shoh minatorin me llambë në ballë
që gërryen nën tokë mademet e dheut,
që nxjerr dhe nga guri thëngjillë të gjallë,
që gjallë ka mbajtur dhe prushin e Prometheut.

E, ç’ishte vallë heroi që këndoi kënga,
mbërthyer te një shpatull mali,
a nuk ish ëndrra që heshta dhe parmenda
një ditë të bëhej prej metali?

Të sfidosh sqep e kthetra të Zeus-perëndisë,
nga mithi i lashtë në kohën tonë reale,
do të thotë t’i thyesh hundët superfuqisë,
do të thotë të jesh popull – Promethe mbi këta male…

Koçi Petriti

Prush nëpër shekuj (1979)

Postuar tek Koçi Petriti | Etiketuar me